پانا از هماهنگی شهرداری تهران در ایام اربعین حسینی گزارش میدهد
پشت صحنه بزرگترین عملیات شهری فرامرزی؛ از تهران تا کربلا، شهرداری چگونه به زائران اربعین خدمترسانی میکند؟
تهران (پانا) - هر سال با نزدیک شدن به اربعین حسینی، نگاه میلیونها عاشق اهلبیت(ع) به جادههای منتهی به کربلا دوخته میشود؛ مسیری که تنها با شور و اشتیاق زائران زنده نیست، بلکه پشت صحنه آن شبکهای گسترده از خدمات، مدیریت، برنامهریزی و هماهنگی شبانهروزی قرار دارد. در میان دهها دستگاه اجرایی، شهرداری تهران طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین بازوهای خدمترسانی در اربعین تبدیل شده است؛ نهادی که مأموریتش از مرزهای پایتخت فراتر رفته و امروز در شهرهای زیارتی عراق، مرزهای خروجی کشور و حتی مسیرهای پیادهروی نجف تا کربلا حضوری فعال دارد. اربعین ۱۴۰۵ نیز از این قاعده مستثنا نیست و آنچه تاکنون از برنامههای مدیریت شهری منتشر شده، از آمادهسازی یکی از گستردهترین عملیاتهای خدمات شهری و فرهنگی حکایت دارد.
راهپیمایی اربعین دیگر تنها یک آیین مذهبی نیست؛ این رویداد به بزرگترین اجتماع سالانه جهان تبدیل شده و هر سال میلیونها زائر از دهها کشور را در مسیر نجف تا کربلا گرد هم میآورد. چنین حجمی از حضور انسانی، نیازمند مدیریت دقیق در حوزههایی مانند خدمات شهری، بهداشت محیط، جمعآوری پسماند، حملونقل، اسکان، ایمنی، امدادرسانی، اطلاعرسانی و برنامههای فرهنگی است.
اگرچه مسئولیت اصلی برگزاری این مراسم بر عهده دولت عراق است، اما جمهوری اسلامی ایران نیز با مشارکت دستگاههای مختلف، بخشی از زیرساختهای خدماتی را تأمین میکند. در این میان، شهرداری تهران طی سالهای گذشته تجربهای منحصربهفرد از مدیریت شهری برونمرزی به دست آورده و اکنون به یکی از بازیگران اصلی عملیات اجرایی اربعین تبدیل شده است.
آنچه مأموریت شهرداری را متمایز میکند، گستردگی وظایف آن است؛ از پاکسازی خیابانهای نجف و کربلا گرفته تا پشتیبانی از مواکب، فضاسازی فرهنگی، استقرار ماشینآلات تخصصی، ایجاد زیرساختهای خدماتی و رسیدگی به نیازهای زائران در نقاط مختلف عراق و مرزهای ایران.
آغاز عملیات اربعین ۱۴۰۵؛ تقسیم مأموریت میان مناطق شهرداری
بر اساس برنامهریزی ستاد اربعین شهرداری تهران، امسال ۱۸ منطقه شهرداری در عملیات خدمترسانی مشارکت دارند. هر منطقه مسئولیت بخشی از عملیات را بر عهده گرفته و متناسب با ظرفیت، تجهیزات و نیروی انسانی خود در یکی از شهرهای زیارتی یا مرزهای خروجی کشور مستقر شده است.
این تقسیم مأموریت باعث شده هر منطقه همانند یک شهرداری مستقل عمل کند؛ از برنامهریزی و تأمین تجهیزات گرفته تا مدیریت نیروهای خدمات شهری، هماهنگی با مسئولان عراقی و رسیدگی به مسائل روزمره زائران.
شهرهای نجف، کربلا، کوفه، سامرا، کاظمین و همچنین مرزهای مهران، شلمچه، چذابه، خسروی و زرباطیه از مهمترین محورهایی هستند که نیروهای شهرداری تهران در آنها حضور دارند.
به گفته مسئولان ستاد اربعین شهرداری، این شیوه مدیریت موجب افزایش سرعت تصمیمگیری، کاهش موازیکاری و توزیع متوازن امکانات در نقاط مختلف شده است.
خدمات شهری؛ مأموریتی که هیچگاه متوقف نمیشود
اگر از یک زائر بپرسید مهمترین انتظارش از مسیر پیادهروی چیست، شاید از امنیت، آب آشامیدنی یا محل استراحت سخن بگوید؛ اما پشت تمام این خدمات، یک عملیات شبانهروزی در جریان است؛ عملیاتی که اگر تنها چند ساعت متوقف شود، مشکلات بهداشتی و زیستمحیطی به سرعت خود را نشان خواهد داد.
شهرداری تهران در اربعین مسئولیت نظافت مستمر معابر، شستوشوی خیابانها، جمعآوری پسماند، پاکسازی اطراف مواکب، انتقال زباله، تأمین بخشی از تجهیزات خدمات شهری و آماده نگه داشتن مسیرهای پرتردد را بر عهده دارد.
در روزهایی که میلیونها نفر از یک مسیر عبور میکنند، حجم تولید پسماند به شکل قابل توجهی افزایش مییابد و اگر مدیریت مناسبی بر آن حاکم نباشد، علاوه بر ایجاد آلودگی، سلامت زائران نیز با خطر مواجه خواهد شد. از همین رو، مدیریت پسماند یکی از مهمترین مأموریتهای شهرداری در اربعین به شمار میرود.
۷۶ دستگاه ماشینآلات؛ ستون فقرات عملیات خدمات شهری
یکی از مهمترین اقدامات شهرداری تهران در اربعین ۱۴۰۵، اعزام ۷۶ دستگاه ماشینآلات تخصصی خدمات شهری به عراق است؛ تجهیزاتی که نقش تعیینکنندهای در اجرای عملیات دارند.
این ماشینآلات شامل خودروهای حمل پسماند، تانکرهای آب، ماشینهای شستوشوی معابر، تجهیزات مکانیزه نظافت، خودروهای پشتیبانی و ماشینآلات سنگین است که در شهرهای زیارتی و مسیر پیادهروی مستقر میشوند.
هر یک از این تجهیزات، بخشی از زنجیره خدمترسانی را تکمیل میکند. به عنوان نمونه، خودروهای مکانیزه شستوشو علاوه بر پاکسازی معابر، در کاهش گردوغبار و حفظ بهداشت محیط نیز نقش دارند و ماشینهای حمل پسماند با تخلیه مستمر مخازن، از انباشت زباله در نقاط پرتردد جلوگیری میکنند.
در واقع، اگر این تجهیزات در محل حضور نداشته باشند، حجم خدمات مورد نیاز با نیروی انسانی بهتنهایی قابل انجام نخواهد بود.
از قرارگاههای عملیاتی تا اتاق وضعیت؛ مدیریت لحظهبهلحظه عملیات
یکی از تفاوتهای مهم عملیات اربعین امسال با سالهای گذشته، تقویت ساختار فرماندهی و نظارت است.
شهرداری تهران برای هر محور عملیاتی، قرارگاهی مستقل تعریف کرده و مسئولیت مدیریت آن را به یکی از مدیران مناطق واگذار کرده است. این قرارگاهها وظیفه هماهنگی نیروها، مدیریت تجهیزات، ارتباط با مسئولان محلی و رسیدگی به مشکلات احتمالی را بر عهده دارند.
در کنار این قرارگاهها، «اتاق وضعیت، رصد و اقدامات» نیز بهصورت شبانهروزی فعالیت میکند؛ مرکزی که اطلاعات میدانی را از تمامی محورهای عملیاتی دریافت کرده و در صورت بروز هرگونه مشکل، تصمیمهای لازم را در کوتاهترین زمان ممکن اتخاذ میکند.
این ساختار نشان میدهد که عملیات اربعین دیگر صرفاً یک مأموریت خدماتی نیست، بلکه پروژهای بزرگ با سازوکارهای مدیریتی، نظارتی و عملیاتی پیچیده است.
از خدمات شهری تا دیپلماسی فرهنگی؛ مأموریت چندوجهی شهرداری تهران در اربعین
اگر در سالهای گذشته بیشترین تمرکز شهرداری تهران بر خدمات شهری، نظافت و پشتیبانی از مواکب بود، در اربعین ۱۴۰۵ تلاش شده است این مأموریت با رویکردی جامعتر دنبال شود؛ رویکردی که علاوه بر خدمات عمرانی و شهری، حوزههای فرهنگی، اجتماعی، خانوادهمحور و مشارکت مردمی را نیز در بر میگیرد.
بررسی برنامههای اعلامشده نشان میدهد مدیریت شهری تلاش کرده است اربعین را تنها به چشم یک عملیات خدماتی نگاه نکند، بلکه آن را فرصتی برای تقویت سرمایه اجتماعی، گسترش فعالیتهای فرهنگی و ارتقای کیفیت خدمات به زائران بداند.
مشارکت مردمی؛ حلقه تکمیلکننده خدمترسانی
یکی از مهمترین محورهای اربعین امسال، استفاده از ظرفیت تشکلهای مردمی و گروههای جهادی است. مدیران شهری معتقدند گستردگی راهپیمایی اربعین به اندازهای است که بدون مشارکت مردم، ارائه خدمات مطلوب امکانپذیر نخواهد بود.
در همین راستا، محمدامین توکلیزاده، معاون فرهنگی و اجتماعی شهرداری تهران، بارها بر ضرورت مردمیسازی خدمات اربعین تأکید کرده و مشارکت هیئتهای مذهبی، سازمانهای مردمنهاد، گروههای جهادی و داوطلبان را یکی از ارکان اصلی خدمترسانی دانسته است.
به گفته وی، شهرداری در این رویداد نقش تسهیلگر را ایفا میکند و تلاش دارد ظرفیتهای مردمی را برای ارائه خدمات هرچه بهتر سازماندهی و پشتیبانی کند.
این نگاه، تفاوت مهمی با الگوهای سنتی مدیریت شهری دارد؛ زیرا در آن، شهروندان و گروههای مردمی از دریافتکننده خدمات به شریک اجرایی مدیریت شهری تبدیل میشوند.
توجه ویژه به بانوان؛ از موکب مادر و کودک تا خدمات خانوادهمحور
یکی از بخشهایی که در برنامههای اربعین امسال بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته، حوزه بانوان و خانواده است.
مریم اردبیلی، مشاور شهردار تهران و رئیس مرکز زنان و خانواده شهرداری تهران، در نشست مدیران کمیته بانوان ستاد اربعین اعلام کرد که امسال تلاش شده است با استفاده از ظرفیت گروههای مردمی و جهادی، خدمات تخصصیتری به بانوان زائر ارائه شود.
وی با اشاره به نقش بانوان در راهپیمایی اربعین، بر ضرورت ایجاد فضاهای مناسب برای استراحت مادران، رسیدگی به نیازهای کودکان و فراهم کردن امکانات مورد نیاز خانوادهها تأکید کرده است.
بر همین اساس، راهاندازی «موکب مادر و کودک» یکی از مهمترین برنامههای شهرداری در اربعین امسال است؛ موکبی که علاوه بر ایجاد فضای استراحت، خدمات فرهنگی، آموزشی و حمایتی نیز ارائه خواهد کرد.
همچنین پیشبینی خدمات ویژه برای سالمندان، بانوان باردار و کودکان نشان میدهد مدیریت شهری تلاش کرده است خدمات اربعین را متناسب با نیاز گروههای مختلف جامعه طراحی کند.
خدمات فرهنگی؛ روایتی از هویت و همبستگی
اربعین تنها یک مسیر پیادهروی نیست؛ این رویداد جلوهای از فرهنگ، همبستگی و تعامل ملتهای مسلمان است. به همین دلیل، بخش مهمی از برنامههای شهرداری تهران به فعالیتهای فرهنگی اختصاص یافته است.
برگزاری برنامههای فرهنگی در مواکب، تولید محتوای رسانهای، اجرای برنامههای هنری و آیینی، فضاسازی محیطی، فعالیت گروههای سرود، برپایی نمایشگاههای فرهنگی و اجرای برنامههای ویژه کودکان از جمله اقداماتی است که در دستور کار معاونت فرهنگی و اجتماعی قرار دارد.
کارشناسان معتقدند این برنامهها علاوه بر ایجاد فضای معنوی، میتواند تجربه حضور زائران را ارتقا داده و زمینه آشنایی بیشتر آنان با فرهنگ عاشورایی و ایرانی را فراهم کند.
مدیریت پسماند؛ مأموریتی حیاتی در بزرگترین اجتماع انسانی جهان
یکی از مهمترین چالشهای هر تجمع بزرگ، مدیریت پسماند است؛ موضوعی که در اربعین به دلیل حضور میلیونها زائر اهمیت دوچندان پیدا میکند.
شهرداری تهران با استقرار نیروهای خدمات شهری، خودروهای حمل زباله، مخازن ویژه و تجهیزات مکانیزه تلاش میکند عملیات جمعآوری پسماند بهصورت مستمر انجام شود.
کارشناسان حوزه مدیریت شهری معتقدند اگر این عملیات تنها چند ساعت با اختلال مواجه شود، علاوه بر ایجاد نارضایتی، احتمال بروز مشکلات بهداشتی و زیستمحیطی نیز افزایش خواهد یافت.
از همین رو، نیروهای خدمات شهری در تمام ساعات شبانهروز مشغول فعالیت هستند و عملیات پاکسازی مسیرها حتی در ساعات کمتردد نیز متوقف نمیشود.
دیپلماسی شهری؛ تجربهای فراتر از مرزهای ایران
حضور شهرداری تهران در عراق صرفاً یک مأموریت خدماتی نیست، بلکه نمونهای از «دیپلماسی شهری» نیز به شمار میرود.
تعامل مستمر با شهرداریهای عراق، هماهنگی با مسئولان محلی، تقسیم مسئولیت میان نهادهای دو کشور و اجرای پروژههای مشترک خدماتی، تجربهای است که در کمتر رویداد بینالمللی برای مدیریت شهری ایران رقم میخورد.این همکاریها علاوه بر ارتقای کیفیت خدمات، میتواند زمینه انتقال تجربه، افزایش تعاملات شهری و تقویت روابط میان شهرهای ایران و عراق را نیز فراهم کند.
تهران؛ پشتیبان زائران پیش از سفر
برنامههای شهرداری تنها به خاک عراق محدود نمیشود. در تهران نیز مجموعهای از اقدامات برای تسهیل سفر زائران پیشبینی شده است.
برگزاری رویداد «محرمشهر»، فضاسازی گسترده معابر، ارائه خدمات مرتبط با گذرنامه زیارتی، استقرار پایگاههای اطلاعرسانی، برنامههای فرهنگی و پشتیبانی از مراسمهای مردمی از جمله اقداماتی است که در پایتخت دنبال میشود.این اقدامات سبب میشود زائران از زمان برنامهریزی برای سفر تا بازگشت به کشور، از خدمات مدیریت شهری بهرهمند شوند.
فراتر از یک مأموریت اجرایی
آنچه از مجموعه اقدامات شهرداری تهران در اربعین ۱۴۰۵ برمیآید، نشان میدهد این نهاد تلاش کرده است از یک دستگاه صرفاً خدماترسان به سازمانی چندوجهی تبدیل شود؛ سازمانی که همزمان در حوزه خدمات شهری، فرهنگ، خانواده، مشارکت اجتماعی، پشتیبانی لجستیکی و مدیریت بحران ایفای نقش میکند.
در چنین شرایطی، موفقیت عملیات اربعین تنها با تعداد ماشینآلات یا نیروهای اعزامی سنجیده نمیشود، بلکه میزان هماهنگی میان دستگاهها، رضایت زائران، سرعت پاسخگویی به نیازها و کیفیت خدمات ارائهشده نیز از مهمترین شاخصهای ارزیابی این مأموریت خواهد بود.
اربعین؛ فرصتی برای نمایش توان مدیریت شهری
اربعین هر سال علاوه بر آنکه صحنهای از همدلی و ارادت میلیونها مسلمان به ساحت حضرت اباعبدالله الحسین(ع) است، به میدان آزمون دستگاههای خدماترسان نیز تبدیل میشود. در چنین رویدادی، موفقیت تنها به اجرای یک یا چند برنامه محدود نیست، بلکه هماهنگی میان دهها نهاد، سرعت تصمیمگیری، انعطاف در مدیریت بحران و تداوم خدمترسانی، شاخص اصلی ارزیابی عملکرد محسوب میشود.
شهرداری تهران در سالهای اخیر تلاش کرده است با بهرهگیری از تجربههای گذشته، ساختار خدمترسانی خود را از یک الگوی صرفاً اجرایی به یک نظام مدیریتی منسجم ارتقا دهد. تشکیل قرارگاههای تخصصی، راهاندازی اتاق وضعیت، تقسیم مأموریت میان مناطق، استفاده از ظرفیت سازمانهای تابعه، مشارکت گروههای مردمی و توسعه خدمات فرهنگی و اجتماعی، همگی نشان میدهد که مدیریت شهری به دنبال ارائه الگویی منظم و پایدار برای پشتیبانی از بزرگترین اجتماع مذهبی جهان است.
با این حال، کارشناسان حوزه مدیریت شهری معتقدند که توسعه این خدمات در سالهای آینده نیازمند چند اقدام اساسی است؛ از جمله بهرهگیری گستردهتر از فناوریهای هوشمند برای پایش لحظهای عملیات، توسعه سامانههای مدیریت پسماند، استفاده از تجهیزات نوین خدمات شهری، آموزش تخصصی نیروهای داوطلب، گسترش همکاری با شهرداریهای عراق و تقویت زیرساختهای مشترک میان دو کشور.
از سوی دیگر، افزایش حضور خانوادهها، سالمندان و کودکان در راهپیمایی اربعین، ضرورت توجه بیشتر به خدمات خانوادهمحور را دوچندان کرده است. تجربه راهاندازی موکبهای مادر و کودک، پیشبینی فضاهای استراحت ویژه و برنامههای فرهنگی متناسب با نیاز خانوادهها، میتواند الگویی برای توسعه این خدمات در سالهای آینده باشد.
سرمایه اجتماعی؛ مهمترین دستاورد اربعین
یکی از مهمترین ویژگیهای اربعین، اتکا به مشارکت مردمی است. بخش قابل توجهی از خدمات ارائهشده در این مراسم، حاصل همراهی موکبداران، گروههای جهادی، هیئتهای مذهبی، سازمانهای مردمنهاد و داوطلبانی است که در کنار دستگاههای اجرایی فعالیت میکنند.
شهرداری تهران نیز در برنامههای اربعین ۱۴۰۵ تلاش کرده است این ظرفیت را بیش از گذشته به کار گیرد. بهکارگیری نیروهای مردمی در کنار امکانات تخصصی مدیریت شهری، علاوه بر افزایش کیفیت خدمات، موجب تقویت حس مسئولیتپذیری اجتماعی و همافزایی میان نهادهای اجرایی و مردم میشود.
در واقع، اربعین نمونهای موفق از مشارکت اجتماعی در مقیاسی گسترده است؛ مشارکتی که در آن دولت، مدیریت شهری و مردم، هر یک بخشی از مسئولیت خدمترسانی را بر عهده میگیرند.
بررسی مجموعه برنامهها و اقدامات شهرداری تهران در اربعین ۱۴۰۵ نشان میدهد که این نهاد، فراتر از وظایف معمول مدیریت شهری، نقش مهمی در پشتیبانی از بزرگترین اجتماع مذهبی جهان ایفا میکند. اعزام ماشینآلات تخصصی، استقرار نیروهای خدمات شهری در شهرهای زیارتی و مرزهای خروجی، تشکیل قرارگاههای عملیاتی، ایجاد اتاق وضعیت، توسعه خدمات فرهنگی، توجه ویژه به بانوان و خانوادهها و بهرهگیری از ظرفیت گروههای مردمی، بخشی از اقداماتی است که برای ارتقای کیفیت خدمترسانی به زائران برنامهریزی شده است.
اگرچه ارزیابی نهایی این اقدامات به پایان عملیات اربعین و میزان رضایت زائران وابسته است، اما آنچه تاکنون از برنامههای مدیریت شهری منتشر شده، بیانگر تلاش برای اجرای مأموریتی منسجم، هماهنگ و مبتنی بر تجربه سالهای گذشته است. تجربهای که در صورت استمرار، میتواند به الگویی موفق در مدیریت رویدادهای بزرگ ملی و فراملی تبدیل شود.
ریحانه خوافی
ارسال دیدگاه