پژوهش علمی و نگاه چندبعدی، پیش‌نیاز پیشگیری مؤثر از آسیب‌های اجتماعی دانش‌آموزان است

دومین نشست تخصصی با موضوع «پژوهش پیرامون مسائل دانش‌آموزی و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی» به همت اداره آموزش و پژوهش مرکز حراست و با حضور سیدمجتبی هاشمی مشاور وزیر و رئیس مرکز حراست وزارت آموزش و پرورش، علی محبی رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش، سمیه سادات ابراهیمی مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی و جمعی از کارشناسان و مسئولان حوزه‌های مرتبط برگزار شد.

در ابتدای این نشست، سیدمجتبی هاشمی ضمن خیرمقدم به حاضران، بر اهمیت هم‌افزایی میان بخش‌های پژوهشی، تربیتی و حراستی در مواجهه با مسائل دانش‌آموزی تأکید کرد.

همچنین گزارشی از اقدامات و روندهای پیگیری شده توسط اداره آموزش و پژوهش مرکز حراست در زمینه طراحی و اجرای مطالعات مرتبط با آسیب‌های اجتماعی ارائه شد.

ضرورت نگاه علمی و چندوجهی به پدیده‌های اجتماعی

سید مجتبی هاشمی در این جلسه با اشاره به پیچیدگی پدیده‌های اجتماعی اظهار داشت: مسائل و آسیب‌های اجتماعی از جمله موضوعاتی هستند که نمی‌توان آنها را با نگاه‌های تک‌بعدی و ساده‌انگارانه تحلیل کرد. هر پدیده اجتماعی دارای ابعاد فرهنگی، تربیتی، اقتصادی، روان‌شناختی و حتی رسانه‌ای است و برای دستیابی به راه‌حل‌های پایدار، باید همه این ابعاد به صورت هم‌زمان مورد توجه قرار گیرد.

مشاور وزیر آموزش و پرورش افزود: با توجه به آسیب‌های شناسایی‌شده در سال گذشته، ضروری است تمامی وجوه و عوامل مؤثر در شکل‌گیری این پدیده‌ها مورد شناسایی و بررسی قرار گیرد تا از یکجانبه‌نگری در تحلیل‌ها و تصمیم‌گیری‌ها جلوگیری شود. در این مسیر، پژوهش‌های علمی و داده‌محور می‌توانند مبنای تصمیم‌سازی‌های دقیق‌تر و اثربخش‌تر باشند.

هاشمی با تأکید بر مسئولیت جمعی دستگاه‌های مرتبط در حوزه تعلیم و تربیت گفت: پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی صرفاً وظیفه یک بخش یا یک حوزه نیست، بلکه نیازمند مشارکت فعال همه ارکان آموزش و پرورش و بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و پژوهشی کشور است.

پیشگیری مؤثر نیازمند شناخت دقیق ریشه‌هاست

رئیس مرکز حراست وزارت آموزش و پرورش در بخش دیگری از این نشست اظهار داشت: اگر به دنبال پیشگیری مؤثر هستیم، باید از سطح مشاهده آسیب‌ها عبور کرده و به شناخت ریشه‌ها، روندها و عوامل شکل‌دهنده آنها برسیم. هر اندازه شناخت ما از مسائل اجتماعی عمیق‌تر و علمی‌تر باشد، امکان طراحی راهکارهای آینده‌محور و پیشگیرانه نیز افزایش خواهد یافت.

هاشمی تأکید کرد: مرکز حراست در چارچوب سیاست «تقویت نگاه پیشگیرانه و تقدم رویکرد آینده‌محور و ایجابی بر رویکرد سلبی در تصمیم‌سازی» از پژوهش‌های مسئله‌محور و کاربردی حمایت می‌کند و توسعه همکاری‌های علمی میان حوزه‌های پژوهشی، تربیتی و حراستی را ضرورتی راهبردی برای صیانت از مأموریت‌های آموزش و پرورش می‌داند.

پژوهش؛ حلقه اتصال شناخت مسئله و مداخله مؤثر

در ادامه این نشست، رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش ضمن تقدیر از برگزاری این جلسات تخصصی، بر ضرورت طراحی مداخلات متناسب با شرایط و ویژگی‌های گروه‌های مختلف دانش‌آموزی تأکید کرد و گفت: تنوع آسیب‌ها و تفاوت شرایط دانش‌آموزان ایجاب می‌کند که گونه‌های مداخله‌ای مشخص و مبتنی بر شواهد علمی طراحی شود که اجرای آن‌ها بر عهده حوزه‌های تخصصی و تربیتی آموزش و پرورش است.

محبی همچنین بر اهمیت پژوهش‌های کاربردی در شناخت دقیق مسائل دانش‌آموزی و تبدیل یافته‌های علمی به راهکارهای اجرایی تأکید کرد.

تعیین اهداف و کارکردهای پژوهش

مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی نیز در این نشست با اشاره به ضرورت هدفمند بودن مطالعات پژوهشی اظهار داشت: لازم است اهداف، خروجی‌ها و نیازهایی که پژوهش قرار است برای حوزه‌های مختلف برطرف کند، به صورت دقیق مشخص شود تا نتایج حاصل از تحقیقات بتواند در فرآیندهای اجرایی و سیاست‌گذاری مورد استفاده قرار گیرد.

ابراهیمی افزود: پژوهش زمانی اثربخش خواهد بود که بتواند پاسخگوی مسائل واقعی میدان عمل بوده و زمینه تصمیم‌گیری‌های دقیق‌تر را برای مدیران و کارشناسان فراهم کند.

از ریشه‌یابی آسیب‌ها تا طراحی مدل‌های پیشگیرانه

در این نشست که در ادامه جلسه تخصصی پیشین برگزار شد، بر انجام پژوهش‌های علمی با رویکرد ریشه‌یابی، شناسایی عوامل مؤثر بر آسیب‌ها، تحلیل سوابق و روندهای موجود و طراحی مدل‌های پیشگیرانه برای آینده تأکید شد.

حاضران همچنین به بررسی چالش‌هایی همچون ضعف پژوهش‌محوری در برخی فرآیندهای تصمیم‌گیری، ضرورت ارتقای دانش و مهارت مدیران، کارکنان و معلمان در مواجهه با الزامات تربیتی نسل جدید، و فاصله میان تولید دانش و بهره‌گیری اجرایی از نتایج پژوهش‌ها پرداختند.

تصمیم‌گیری مبتنی بر داده و آینده‌نگری

در بخش دیگری از جلسه، بر ضرورت حرکت به سمت تصمیم‌گیری مبتنی بر داده و شواهد تأکید شد. حاضران با اشاره به وجود ظرفیت‌های پژوهشی و داده‌های ارزشمند در آموزش و پرورش، بر لزوم ایجاد سازوکارهای مؤثر برای تبدیل نتایج مطالعات به سیاست‌ها و برنامه‌های اجرایی تأکید کردند.

همچنین موضوعاتی نظیر پژوهش‌های تطبیقی، مطالعه عمیق میدانی مدارس با تمرکز بر ابعاد فرهنگی، اقتصادی، اعتقادی و روان‌شناختی، اجرای سنجش‌های ملی پیشگیرانه و بررسی تأثیر فضای مجازی بر سبک زندگی و هویت نسل جدید دانش‌آموزان مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت.