اسناد تاریخی پایه شناخت هویت و تاریخ جامعه‌اند

به گزارش پانا، در آیین گرامیداشت روز و هفته شیراز، نشست تخصصی «شیراز در آئینه اسناد تاریخی»، بازدید از موزه فرهنگ فارس و آرشیو ملی دیجیتال هنر با حضور جمعی از مدیران، پژوهشگران و فعالان حوزه آرشیو و تاریخ، در مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس برگزار شد.
جمال کامیاب،  در این نشست با تبریک روز شیراز، این شهر را یکی از کانون‌های مهم فرهنگی و تاریخی ایران دانست و اظهار کرد: برگزاری چنین نشست‌هایی در شهری با پیشینه درخشان فرهنگی و تمدنی، فرصتی برای بازخوانی سرمایه‌های تاریخی و تقویت نگاه علمی به میراث مکتوب کشور است.

وی با اشاره به جایگاه اسناد در نظام دانایی افزود: اسناد تنها ابزار ثبت وقایع نیستند بلکه در بازتولید سرمایه اجتماعی و شکل‌گیری هویت ملی نیز نقشی اساسی دارند. جامعه‌ای که به اسناد خود توجه کند، می‌تواند روایت دقیق‌تر و مستندتری از گذشته خویش ارائه دهد و مسیر آینده را نیز آگاهانه‌تر ترسیم کند.

کامیاب با تأکید بر اینکه ارزش اسناد تنها در نگهداری آن‌ها خلاصه نمی‌شود، تصریح کرد: آنچه اهمیت دارد، نحوه مواجهه با اسناد و بهره‌برداری علمی از آن‌هاست. طرح پرسش‌های دقیق، تحلیل‌های عمیق و نگاه پژوهش‌محور به اسناد، می‌تواند زمینه‌ساز تولید دانش تاریخی و شناخت بهتر تحولات اجتماعی باشد.

در ادامه، مریم یزدان‌پناهی، مدیر کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد استان فارس، آرشیو ملی ایران را حاصل تلاش پژوهشگران این سرزمین دانست و گفت: آرشیو ملی تنها محل نگهداری اسناد نیست، بلکه بستری برای پژوهش و تولید دانش تاریخی است و اهمیت این حوزه در ارائه و در دسترس قرار دادن اسناد برای پژوهشگران و علاقه‌مندان معنا پیدا می‌کند.

وی با اشاره به اهمیت تاریخ شفاهی در کنار اسناد مکتوب افزود: بسیاری از رخدادهای تاریخی و اجتماعی در قالب خاطرات و روایت‌های شفاهی باقی مانده‌اند و ثبت و مستندسازی این روایت‌ها می‌تواند مکملی ارزشمند برای منابع مکتوب باشد.

در بخش دیگری از این نشست، غلامحسین مهرابی، پژوهشگر تاریخ و از قدیمی‌ترین اعضای کتابخانه، گفت: اسناد مهم‌ترین ابزار برای شناخت دقیق تاریخ هستند و هر روایت تاریخی زمانی اعتبار می‌یابد که با اسناد معتبر سنجیده شود.

وی با بیان اینکه منابع پژوهش تاریخی معمولاً در سه دسته منابع نقلی، کتاب‌های تاریخی و اسناد تاریخی و آرشیوی قرار می‌گیرند، اظهار کرد: در بسیاری از موارد، سهم اسناد آرشیوی در پژوهش‌ها کمتر از آن چیزی است که باید باشد، در حالی که این اسناد می‌توانند تصویری دقیق‌تر و مستندتر از رویدادهای تاریخی ارائه دهند.

مهرابی با اشاره به گستردگی منابع موجود در کشور افزود: در ایران و به‌ویژه در شیراز و استان فارس، میلیون‌ها سند تاریخی وجود دارد که بخشی از آن‌ها در مراکز رسمی نگهداری می‌شود و بخشی دیگر در اختیار خانواده‌ها و مجموعه‌های شخصی قرار دارد؛ اسنادی که برخی از آن‌ها به‌درستی نگهداری نمی‌شوند و در معرض آسیب‌اند.

وی همچنین با اشاره به اهمیت اسناد خاندانی گفت: بسیاری از خانواده‌ها اسناد ارزشمندی از گذشته در اختیار دارند که می‌تواند برای پژوهشگران بسیار راهگشا باشد. این اسناد بخشی از حافظه تاریخی جامعه محسوب می‌شوند و استفاده پژوهشی از آن‌ها می‌تواند به روشن‌تر شدن زوایای ناشناخته تاریخ کمک کند.

این پژوهشگر تاریخ با تأکید بر جایگاه اسناد در سنجش اعتبار منابع تاریخی اظهار کرد: سند، جایگاه شایعه و تحریف نیست و اعتبار بسیاری از کتاب‌های تاریخی نیز با اسناد سنجیده می‌شود، زیرا سند ثبت مستقیم یک واقعیت در زمان وقوع آن است.

در پایان این نشست، حاضران بر ضرورت حفظ، سامان‌دهی و بهره‌برداری علمی از اسناد تاریخی تأکید کردند و اسناد را از مهم‌ترین منابع شناخت هویت تاریخی و فرهنگی جامعه دانستند.