«صدا خفه کن»؛ روایت خفقان و تک‌صدایی در عصر پهلوی / وقتی «سؤال کردن» جرم بود

از سکوت مطلق رضاخانی تا تک‌حزبی محمدرضا

این گزارش تاریخی با اشاره به دوران رضاخان آغاز می‌شود؛ دورانی که فرمان «سکوت مطلق» صادر شد و روزنامه‌ها یا تعطیل شدند یا به تریبون دربار تبدیل گشتند. اما این رویه در دوران پسرش نیز ادامه یافت. نقطه عطف این استبداد رای، سال ۱۳۵۳ بود که محمدرضا پهلوی دستور انحلال تمام احزاب را صادر کرد و اعلام نمود: «فقط حزب رستاخیز بماند». شرط فعالیت سیاسی، عضویت اجباری در این حزب فرمایشی بود و مخالفان به ترک کشور («به سلامت!») حواله داده می‌شدند.

ترس شاه از گلایه مردم درباره گرانی

بخش قابل تامل این روایت، پاسخ شاه به یکی از نزدیکانش درباره دلیل بستن دهان مردم است. طبق متن این پوستر، محمدرضا با عصبانیت دلیل مخالفت با آزادی بیان را این‌گونه توجیه می‌کند: «اگر بگذاریم حرف بزنند، مزخرفات عجیبی دربارهٔ گرانی می‌گویند!»

زندان، پاسخ پرسش‌های ساده

این اینفوگرافیک با ذکر مثالی تلخ از سرکوب منتقدان پایان می‌یابد: «اگر کسی مثل عامری می‌گفت چرا با این همه درآمد نفتی، تحصیل را رایگان نمی‌کنید؟ سر از زندان در می‌آورد.» نویسنده نتیجه می‌گیرد که در آن دوران، نه‌تنها انتقاد، بلکه نفسِ «سؤال کردن» نیز جرم محسوب می‌شد.