پانا گزارش میدهد؛
۲ علت آلودگی هوای تهران؛ ناوگان فرسوده و اجرا نشدن قانون هوای پاک
تهران (پانا) - در سال ۱۴۰۴ آلودگی هوا در بسیاری از کلانشهرهای کشور با افزایش روزهای ناسالم، تعطیلی مکرر مدارس و رشد مراجعات بیماران تنفسی همراه شد؛ کارشناسان مهمترین علت تداوم این وضعیت را اجرای ناقص قانون هوای پاک و استفاده از سوختهای آلاینده در نیروگاهها و ناوگان فرسوده حملونقل عنوان میکنند.
در سال ۱۴۰۴، موضوع آلودگی هوا به یکی از بحرانهای جدی زیستمحیطی در ایران تبدیل شد. شاخص کیفیت هوا در بسیاری از شهرها، از جمله تهران، اصفهان، اهواز و دیگر کلانشهرها بارها در وضعیت ناسالم برای همه گروهها قرار گرفت و مسئولان مجبور به تعطیلی مدارس، دانشگاهها و حتی ادارات در برخی روزها شدند. این وضعیت موجب افزایش مراجعه بیماران تنفسی به بیمارستانها شد؛ براساس گزارشها تنها در یک هفته بیش از ۱۷۰ هزار نفر به بخش اورژانس بیمارستانها مراجعه کردند.
یکی از دلایل جدی آلودگی هوا در سال ۱۴۰۴، استفاده از سوختهای فاقد کیفیت در نیروگاهها و صنایع بزرگ بوده است. خبرگزاریها گزارش دادهاند که بخش مهمی از آلودگی هوای تهران از منابع ثابت خارج از محدوده شهری مانند نیروگاهها و کارخانهها نشأت میگیرد که سوختهای سنگین مانند مازوت مصرف میکنند. برخی تحلیلها نیز تأکید میکنند که افزایش سوخت مازوت در نیروگاهها بهویژه در سالهای اخیر باعث افزایش ذرات معلق و آلایندههای خطرناک شده است.
در کنار بخش صنعتی، وسایل نقلیه شخصی و عمومی با عمر بالا و مصرف سوخت غیر استاندارد یکی دیگر از منابع مهم آلودگی است. خودروها و موتورسیکلتهای فرسوده با سوختهای آلاینده، ذرات معلق بیشتری در هوا منتشر میکنند که در فصول سرد سال بهدلیل پدیده وارونگی هوا تجمع مییابند.
در برخی مناطق، مانند تهران و کلانشهرهای مرکزی، پدیده وارونگی دما مانع جابهجایی هوا میشود و آلایندهها را نزدیک سطح زمین نگه میدارد. این پدیده معمولاً در فصول سرد سال تشدید میشود و باعث افزایش شاخص آلودگی میگردد.
خشکسالی شدید و کاهش پوشش گیاهی نیز وضعیت آلودگی هوا را بدتر کرده است. کاهش رطوبت، خشک شدن تالابها و افزایش گرد و غبار موجب شده که ذرات معلق طبیعی نیز به آلودگی انسانی افزوده شود.
آلودگی هوا تنها یک مشکل محیطزیستی نیست، بلکه بحران سلامت عمومی نیز محسوب میشود. در سالهای اخیر مقامات بهداشتی گزارش دادهاند که بیش از ۵۸ هزار نفر در سال گذشته بهطور مستقیم به دلیل آلودگی هوا جان خود را از دست دادهاند و این رقم بهطور متوسط معادل حدود ۷ نفر در ساعت است. در سال ۱۴۰۴ نیز تعداد روزهای ناسالم برای همه گروهها در شهرهای مختلف افزایش یافته و این امر باعث شده که مدارس بارها تعطیل شوند و هشدارهای بهداشتی برای گروههای حساس صادر شود.
مسئولان محلی و ملی در برخی مقاطع، تصمیم به تعطیلی مدارس در روزهای اوج آلودگی، اعمال محدودیت ترافیکی و تعطیلی موقت صنایع گرفتند. با این حال تحلیلها نشان میدهد برنامههای بلندمدت برای کاهش منابع آلاینده کافی نبوده و نیازمند اقدامات مؤثرتر است.
آلودگی هوا در ایران در سال ۱۴۰۴ از چندین منبع و عامل تأثیر گرفت: سوختهای آلوده در نیروگاهها، ترافیک شهری، پدیدههای جوی و گرد و غبار طبیعی. این بحران پیامدهای جدی برای سلامتی مردم و سیاستگذاری شهری داشته است و ادامه آن نیازمند توجه و برنامهریزی جامعتر از سوی نهادهای مسئول است.
بررسی دادههای درمانی نشان میدهد همزمان با افزایش شاخص آلودگی هوا، فشار قابل توجهی بر مراکز درمانی وارد شده و شمار مراجعهکنندگان با علائم تنفسی در روزهای آلوده بهطور محسوسی افزایش یافته است.
آلودگی هوا همچنان یکی از عوامل اصلی مرگومیر زودرس در کشور محسوب میشود؛ موضوعی که به گفته کارشناسان، سالانه جان دهها هزار نفر را تهدید میکند.
افزایش تعداد روزهای ناسالم در سال ۱۴۰۴، فعالیت آموزشی در بسیاری از شهرها را بارها با وقفه مواجه کرده و هزینههای اجتماعی و آموزشی قابل توجهی بهدنبال داشته است.
شواهد موجود نشان میدهد آلودگی هوا در ایران به مرحلهای رسیده که مدیریت آن بدون هماهنگی جدی میان دستگاههای اجرایی و پایبندی به قوانین موجود، امکانپذیر نیست.
محمد درویش، پژوهشگر و فعال محیطزیست، در در گفتوگوبا پانا درباره علت اصلی آلودگی هوای کشور اظهار کرد: «باید قانون هوای پاک به طور دقیق اجرا شود تا بتوان در این باره صحبت کرد.به عوامل طبیعی یا اقدامات موقت، جایگزین اجرای دقیق و کامل قانون هوای پاک نخواهد شد و مشکل اصلی همچنان پابرجا میماند.»
این کارشناس محیطزیست گفت: «قانون هوای پاک از سال ۱۳۹۶ نهایی شده و اگر مفاد آن بهدرستی اجرا میشد، امروز با چنین سطحی از آلایندگی مواجه نبودیم. با این حال، بخش زیادی از تعهدات تعیینشده در این قانون یا نادیده گرفته شده یا به تعویق افتاده است.»
درویش گفت: «در متن قانون به موضوعاتی مانند ارتقای استاندارد سوخت، ممنوعیت مصرف مازوت، کاهش خودرومحوری و حرکت به سمت شهرهای بوممحور توجه ویژه شده است. همچنین توسعه حملونقل عمومی و گسترش شبکه مترو از محورهای اصلی این قانون بوده محورهایی که عملاً پیشرفت محسوسی نداشتهاند.»
وی افزود: «طبق قانون، خودروهای تولید داخل باید پس از ۱۰ سال از چرخه مصرف خارج شوند و خودروسازان موظفاند در ازای دریافت خودروی فرسوده، خودروی جدید تحویل دهند. با این حال، دولت حتی وظیفه خود در اعلام سن فرسودگی خودروها را نیز بهدرستی انجام نداده است.»
این فعال محیطزیست ادامه داد: «کاهش آلودگی هوا بدون شکلگیری یک عزم جدی و ملی برای اجرای قانون هوای پاک امکانپذیر نیست و ادامه وضعیت فعلی، به معنای تداوم تهدید سلامت شهروندان خواهد بود.»
آنچه در سال ۱۴۰۴ بر آسمان شهرهای ایران گذشت، حاصل برهمخوردن توازن میان توسعه، مدیریت و محیطزیست بود؛ از مصرف سوختهای آلوده در نیروگاهها و فرسودگی ناوگان حملونقل تا پدیدههای طبیعی مانند وارونگی هوا و خشکسالی. در چنین شرایطی، هشدار کارشناسان نشان میدهد که بدون اجرای کامل و بیوقفه قانون هوای پاک و شکلگیری ارادهای جدی در سطح ملی، آلودگی هوا همچنان بهعنوان تهدیدی مستمر برای سلامت شهروندان باقی خواهد ماند.
ارسال دیدگاه