روانشناس بالینی کودک و نوجوان در گفتوگو با پانا:
زنگ خطر اضطراب امتحان؛ والدین چگونه حامی فرزندان باشند؟
تهران (پانا) - با نزدیک شدن به فصل امتحانات، اضطراب بسیاری از دانشآموزان افزایش مییابد؛ اضطرابی که گاهی نه از خود امتحان، بلکه از ترس شکست، قضاوت دیگران و فشار برای کسب نمرههای بالا ناشی میشود. یک روانشناس بالینی کودک و نوجوان تأکید میکند که نقش خانواده در این روزها بیش از هر زمان دیگری پررنگ است و حمایت عاطفی والدین میتواند از مهمترین عوامل کاهش استرس و افزایش اعتمادبهنفس دانشآموزان باشد.
همزمان با آغاز امتحانات، بسیاری از دانشآموزان فشار روانی قابلتوجهی را تجربه میکنند. اگرچه وجود مقداری اضطراب برای افزایش تمرکز و آمادگی طبیعی است، اما زمانی که این اضطراب از حد معمول فراتر رود، میتواند بر عملکرد تحصیلی، سلامت روان و حتی سلامت جسمی دانشآموزان اثر منفی بگذارد. در این میان، شیوه برخورد خانواده و انتظارات والدین نقش تعیینکنندهای در کاهش یا تشدید این اضطراب دارد.
فاطمه لاروئی، در گفتوگو با پانا درباره مهمترین دلایل افزایش اضطراب امتحان در دانشآموزان اظهار کرد: «اضطراب امتحان معمولاً به سه دلیل اصلی ایجاد میشود. نخست، ترس از نتیجه یا فشار عملکرد؛ بسیاری از دانشآموزان نه از خود امتحان، بلکه از پیامدهای آن مانند کسب نمره پایین، تنبیه شدن یا ناامید کردن والدین و معلمان میترسند. دوم، احساس نداشتن کنترل بر شرایط است؛ زمانی که حجم مطالب زیاد است و دانشآموز احساس میکند زمان یا توان کافی برای یادگیری ندارد، دچار احساس ناتوانی و بیکفایتی میشود و همین موضوع اضطراب او را افزایش میدهد. سوم نیز فشارهای محیطی و مقایسههای مداوم در خانه یا مدرسه است که باعث میشود امتحان از یک فرصت برای یادگیری به صحنهای برای اثبات ارزش فرد تبدیل شود.»
وی با اشاره به نقش خانواده در مدیریت این شرایط افزود: «والدین میتوانند با حمایت عاطفی و تمرکز بر تلاش فرزند، استرس او را کاهش دهند؛ اما اگر تنها بر نمره عالی، مقایسه با دیگران یا تنبیه در صورت شکست تأکید کنند، ناخواسته فشار روانی دانشآموز را چند برابر خواهند کرد.»
این روانشناس درباره نگاه رایج برخی خانوادهها که موفقیت را تنها در کسب بالاترین نمره میبینند، گفت: «چنین نگرشی به مرور زمان اعتمادبهنفس فرزند را از بین میبرد، اضطراب مزمن ایجاد میکند و حتی ممکن است او را به سمت فرار از مسئولیت سوق دهد. در بلندمدت نیز این فشارها نهتنها موفقیت پایدار ایجاد نمیکند، بلکه موجب فرسودگی تحصیلی و شکلگیری شکاف عاطفی میان والدین و فرزند خواهد شد.»
لاروئی با بیان اینکه ایجاد تعادل میان تشویق و کاهش فشار روانی امکانپذیر است، ادامه داد: «والدین بهتر است به جای تمرکز بر نتیجه، تلاش فرزند را مورد توجه قرار دهند. به جای پرسیدن اینکه "چه نمرهای گرفتی؟" بهتر است بپرسند "چقدر برای یادگیری تلاش کردی؟" همچنین لازم است انتظارات خود را بر اساس تواناییها و ظرفیت واقعی دانشآموز تنظیم کنند و از مقایسه او با دیگران بپرهیزند. مهمتر از همه اینکه فضایی امن و سرشار از حمایت عاطفی فراهم کنند تا فرزند بداند حتی در صورت موفق نشدن نیز همچنان مورد محبت و پذیرش خانواده قرار دارد.»
وی درباره جملاتی که والدین در روزهای امتحان بهتر است به فرزندان خود بگویند، بیان کرد: «عبارتهایی مانند «من کنارتم»، «تلاشت ارزشمند است» و «سلامتی و آرامشت از هر نمرهای مهمتر است» میتواند احساس امنیت روانی دانشآموز را افزایش دهد. در مقابل، مقایسه با دیگران، تهدید به تنبیه یا اصرار بر گرفتن نمرههای بسیار بالا، تنها اضطراب را تشدید میکند.»
این روانشناس بالینی کودک و نوجوان همچنین به نشانههای هشداردهنده اضطراب شدید اشاره کرد و گفت: «دردهای جسمی مانند سردرد یا دلدرد، بیخوابی، کاهش اشتها، گریههای مکرر، گوشهگیری، بیانگیزگی شدید یا حتی حملات پانیک از جمله علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. اگر این نشانهها باعث افت شدید عملکرد یا از دست رفتن کنترل فرد شوند، لازم است خانواده هرچه سریعتر از متخصص سلامت روان کمک بگیرند.»
لاروئی با تأکید بر اینکه مهمترین وظیفه خانواده در دوران امتحانات ایجاد آرامش است، خاطرنشان کرد: «والدین باید محیط خانه را تا حد امکان آرام و بدون تنش نگه دارند و ارزش تلاش را به فرزند خود یادآوری کنند، نه صرفاً نتیجه را. فراموش نکنید که شما منبع آرامش فرزندتان هستید؛ زمانی که عشق و حمایت بیقید و شرط را جایگزین فشار برای موفقیت کنید، به او میآموزید که ارزش و هویت او هرگز به نمراتش وابسته نیست و همین احساس امنیت، زمینهساز موفقیتهای پایدار در آینده خواهد بود.»
ریحانه خوافی 
ارسال دیدگاه