تحول صنعت انیمیشن/انیمیشن دیگر در حاشیه نیست

به گزارش پانا؛ در سال‌های اخیر، انیمیشن دیگر یک قالب سرگرم‌کننده برای کودکان نیست، بلکه به یکی از تعیین‌کننده‌ترین عرصه‌های رقابت فرهنگی، اقتصادی و تکنولوژیک در جهان امروز تبدیل شده است. از رکوردهای میلیاردی در گیشه فروش تا نفوذ انیمه در بازارهای غربی و ورود هوش مصنوعی به فرایند تولید، پویانمایی امروز بیش از هر زمان دیگری در حال بازتعریف هویت خود است.

شاید برایتان جالب باشد که بدانید نخستین پویانماییِ پذیرفته‌شده در تاریخ سینما در سال ۱۹۰۸ ساخته شد؛ اثری که توسط هنرمند فرانسوی، امیل کول، در فرانسه شکل گرفت. کول با استفاده از یک دوربین سینمای صامت و ترفند نوظهور آن زمان، یعنی فیلم‌برداری فریم‌به‌فریم، بیش از هفتصد طراحی دستی را یکی‌یکی ثبت کرد تا خط‌های ثابت روی کاغذ جان بگیرند و حرکت بسازند. این پویانمایی که با خط سفید روی پس‌زمینه تیره اجرا شد، نه داستان کلاسیک داشت و نه روایت خطی، اما برای نخستین‌بار نشان داد تصویر می‌تواند بدون بازیگر، دکور و واقعیت عینی، صرفاً با طراحی و توهم حرکت زنده شود؛ نقطه‌ای که از آن به بعد، پویانمایی به‌عنوان زبانی مستقل در تاریخ تصویر متولد شد.

امروز پویانمایی با رندرهای سه‌بعدی، موتورهای بلادرنگ، ثبت حرکت، مزرعه‌های رندر مبتنی بر پردازنده‌های گرافیکی و هوش مصنوعی ساخته می‌شود و دیگر وابسته به یک «دستگاه» واحد نیست.

از نظر صنعتی، ایالات متحده با استودیوهایی مانند پیکسار و استودیو انیمیشن والت دیزنی همچنان پیشتاز فناوری و کیفیت است. در بازار فروش اما کفه ترازو به سمت آسیا سنگین شده و چین به بازیگر اصلی گیشه تبدیل شده است. در همین ماه گذشته، پویانمایی «زوتوپیا ۲»، تازه‌ترین اثر دیزنی، با فروش یک میلیارد و ۴۸۰ میلیون دلار در جهان، رسماً به پرفروش‌ترین فیلم تاریخ والت دیزنی تبدیل شد و رکورد قبلی متعلق به پویانمایی «یخ‌زده» با فروش یک میلیارد و ۲۸۰ میلیون دلار را شکست. هرچند هنوز هیچ کارگردان پویانمایی‌سازی نتوانسته است رکورد فروش «نه‌ژا ۲» را که توانست گیشه جهانی را با فروش دو میلیارد و ۱۵۰ میلیون دلار از آن خود کند، پشت سر بگذارد.

جایگاه پویانمایی ایران؛ «در سایه‌ی سرو» در عرصه بین‌المللی

پویانمایی ایران اگرچه هنوز به اعداد نجومی گیشه جهانی نرسیده، اما به‌طور صادقانه یکی از معتبرترین صداهای هنری این حوزه محسوب می‌شود؛ مسیری که با آثاری چون «آخرین داستان» در قالب پویانمایی بلند و با درخشش در جوایز جهانی تثبیت شد. پویانمایی ایران بدون پشتوانه مالی چشمگیر و مخاطب انبوه، با تکیه بر روایت، اسطوره و هویت فرهنگی توانست نام خود را در معتبرترین جشنواره‌های دنیا ثبت کند؛ جایگاهی که هرچند پول‌سازِ هالیوودی نیست، اما برای کشوری با محدودیت‌های تولید و تحریم، سرمایه‌ای فرهنگی و اعتباری کم‌نظیر به حساب می‌آید و نشان می‌دهد ایران در پویانمایی، نه مصرف‌کننده که صاحب سبک است.

آخرین پویانمایی ایرانی که در سال ۲۰۲۵ تولید و منتشر شد، یک اثر سینمایی جدید به نام «یوز» است که در سال ۲۰۲۵ توسط رضا ارژنگی کارگردانی و در ایران تولید شد. این اثر ۹۰ دقیقه‌ای در سینماها اکران شده و جزو تازه‌ترین تولیدات بلند پویانمایی کشور محسوب می‌شود.

از شروع در شرق تا فروش در گیشه‌های غربی

داستان خلق پویانمایی‌ها با ساخت انیمه‌های ژاپنی داغ شد و حالا در گیشه‌های غربی نیز فروش موفقی دارد. «شیطان‌کش؛ قلعه بی‌نهایت» از ژاپن همچنان یکی از پدیده‌های بزرگ صنعت انیمه است و به‌عنوان پرفروش‌ترین فیلم انیمه تاریخ شناخته می‌شود. در گفت‌وگوهای اعضای تیم سازنده این اثر، بارها تأکید شده که کیفیت و نوآوری تصویری آن در سطح جهانی قرار دارد. تحلیل‌گران می‌گویند انیمه حالا فراتر از فرهنگ طرفداری است و به یک محصول فرهنگی و اقتصادی جهانی تبدیل شده؛ با نفوذی جدی در اقتصاد ژاپن و سکوهای پخش آنلاین.

هوش مصنوعی وارد عرصه پویانمایی می‌شود

همان‌طور که پیش‌بینی می‌شد، پای هوش مصنوعی به ساخت پویانمایی‌ها نیز باز شده است. هرچند درباره اینکه هوش مصنوعی می‌تواند این هنر را دستخوش تغییرات اساسی کند یا خلاقیت را از کارگردانان بگیرد، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. عده‌ای معتقدند هوش مصنوعی ممکن است خلاقیت انسانی را کمرنگ کند و در مقابل، گروهی بر این باورند که این فناوری، چه بخواهیم چه نخواهیم، وارد تمام عرصه‌های هنری خواهد شد. در همین روزها، شرکت «آئورا پروداکشن» با استفاده از هوش مصنوعی، پویانمایی‌ای را که هنوز در دست ساخت است، آماده ورود به گیشه می‌کند.

در همین روزها، کمپانی «آورا پروداکشن» با استفاده از هوش مصنوعی، یک پویانمایی در حال ساخت را آماده ورود به گیشه می‌کند. پرسش اینجاست که آیا هوش مصنوعی می‌تواند مخاطب را دل‌زده کند یا نه؟

با این حال، انیمیشن نه‌تنها جایگاه خود را در هنر هفتم تثبیت کرده، بلکه می‌تواند رقیبی جدی برای فیلم‌های روز سینمایی نیز باشد. باید دید با ورود رسمی هوش مصنوعی به این هنر، آیا انیمیشن همچنان موفقیت‌های گذشته خود را تکرار خواهد کرد یا نه. هرچند برخی از مخاطبان پر و پا قرص پویانمایی با حضور هوش مصنوعی در این عرصه موافق نیستند، اما شاید همین تغییر، به جذابیت بیشتر این حوزه منجر شود. در هر صورت، باید منتظر ماند تا نخستین پویانمایی‌های رسمی ساخته‌شده با هوش مصنوعی وارد گیشه شوند.