سه اصل بنیادین سواد رسانهای در عصر هوش مصنوعی
(پانا)- در عصر کنونی، رسانه به ابزاری فراگیر در اختیار همه افراد تبدیل شده و سواد رسانهای برای تمام نسلها، بهویژه نسل نوجوان، ضرورتی جدی است. این سواد بر سه اصل اساسی استوار است: نخست، آموزش تولید محتوای اصولی و مسئولانه همراه با درک پیامدهای اجتماعی محتوا. دوم، توانایی حفاظت از جریانهای رسانهای از طریق تشخیص اخبار جعلی، شناخت سوگیریها و مدیریت مصرف رسانه. سوم، واکنش اصولی و حرفهای در رسانه که بر آگاهی، تأمل و پرهیز از هیجانزدگی تأکید دارد. در کنار این اصول، هوش مصنوعی بهعنوان ابزاری نوین در تولید رسانه نیازمند آموزش تخصصی و هدایتشده است و راستیآزمایی خروجیهای آن اهمیت ویژهای دارد. آینده رسانه وابسته به تربیت نسلی آگاه، مسئول و مسلط بر سواد رسانهای نوین است.
علی جواهری: رسانه در جهان امروز دیگر صرفاً یک ابزار اطلاعرسانی نیست، بلکه به «ریزابزاری» فراگیر تبدیل شده که در دستان همه افراد جامعه، از کودک و نوجوان تا کنشگران حرفهای، قرار دارد. این تحول، ضرورت بازتعریف سواد رسانهای را برای همه نسلها – و بهویژه نسل جدید – بیش از هر زمان دیگری آشکار میسازد. در این چارچوب، میتوان سه اصل اساسی را بهعنوان ستونهای آموزش رسانهای نوین معرفی کرد.
اصل نخست: آموزش تولید محتوای اصولی
تولید محتوا دیگر محدود به رسانههای رسمی نیست. هر کاربر شبکههای اجتماعی، بالقوه یک تولیدکننده رسانهای است. ازاینرو، آموزش تولید محتوای اصولی به معنای آموزش مسئولیتپذیری رسانهای است. این آموزش باید شامل شناخت مخاطب، درک بستر انتشار، رعایت اخلاق رسانهای، دقت در انتخاب منابع، و پرهیز از هیجانسازی کاذب باشد.
برای نسل نوجوان، تولید محتوا نباید صرفاً مهارتی فنی تلقی شود، بلکه باید با پرورش تفکر انتقادی، هویت رسانهای و درک پیامدهای اجتماعی محتوا همراه باشد. محتوا، حتی در سادهترین شکل خود، میتواند اثر فرهنگی، روانی و سیاسی داشته باشد.
اصل دوم: حفاظت از جریانهای رسانهای
حفاظت از جریان رسانهای به معنای توانایی تشخیص، پالایش و مدیریت اطلاعات ورودی است. در عصر بمباران دادهها، مخاطب منفعل بهسرعت به قربانی شایعه، تحریف و عملیات روانی تبدیل میشود.
این اصل، همه نسلها را در بر میگیرد، اما برای نوجوانان اهمیتی دوچندان دارد؛ زیرا آنان بیشترین زمان را در محیطهای رسانهای میگذرانند. آموزش حفاظت رسانهای شامل شناخت الگوریتمها، تشخیص اخبار جعلی، آگاهی از سوگیریهای رسانهای و مدیریت مصرف رسانه است. جامعهای که توان حفاظت از جریان رسانهای خود را نداشته باشد، استقلال فکری و فرهنگیاش را بهتدریج از دست خواهد داد.
اصل سوم: واکنش اصولی و حرفهای در رسانه
واکنش رسانهای، بخشی جداییناپذیر از کنش رسانهای است. هر اظهار نظر، بازنشر یا کامنت، یک واکنش رسانهای محسوب میشود. واکنش اصولی یعنی پاسخگویی آگاهانه، مستند، متناسب و بهدور از هیجان.
نسل جدید باید بیاموزد که سکوت، تأمل و بررسی، گاه حرفهایتر از واکنش فوری است. آموزش این مهارت، از بروز تنشهای اجتماعی، دوقطبیسازی و گسترش نفرت در فضای رسانهای جلوگیری میکند.
نقش هوش مصنوعی در آموزش رسانهای
هوش مصنوعی بهعنوان یکی از مهمترین ابزارهای نوین رسانهای، فرصتی بزرگ و در عین حال چالشی جدی است. کاربردیسازی هوش مصنوعی در تولید رسانه، باید همراه با آموزش تخصصی و هدایتشده باشد؛ بهویژه برای نسل نوجوان.
نکتهای بسیار حائز اهمیت، «راستیآزمایی خروجیهای هوش مصنوعی» است. هوش مصنوعی ابزار است، نه مرجع حقیقت. آگاهی از خطاهای احتمالی، سوگیری دادهها و محدودیتهای این فناوری، شرط استفاده مسئولانه از آن است. بدون این آگاهی، هوش مصنوعی میتواند به ابزاری برای بازتولید خطا و گمراهی تبدیل شود.
باید تاکید کرد که سواد رسانهای در عصر جدید، دیگر یک مهارت جانبی نیست، بلکه ضرورتی اجتماعی و فرهنگی است. آموزش تولید محتوای اصولی، حفاظت از جریانهای رسانهای و واکنش حرفهای، سه اصل بنیادینی هستند که باید بهصورت نظاممند و متناسب با تحولات فناوری، بهویژه هوش مصنوعی، آموزش داده شوند. آینده رسانه، در گرو تربیت نسلی آگاه، مسئول و مجهز به دانش رسانهای است.ب
ارسال دیدگاه