مقابله با بیابان‌زایی نیازمند همکاری‌های منطقه‌ای و رفع موانع مالی است

سید محمد ساداتی‌ نژاد روز چهارشنبه در مراسم گرامیداشت روز جهانی مقابله با بیابان‌زایی و خشکسالی افزود: جمهوری اسلامی ایران این روز را گرامی می‌دارد؛ روزی که شعار آن در سال جاری «مراتع؛ شناخت، احترام و احیا» تعیین شده است.

وی افزود: بیش از ۵۰ درصد عرصه‌های کشور را مراتع تشکیل می‌دهند و این عرصه‌ها از مهم‌ترین بخش‌های آسیب‌پذیر منابع طبیعی و محیط‌زیست ایران به شمار می‌روند. شعار جهانی امسال فرصتی است تا اهمیت مراتع بیش از گذشته شناخته شده و تلاش‌ها برای حفظ و احیای آن‌ ها افزایش یابد.

مدیرکل امور بین‌ الملل محیط‌ زیست و توسعه پایدار وزارت امور خارجه با اشاره به ابعاد جهانی این بحران گفت: بیابان‌زایی دیگر یک تهدید دوردست نیست، بلکه واقعیتی تلخ در یک‌سوم مساحت کره زمین است که زندگی میلیاردها نفر را تحت تأثیر قرار داده است.

ساداتی‌ نژاد گفت: خشک شدن مراتع، گسترش بیابان‌ها، خشک شدن تالاب‌ها، فرونشست زمین، کاهش باروری خاک و طوفان‌های نفس‌گیر گرد و غبار، آثار منفی گسترده‌ای بر سلامت انسان، امنیت غذایی و مهاجرت روستاییان به شهرها داشته و همچنان دارد.

وی خاطرنشان کرد: معضل بیابان‌زایی و راه‌های مقابله با آن، موضوع محوری یکی از مهمترین کنوانسیون‌ های زیست‌ محیطی بین‌المللی است. کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی سازمان ملل متحد به همراه کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد درباره تغییر اقلیم و کنوانسیون تنوع زیستی، سه کنوانسیون اصلی زیست‌ محیطی حاصل از اجلاس ریو هستند.

وی افزود: این کنوانسیون‌ ها با تدوین برنامه‌ های اقدام ملی، تبادل دانش و همچنین جذب منابع مالی بین‌المللی، به کشورها در مقابله با بیابان‌ زایی کمک می‌کنند.

ساداتی‌ نژاد با تاکید بر اینکه بیابان‌ زایی یکی از مهمترین چالش‌ های زیست‌ محیطی کشورهای جهان به‌ ویژه کشورهای واقع در مناطق خشک و نیمه‌ خشک است گفت: جمهوری اسلامی ایران نیز به دلیل قرار گرفتن در کمربند خشک و نیمه‌ خشک جهان تحت تأثیر این پدیده قرار دارد، اما از دیرباز از کشورهای پیشگام در اجرای اقدامات میدانی برای مقابله با این معضل بوده است.

وی افزود: مدیریت روان‌ آب‌ ها، احیای جنگل‌ها و تثبیت هزاران هکتار از کانون‌ های بحرانی گرد و غبار در استان‌های مختلف کشور از جمله اقداماتی است که در این زمینه انجام شده و نتایج ارزشمندی به همراه داشته است.

مدیرکل امور بین‌الملل محیط‌زیست و توسعه پایدار وزارت امور خارجه تصریح کرد: تکمیل زنجیره اقدامات برای کنترل آسیب‌ های زیست‌ محیطی، به‌ ویژه در حوزه گرد و غبار، بدون توسعه همکاری‌های منطقه‌ای و مهار کانون‌ های خارجی تولید گرد و غبار در کشورهای همسایه امکان‌ پذیر نیست.

وی توسعه رایزنی های دیپلماتیک را از اولویت‌های اصلی وزارت امور خارجه و اداره کل سازمان‌ های تخصصی بین‌المللی این وزارتخانه برشمرد و با تشریح اقدامات این وزارتخانه گفت: این وزارتخانه در چهار سطح اصلی برای مقابله با بیابان‌ زایی و گرد و غبار فعالیت کرده است که اقدام نخست در سطح سازمان ملل متحد شامل ارائه قطعنامه تعیین روز جهانی مقابله با پدیده گرد و غبار، ایجاد دهه مقابله با گرد و غبار و تشکیل ائتلاف بین‌ المللی مقابله با این پدیده بوده است.

مدیر کل امور بین‌الملل محیط زیست و توسعه پایدار وزارت امور خارجه مذاکرات منطقه‌ ای با کشورهای همسایه از جمله عراق و افغانستان برای تدوین پروتکل‌های مقابله با طوفان‌های گرد و غبار را محور دوم فعالیت های زیست محیطی دستگاه دیپلماسی کشورمان برشمرد و افزود: اقدام سوم، تلاش و کنشگری مؤثر در نشست‌های کاپ و جلسات کنوانسیون‌ های زیست‌ محیطی از جمله کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی بوده که اجلاس آن در سال جاری نیز برگزار خواهد شد.

وی اضافه کرد: چهارمین محور نیز تلاش برای جذب منابع مالی بین‌المللی از صندوق‌های تخصصی به منظور اجرای پروژه‌های مرتبط با مقابله با بیابان‌زایی و گرد و غبار است.

ساداتی‌نژاد با اشاره به چالش‌ های موجود در این مسیر اظهار داشت: نخستین چالش تحریم‌ های ظالمانه و مغایر با قوانین بین‌المللی است زیرا این تحریم‌ ها بسیاری از کانال‌ های بانکی و مالی بین‌ المللی را مسدود و انتقال کمک‌ های توسعه‌ ای در این حوزه را با مشکل روبرو کرده است.

وی چالش دوم را عملکرد متأثر از ملاحظات سیاسی در برخی صندوق‌های تخصصی بین‌المللی عنوان کرد و گفت: برخی صندوق‌ ها از جمله تسهیلات جهانی محیط‌ زیست (GEF) با رویکردهای سیاسی، پروژه‌ های پیشنهادی کشور ما را با تبعیض و عدم تایید روبرو کرده‌ است.

مدیرکل امور بین‌الملل محیط‌زیست و توسعه پایدار وزارت امور خارجه افزود: سومین چالش، اولویت یافتن موضوعات تغییر اقلیم و تنوع زیستی در نظام کمک‌های بین‌المللی است، به گونه‌ ای که مقابله با بیابان‌زایی همواره کمترین سهم مالی را از این منابع تخصصی دریافت کرده است.

کنترل گرد و غبار نیازمند همکاری های منطقه ای است

ساداتی نژاد تصریح کرد: برخی کشورهای همسایه که منشأ ریزگردها هستند، همکاری فنی و مالی لازم را برای کنترل کانون‌های گرد و غبار فرامرزی انجام نمی‌دهند و این مسئله ضرورت گسترش همکاری‌های منطقه‌ای را دوچندان کرده است.

وی اظهار داشت: با وجود این چالش‌ها، وزارت امور خارجه همواره تلاش کرده است از طریق کنشگری فعال در تعامل با سازمان ملل متحد، حضور مؤثر در نشست‌های کاپ و سایر مجامع بین‌المللی، افزایش مطالبه‌گری از صندوق‌های مالی بین‌المللی و ایجاد کانال‌های جایگزین مالی از طریق کشورهای دوست، با این موانع مقابله کند.

وی با اشاره به برگزاری هفدهمین کنفرانس اعضای کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی سازمان ملل متحد (COP۱۷) در سال جاری در مغولستان، گفت: این اجلاس با شعار «احیای زمین، احیای امید» برگزار خواهد شد.

مدیرکل امور بین‌الملل محیط‌زیست و توسعه پایدار وزارت امور خارجه افزود: وزارت امور خارجه همواره با فراهم کردن مقدمات و هماهنگی‌های لازم و همچنین همکاری نزدیک با مرجع ملی این کنوانسیون، یعنی سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور و وزارت جهاد کشاورزی، برای حضور مؤثر هیأت جمهوری اسلامی ایران در این رویداد مهم بین‌المللی تلاش کرده است و این روند در نشست آتی نیز ادامه خواهد یافت.

وی خاطرنشان کرد: در این اجلاس موضوعات مهمی از جمله مراتع، خشکسالی، راهکارهای مقابله با خشکسالی و مقابله با گرد و غبار مطرح خواهد شد؛ موضوعاتی که همگی برای جمهوری اسلامی ایران دارای اهمیت ویژه هستند و نیازمند کنشگری فعال مبتنی بر نیازها، اولویت‌ها و منافع ملی کشور است.

ساداتی‌ نژاد تصریح کرد: همکاری همه دستگاه‌ های مسئول و فراهم‌ سازی مقدمات حضور فعال در این اجلاس و نشست‌ های جانبی آن ضروری است و همه باید در این مسیر تلاش کنیم.

وی گفت: مبارزه با بیابان‌ زایی جهادی مستمر است که بخشی از آن در داخل کشور و بخشی دیگر در عرصه دیپلماسی بین‌ المللی و همکاری‌های منطقه‌ای دنبال می‌شود و وزارت امور خارجه نیز در چارچوب دیپلماسی فعال محیط‌زیستی، همواره تلاش دارد در اجرای اقدامات دستگاه‌ های ملی مسئول مقابله با بیابان‌زایی، به‌ ویژه وزارت جهاد کشاورزی، سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری و سازمان حفاظت محیط‌ زیست یاری دهد.