پانا گزارش میدهد؛
رادارهای نظامی یا هواپیماها میتوانند بارش را کاهش دهند؟
تهران (پانا) - در شرایطی که کاهش بارندگی در برخی مناطق کشور به یکی از نگرانیهای جدی تبدیل شده، گاهی ادعاهایی درباره تأثیر رادارهای نظامی یا عبور هواپیماهای تجاری بر کاهش بارش مطرح میشود؛ موضوعی که رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی با توضیحاتی علمی آن را رد کرده و تأکید میکند رادارها صرفاً ابزارهای پایش و شناسایی هستند و توانایی تغییر ساختار ابرها یا جلوگیری از بارش را ندارند.
به گزارش پانا، همزمان با تشدید خشکسالی در سالهای اخیر و کاهش بارندگی در برخی مناطق، در فضای عمومی گاه این پرسش مطرح میشود که آیا تجهیزات نظامی مانند رادارهای برد بلند یا حتی عبور هواپیماهای تجاری میتواند بر فرآیند بارش تأثیر بگذارد.
احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی، در توضیح این موضوع میگوید: «رادارها چه نظامی و چه غیرنظامی صرفاً ابزارهای سنجش و تشخیص هستند و هیچ سازوکاری برای تغییر ساختار ابرها یا جلوگیری از بارش ندارند.»
به گفته او، عملکرد رادارها بر پایه ارسال امواج رادیویی و دریافت بازتاب آنها از اهداف مختلف است. این امواج پس از برخورد با ذراتی مانند قطرات باران، دانههای برف یا حتی هواپیما بازمیگردند و از طریق آنها اطلاعاتی درباره موقعیت و ویژگیهای هدف به دست میآید.
وظیفه با رد ادعاهایی که درباره کاهش بارش به دلیل فعالیت رادارها مطرح میشود، تأکید میکند: «انرژی ارسالی این سامانهها برای تأثیرگذاری بر فرآیندهای فیزیکی و شیمیایی ابرها بسیار ناچیز است و هیچ مدرکی دال بر اینکه با رادارها بتوان آبوهوا را دستکاری یا تغییر داد وجود ندارد.»
رادارهای هواشناسی معمولاً برای پایش شدت بارش، تشخیص حرکت تودههای ابر و هشدار درباره پدیدههای جوی شدید استفاده میشوند، در حالی که رادارهای نظامی با هدف شناسایی و رهگیری اهداف پروازی مانند هواپیماها یا موشکها طراحی شدهاند.
رئیس مرکز ملی اقلیم در ادامه به پروژههای پژوهشی لایه یونوسفر مانند «هارپ» نیز اشاره میکند و میگوید: «گاهی این پروژهها با رادارهای معمولی اشتباه گرفته میشوند. در پروژههایی مانند هارپ امواج رادیویی پرقدرت برای مطالعه لایههای بالایی جو در ارتفاع بیش از ۶۰ تا ۵۰۰ کیلومتر ارسال میشود.»
با این حال او تأکید میکند که حتی چنین پروژههایی نیز توانایی کنترل آبوهوا در سطح زمین را ندارند. به گفته وظیفه: «گرمایش ایجاد شده در یونوسفر در این آزمایشها تنها برای چند ثانیه تا حداکثر حدود ۱۰ دقیقه باقی میماند و به سرعت محو میشود.»
او برای توضیح این موضوع مثالی میزند و میگوید: «تأثیر هارپ بر یونوسفر مانند انداختن سنگی در رودخانهای پرسرعت است که موجهای ایجاد شده خیلی سریع در جریان آب از بین میروند.»
در برخی طرحهای علمی مانند بارورسازی ابرها نیز از رادارهای پیشرفته استفاده میشود، اما نقش این تجهیزات در چنین طرحهایی صرفاً نظارتی است. وظیفه در این باره توضیح میدهد: «در عملیات بارورسازی ابرها، رادارها برای شناسایی مناطق مناسب و ارزیابی تأثیر عملیات استفاده میشوند و خود رادار هیچ نقشی در ایجاد تغییر در ابرها ندارد.»
از نظر فنی نیز تفاوت مهمی میان رادارهای نظامی و هواشناسی وجود دارد. به گفته رئیس مرکز ملی اقلیم، رادارهای نظامی برد بلند معمولاً از باندهای فرکانسی VHF ،UHF / P و L استفاده میکنند که طول موج آنها از حدود ۱۰ متر تا ۱۵ سانتیمتر و فرکانس آنها بین ۳۰ مگاهرتز تا ۲ گیگاهرتز است.
او توضیح میدهد: «این امواج به گونهای طراحی شدهاند که بتوانند با کمترین برهمکنش از میان ابرها و بارش عبور کنند تا اهداف پروازی بهتر شناسایی شوند.»
در مقابل، رادارهای هواشناسی برای تشخیص دقیقتر ذرات بارش از باندهای کوتاهتر مانند C و X استفاده میکنند تا حساسیت بیشتری نسبت به قطرات باران، برف و تگرگ داشته باشند.
وظیفه همچنین به یکی دیگر از باورهای رایج اشاره میکند؛ خطوط سفید در آسمان که در مسیر عبور هواپیماها دیده میشود. او در این باره میگوید: «بر خلاف تصور برخی افراد، این خطوط پاشش مواد شیمیایی نیستند بلکه پدیدهای به نام کنتریل یا پساب بخار هستند که از تبدیل بخار آب خروجی موتور هواپیما به بلورهای یخ در هوای سرد ارتفاع بالا تشکیل میشود.»
در مقابل این گمانهزنیها، تحقیقات علمی نشان میدهد تغییر الگوهای بارش بیشتر تحت تأثیر عوامل شناختهشده اقلیمی است. وظیفه تأکید میکند: «اگر در منطقهای کاهش یا افزایش بارش مشاهده میشود، باید علت آن را در تغییرات اقلیمی، الگوهای جوی حاکم و در برخی موارد آلودگیهای محیطی جستوجو کرد، نه در عبور هواپیماها یا وجود رادارهای نظامی.»
او توضیح میدهد که تغییرات اقلیمی میتواند الگوهای گردش جو، جریانهای هوا و مسیر حرکت سامانههای بارشی را تغییر دهد. همچنین آلودگی شهری و صنعتی نیز میتواند بر فرآیند شکلگیری بارش اثر بگذارد.
به گفته رئیس مرکز ملی اقلیم، ذرات معلق ناشی از فعالیتهای صنعتی و خودروها وارد ابرها میشوند و باعث افزایش تعداد هستههای میعان میشوند. در نتیجه قطرات بسیار ریز تشکیل میشود که به اندازه کافی رشد نمیکنند تا به صورت باران به زمین برسند و بسیاری از آنها پیش از رسیدن به سطح زمین تبخیر میشوند. برخی تحقیقات حتی کاهش بارش تا حدود ۲۵ درصد در مناطق پاییندست کلانشهرها را به این پدیده نسبت میدهند.
او همچنین یادآور میشود که خشکسالیهای طبیعی نیز بخشی از نوسانات اقلیمی در مناطق خشک جهان است و منطقه جنوبغرب آسیا از جمله ایران به طور تاریخی با دورههای متعدد خشکسالی مواجه بوده است.
در نهایت میتوان گفت که بررسیهای علمی نشان میدهد رادارهای نظامی و هواشناسی صرفاً ابزارهای شناسایی و پایش هستند و توانایی تغییر ساختار ابرها یا جلوگیری از بارش را ندارند؛ بنابراین برای درک علت کاهش بارندگی باید به عوامل واقعی اقلیمی و محیطی توجه کرد، نه فرضیههایی که پشتوانه علمی ندارند.
ارسال دیدگاه