نگاهی به کتاب ˝ غریبه یی به غریبه دیگر˝

خبرگزاری پانا: با نگاهی به کتاب ˝ غریبه یی به غریبه دیگر˝ در می یابیم که کمتر از یک سوم کتاب کم و بیش رنگ و بوی عاشقانه دارد اما عشق در نظر ˝مجید سعد آبادی˝ فقط افلاطونی نیست.

کد مطلب: ۱۷۶۹۰۱
لینک کوتاه کپی شد

به گزارش سرویس فرهنگی پانا ؛ کتاب "غریبه یی به غریبه ی دیگر" مجموعه شعر "مجید سعد آبادی" است و نام خود را ازشعر شماره بیست و چهار وام گرفته است که ابتدای آن اینست.
تنهایی یعنی
غریبه ای به غریبه ی دیگر نگاه کند
و یاد حرف بیافتد
یاد صدا...
به هرحال نام کتاب طوری انتخاب شده است که ایجاد تعلیق می کند و این سوال را ایجاد می کند که غریبه یی به غریبه ی دیگر چه؟ و این انگیزاننده است.

با نگاهی به طرح جلد این کتاب در می یابیم؛طرح روی جلد کتاب سعی داشته با زمینه یی یکدست و نام کتاب که حرف "ی" غریبه دوم از قاب دورآن بیرون زده است به ایجاد فضای پیش فرض مجموعه کمک کند.

همچنین با توجه به دغدغه های این شاعر به این نتیجه می رسیم؛ دغدغه های" سعد آبادی"در این کتاب عبارتنداز: یار،تنهایی،آفرینش، رفتن ، متفرق بودن آدمها،انسان،تولد،مرگ ، زندگی،آخرالزمان،خواب، بیداری،ملیت، وطن. که دراین میان تنهایی (بیشتر در شکل اصلی واژه) و رفتن (چه در شکل اصلی واژه وچه در قالب کلمات جایگزینی چون چمدان جاده و کوچ) بیشترین و موثرترین حضور را دارند:

شعر۲۴-تا به حال نشنیده ام/ انسان تنهایی/خاطراتش را فراموش کند
شعر۲۵-لعنت به تنهایی فرستادم
شعر۲۶- اگر آماده می شدم/ فرشته ها پرده از تنهایی ام بر می داشتند
شعر۲۷-تنهایی سیاره بزرگی ست
شعر۳۲-میخواهم امشب/ از این کلکسیون فرار کنم
شعر ۳۶- زمستان را/چون تنها فصلی ست/ که مسیر رفتن ات را نشانم می دهد
شعر۴۰- حالا این جاده ها/ رگهای پرخونی هستند
شعر۴۴- هیچ پرستویی / در حال کوچ سرود ملی نمی خواند
شعر۴۵- دیگر چمدانم را بسته ام
شعر۴۵-خدا ابتدا رفتن را آفرید

بر اساس آنچه شاعر از عشق می گوید، کمتر از یک سوم کتاب کم و بیش رنگ و بوی عاشقانه دارد .
یعنی اشعارشماره۱تا۵و۱۲و۱۴و۱۷و۲۳و۲۴و۳۰و۳۴و۳۶و۳۹و۴۳(۱۳ شعر از مجموع۴۵ شعر کتاب).
بنابر این نمیتوان کتاب را مجموعه یی صرفا عاشقانه دانست.عشق در نظر "مجید سعد آبادی" فقط هم افلاطونی نیست. و رابطه های زمینی درآن لحاظ می شود. بسیاری از اشعار مذکور تغزل عاشقانه به معنی رایج نداشته و بیشتر خاکستری هایی با تونالیته های متفاوت از عاشقانه گفتن را در خود دارند:
شعر۱-سفالگر همسرش را صدازد/ و دستان زبرش را /دور کمر او انداخت
شعر۲- دوستی ام با یک پالتوی زنانه
شعر۴-هرکجای جهان که راه بروم/ تو را میبینم
شعر ۵- وقتی فصل ها و رنگ ها/ با تو می روند
شعر ۱۴- درست همان شبی که/ تمام پسران شهرعاشق ماه شدند
شعر۱۷- فردا/ راننده اگر /محو زیبایی زنی شود در خیابان
شعر۴۳-یخ دستان تو/ برای نسل چندم من باز می شود

و دیگر اینکه اشعار کتاب "سعد آبادی " به تعبیر رایج عارفانه هم نیست. زندگی در دیدگاه او شاید مجالی برای عارفانه نگاه کردن نمی گذارد.هرچند نگاه او به زندگی در کلیت بی بهره ازعرفان هم نیست:
شعر۱-زن چرخید و برای اولین بار/ رقصیدن را در دستانش کشف کرد
شعر۲۶-قرار بود اگر آماده شدم/فرشته ها پرده از تنهایی ام بردارند
شعر ۲۷-تنهایی سیاره بزرگیست/ که پیش بینی می شود همین روزها/به کره ناشناخته ما برخورد کند
شعر۳۳- هربچه یی/ لااقل یکبار زندگی / از دستانش می افتد
شعر۳۴- فلسفه خندیدن/ آدم ها وقتی می خندند / شبیه یکدیگر می شوند
نگاه خاص سعدآبادی به تقدیر،تولد، مرگ ،عشق و زندگی، مجموعه معرفتی او را می سازد که عمدتا " ناگزیری" در آن بیشترین سهم را دارد. به این تعبیر شاعر را می توان بیشتر جبری دانست:
شعر۹-صدای قیچی/ در گوش انسان کاغذی
شعر۱۳-آن طرف تو مدام به دنیا می آیی/ این سو من مدام می میرم
شعر۱۸-می بینی؟/شکستهایم را همه تجربه کرده اند
شعر۲۶-تراشه ها می ریزند در اطرافم/تراشه هایی از دروغ/ ازحسرت/حسادت
شعر۲۹-حس می کنم/ مدتی پیش/ در آسمان شکار شدم
شعر۳۸- زندگی تاریک است
شعر۴۰- اصلا در آغوشم بیا/ و آغوشم را به خواب ببر

اگر بخواهیم از جهان بینی شاعر بگوییم از مجموع اشعار کتاب شاید بتوان به اعتقاد شاعر مبنی بر جبر رسید. چرا که نگاه سعدآبادی به زندگی نگاهی مایوسانه است. در شعر" سعدآبادی " از شاخصه های های مکاتبی چون سورئالیسم،اکسپرسیونیم، ناتورالیسم ،اومانیسم، آنارشیسم، نهیلیسم و ناسیونالسم و اعتقاداتی هم چون توسل و تناسخ رد پاهایی وجود دارد.که مخاطب را در دریافت جهان بینی او سر در گم می کند.اما مشخصا خلقت را می ستاید.و این شاید درمقابل دیدگاه جبری او تضاد و تلاشی مبارک باشد که درنهایت امید از آن زاده می شود

همچنین با توجه به اشارات خاص شاعر، آنچه که در این کتاب مشهود است دایره مطالعات بررون مرزی سعدآبادی است. نوع زبان شاعر که بوی ترجمه دارد . و حضور بعضی اسامی خاص چون "هابرماس" نیز به این پندار کمک می کند.اما سعد آبادی بیشتر مضامین اشعارش را با اشاراتی خاص وعمدتا خاص خودانتخاب می کند، مضامینی که برای شاعرمعرفه و برای مخاطب بیشتر نکره است. برای نمونه:
از شعر۳ سطر۹ -این آرزوی بیوه زنی ست که اصرار داشت/درشعرهای من باشد
از شعر ۵ ص۱۵سطر اول-وقتی دردها و ابرها می مانند
از شعر۱۱:مرگ زندگی/یک جفت کفش تا به تا / که به کفشداری حرم می سپارم/و می دانم وقت برگشت/ تنها یکی را پس خواهم گرفت
از شعر۱۴ دوسطر آخر:من شبیه انسانی که هنوزنافش را نبریده اند/در کنار مادرم ایستاده ام
از شعر ۱۷ سطر ۵و۶ : و ماشین /محو کشتن مردی کم حوصله/
از همان شعر۱۷سطر۸: آی انسان های آی مثبت
ازشعر۲۳سطر۹: بلند شو و آخرین گلایل دنیا را بچین
از شعر ۲۸سطر۳و۴ص۴۸:آیا ملک الموت بارطوبت زمین/چای سبز دم می کند و
از شعر ۴۳ بند دوم: بیمار فرورفته در خیال/قرص هایش چوبی ست/ یا شیشه یی


برای اینکه به نگاه شاعر پی ببریم باید به تعداد ۱۵ شعر از اشعار سعدآبادی که در این کتاب حدیث نفس نیستند (شعرهای ۱ و۷و۹و۱۲و ۱۳و۱۵و۱۹و۲۲و۲۷و۲۸و۳۳و۳۴و۳۵و۴۰و۴۲) نگاهی بیانداریم که اتفاقا به لحاظ فکر و کشف و مضمون از بهترین های مجموعه هستند بخصوص شعر۳۳ که نگاهی فیلسوفانه به زندگی دارد و شعر شماره ۱ که نگاهی از همین دست به خلقت دارد. دوسوم بقیه اشعار کتاب یعنی ۳۰ شعر همه حدیث نفس هستند.
- اشعاراین کتاب کمتر رنگ و بوی اجتماعی دارند. هرچند سعدآبادی در شعر۱۸ ارجاعاتی به هیتلر، تیمور ناصرالدین شاه و موسی ع دارد و در شعر۲ هم با ارجاعی به هابرماس به مضامین اجتماعی نزدیک شده است. شعر۲۲ اومانیستی و شعر ۴۴ ناسیونایستی است وشعر ۳۲و شعر ۲۴ او تم گریز از اجتماع دارند. و نیز در شعرهای ۱۰ و ۱۷ هم کمی به طرح های اجتماعی نزدیک شده است :
ازشعر۱۰-کوچکتر که بودم/آدمها از آسمان می افتادندو/باکمی مکث به زمین فرو می رفتند. ازشعر۱۷- آی انسانهای آی مثبت/همه چیزم رابین خودتان قسمت کنید/حتی حوصله ناقصم را/حتی ناسزاهای آهسته ام
از شعر۲۲-آخرین عکاس دنیا /سه پایه را گذاشت/ گفت/تمام انسان ها کنار هم بایستند و لبخند بزنند
از شعر۴۴-می خواهم برایت آواز بخوانم/ اما هیچ پرستویی در حال کوچ سرود ملی نمی خواند

یکی از راههای آشنایی با شعر سعدآبادی شناخت ساختار شعری اوست. شعر سپید ویژگی‌هایی دارد که برغم عدم اقبال ;کامل به وزن (موسیقی بیرونی) و به قافیه (موسیقی کناری) ، آن را اثرگذار می‌کند: وجود سکته‌های متناوب ، حضور مکث‌های فراوان در میان مصراع‌ها، تکیه‌های پی در پی واژگان و عبارات انعطاف پذیر،عاطفه و تصویرسازی قوی.واحد شعرسپید برمبنای وحدت معنایی،بی آنکه محدودیتی در شمار مصراع‌های آن باشد، تعیین می‌شود. هر واحد شعر سپید را بند (پاراگراف) می‌ نامند.
الف :موسیقی - دکتر شفیعی کدکنی موسیقی شعر را به چهار دسته تقسیم کرده است:
موسیقی بیرونی : همان چیزیست که وزن عروضی خوانده می شود و لذت بردن از آن امری غریزی است.
موسیقی کناری:جلوه های موسیقی کناری بسیارست وآشکار ترین نمونه اش قافیه و ردیف ودیگرتکرارها و ترجیعات
موسیقی درونی:منظور مجموعه ای از تناسب هاست که میان صامت ها و مصوت های یک شعر ممکنست وجود داشته باشد.مانند : ( یاد باد آنکه نهانت نظری با ما بود/ رقم مهر تو بر چهره ما پیدا بود ) که در مصراع اول مصوت های آ با یکدگر همخوانی دارند وباعث لذت در خواننده می گردد
موسیقی معنوی: مصادیق این نوع موسیقی را می توان در صنایعی چون : ایهام ، مطابقه ( بیان نقیضی ، حس آمیزی ) تقابل یا مراعات النظیر ، تلمیح ... جست
واما شعر سپید شعریست که می کوشد موسیقی بیرونی شعر را به یک سونهد و از موسیقی درونی کلمات استفاده کند. و گاهی نیز ازموسیقی کناری ومعنوی کمک بگیرد تا ضعف خود را از لحاظ نداشتن موسیقی بیرونی جبران کند. شعر منثور امروزه طرفداران زیاد اما متاسفانه کم استعدادی در بین جوانان دارد.
دراین کتاب تعداد کمی از اشعارهم دارای موسیقی درونی و هم موسیقی معنوی هستند. تعداد اشعاری هم که دارای موسیقی کناری هستند اندک شماراست(اشعار۱و۸و۹ و۱۱). برخی ازاشعار تنها دارای موسیقی درونی هستند و تعداد کمی از آنها موسیقی معنوی دارند. بسیاری هم فاقد این دو مولفه هستند. این نخستین تکلفی ست که شاعراز عهده خود برمی دارد.یعنی کمتراسیر موسیقی می شود.که این را عیب می دانیم.
ب:ساختمان عمودی- اما یکی دیگر از چالش های فراروی سعد آبادی اینست که او شاعری روایتگر نیست. از آنجاکه شعر غیر روایی ساختمان عمودی نردبانی لازم ندارد, شاعر این تکلیف را بر عهده خود نمی گذارد که در ساختمان عمودی دقت بیشتری لحاظ کند.اما همین عدم دقت باعث می شود که اکثر شعرهای مجموعه چند پاره باشند. بطوری که اکثر شعرهای آن را می توان دو یا سه شعر کوتاه مستقل دانست که زیر هم چیده شده اند.این کار در اکثر اشعار کتاب بخصوص درشعر۲( که دو شعر است در دوصفحه)،در شعر۴(که شعردیگری در بطن و در میانه شعر دارد)،در شعر۶(که از سه شعر متفرق تشکیل شده است)،در شعر۹(که چهار شعر کوتاه را در خود دارد)،در شعر ۱۲(که استارت های ناموفق در شروع بندها ی دوم و سوم آنرا به سه شعر تجزیه کرده است)، در شعر ۱۷(که شامل دوشعر بی ارتباط باهم است)، در شعر۲۰(که شامل دو شعر کاملا مجزاست)، در شعر ۳۱(گه در بطن شعر اصلی شعری متفاوت را جا داده است)،ودرشعر۴۵(که بازهمین مشکل را دارد) نمود عینی دارد. بنابراین درگیری با فرم شعرهم دیگر درگیری سعدآبادی است.او شعر سپید می گوید. در شعرسپید (چه روایی باشد چه نباشد) توجه شاعر بایدمعطوف ساختمان عمودی شعرهم باشد.چراکه درغیر اینصورت گسست حاصله رابطه شاعر ومخاطب را موردتهدید قرارمی دهد.
ج:حجم ظاهری شعر:شاعر تنها در ۲۰ شعر از۴۵ شعر از اشعار بلند استفاده کرده است و این دومین بندی ست که شاعر از پای خود برمی دارد.که این حسن است. چرا که هرچند استفاده از اشعار بلند عرصه جولان بهتری است، اما تیغی دو دم است:از سویی ظرفیت هایی را برای پرگویی ایجاد می کندو ازسوی دیگر چنانچه عنان از دست شاعر رها شود چه بسا به بیهوده گویی هم بیانجامد.
د: ثبات در فرم- اشعار کتاب فرم ثابتی ندارند. و هرکدام به صورتی متفاوت از دیگری است. اما اصل در همه آنها وجود مصراع یا مصراعهایی قوی( متفاوت از بقیه شعر و درتنه شعر) است که کنتراستی ملموس با بقیه شعردارد. در برخی اشعارابتدای شعر در حد توصیفی تخت می ماند، با یک ضربه در ادامه شکل می گیرد و با یک ربط غیر ضرور ادامه پیدا می کند.و یا اینکه با یک ضربه در ابتدا شروع و به توجیهی ملال آوردرادامه میانجامد.اکثر اشعاراین مجموعه همین وضعیت را دارند.بخصوص اشعار ۷و ۱۰و۱۲و۱۵و۲۲و۲۴و۲۹و ۳۲ اما نمونه هایی هم چون اشعار ۳۳و ۳۶ و ۳۷ وجود دارند که درآنهاشاعربه فرم یکدستی رسیده است. گفتنی ست که شاعر تلاش هایی هم در ایجاد "شعر فرم" دارد. که محرزترین نمونه آن در انتهای شعر ۶ است:(می نشینم/صندلی۱۱۱/عکس جمعی من/با خودم خودم و خودم که یک دانه عدد ۱ را هم کم دارد).

یک مرور اجمالی بر اشعار اولیه این کتاب نکات جالبی را مشخص می کند که عبارتند از: در قسمت اول شعر ۱ موسیقی درونی و معنوی وجود ندارد و به نثر بیشتر شبیه است اما در قسمت دوم با دو کلمه برداشت و گذاشت به نحوی موسیقی کناری ایجاد می شود و این قسمت حداقل به قطعه یی ادبی شبیه می شود. نحو هم در این شعر مشکلاتی دارد مثلا " زن چرخید/ وبرای اولین بار/رقصیدن را/در دستانش کشف کرد" که ارجاع دستانش به زن است. در صورتی که شاعر با زمینه سازی ابتدای شعرکه سفالگر" دستان زبرش را /دور کمر او انداخت" این ارجاع را به سفالگر بیشتر نسبت می دهد تا زن.

- در شعر۲ ما با دوشعر در دوصفحه ۸ و ۹ روبرو هستیم که ارتباطی هم با هم ندارند. وشعر دوم هم که درصفحه ۹ است از سه شعرک تشکیل شده که به هم بی ارتباط هم نیستند. اما ارتباط کمرنگ است.
- در شعر۳که به نظر میرسد قسمت اول آن به نحوی تحت تاثیر بوف کور و کاستاندرا باشد نوعی سورئالیسم وجود دارد که در ادامه به رئالیزم تغییر شکل می دهد( از رویا به واقعیت) و این روند امتیاز این شعر است.
- در شعر۴ با دوشعر مواجه هستیم .شعر دوم در دل شعر اول است:خوشحال بودم/هرکجای جهان که راه بروم/تورا می بینم/هرموزیک عشقانه یی که گوش بدهی /می شنوم
در شعر۵ مشکل نحوی وجود دارد:گاهی فکر می کنم/ادامه چادر تو باد است.که قاعدتا اینطور است: گاهی فکر می کنم/باد ادامه چادر توست.اضافه بر آن دوتا حشو در شعر وجود دارد. اول:به باد/ به هرچه می پرستی. دوم:برگرد/ برگرد. همینطور استفاده نامناسب از افعال:با کدام آبشار / در خودم فرو بروم.که فعل آن فرو بریزم است.ضمن آنکه این بند نامفهوم هم هست: با کدام آبشار / در خودم فرو بروم/ وقتی دردها و ابرها می مانند. - در شعر۶ با سه شعر کولاژ شده روبرو هستیم.که زبان هرسه آنها بوی ترجمه می دهد. شعر اول چنین تمام می شود: حالا در این حوالی/همه راه می روند.شعر دوم که چسبیده به آنست چنین است: زیر پای هرکسی را که خط کشیدم/نکته یی بود/ برای حفظ کردن/ برای به یاد سپردن
- در شعر۷ دو اشکال واژگانی وجود دارد: اول استفاده از جمعی بجای دسته جمعی(که درشعر دیگری هم استفاده شده است). دوم لبان شیرین بجای لبانی شیرین.همینطور صفت اختصاص یافته به لبان که در اینجا کلمه شیرین است ذاتا دراینجای شعرظرفیت دوپهلوگویی(ایهام) وجودداردکه استفاده نمی شود. و معنا در سطح موقوف می ماند.
- شعر۸ حسن مطلع فوق العاده یی دارد:" با دست کلمات را از روی میز / پایین می ریزم" .اما بلافاصله خراب می شود:" لگد می زنم به این مجسمه گچی!" که مجسمه برای شاعر معرفه است برای مخاطب نکره."چه کسی اجازه داد" هم در مصراع بعد غلط بنظر میرسد و درست ترش اینست که : "چه کسی پستچی را وادار کرد". یک گسست هم در ساختمان عمودی شعر هست:درست شبیه تمبری/که با انقلابی باطل شد / نه با مهر مامور اداره پست. این سه مصرع حشو و زائد هستند. که اگر حذف شوند شعر از گسست عمودی نجات پیدا می کند.این شعرهم بوی ترجمه می دهد. ضمن آنکه تکرار کلمه "داشته باشد" سعی خوبی در ایجاد موسیقی کناری است.
- شعر ۹ دارای ریتم و موسیقی درونی خوبی ست. ضمن آنکه دو ترکیب نشسته باشی و آورده باشی تلاش شاعر را در ایجاد موسیقی کناری نشان می دهد.هرچند این شعرچهارشعر است.شعر۱و۲و۳ ربطی به هم ندارند.اما شعر۳ و ۴ ربط معنایی با هم دارند.
- در شعر۱۰ موسیقی درونی و تا حدی کناری وجود دارد.مطلع زیبا و تصاویر خوبی هم در شعر هست.اما این قسمت از تنه شعر نامفهوم کم ارتباط نارسا و حشو است:" فکر می کردم نور/از آنجایی که چشمم را درد می آورد /آنقدر می تابد/تا استکان پدر را پرکند/پدر می نوشیدو چون شبتابی/به رختخواب می رفت
- در شعر۱۱ ارتباط با طبیعت و ماورا خیلی انتزاعی و غیر لطیف است.باید به زحمت از لایه های کلمات عبور کرد تا شاید به معنای شاعرانه رسید.استفاده و تکرار ترکیب "معنا می گیرد" برای ایجاد موسیقی کناری خوبست. شعر سه بند دارد که استارت هرکدام به سختی صورت می گیردبند اول و دوم هرکدام به تنهایی موفق هستند هم در شکل هم در معنا اما بند سوم که تالی در حقیقت و حتی مجاز ندارددر معنا درمانده است:مرگ/زندگی/یک جفت تابه تا/گه به کفشداری حرم می سپارم/و می دانم وقت برگشتن/تنها یکی را پس خواهم گرفت.

باید گفت که عدم استفاده از میراث ادبی در آثار سعدآبادی کاملا مشهود است. " مجید سعد آبادی "در چنین فضاهایی درگیر است. قدرت شاعر در تغییر فضاها اندک ست.عدم تمایل او به استفاده از صناعات و آرایه های ادبی قابل انکارنیست. از آرایه های ادبی کمتر می توان در آثار او پیدا کرد. در حقیقت اشعار مجید سعد آبادی با تگهداشتن کشف بعنوان پایه اصلی درون قالبهای بی شکلی سیال است. اما یک نکته گفتنی ست و آن اینکه تنها کشف کفایت از شعر نمی کند...
دراین کتاب شاعر در موردنحو و نیز نحوه بکار گیری و استفاده بهینه ازواژه ها و معنای واژه ها اهمال هایی داردمثلا در شعر۲۸ : (آیا ملک الموت با رطوبت زمین/چای سبز دم می کند و). یا در شعر۲۱: (سر برده بودم در چاه/ چاهی که هربارسطل آب را از آن می کشیدند/فحش بیرون می آمد) یا کلمه جمعی بجای کلمه دسته جمعی در شعر۷

مطلب دیگر زبان شاعر است که آمیزه یی غریب از واژه هایی ناهمگون بکار رفته در طول اعصار است. و کمتر شعری در این کتاب از آن در امان مانده است.برای مثال کلماتی چون:پالتو مکانیزم اسفنج در کنار کلماتی چون ناگهان و می فشارد(در شعر۲) و عبارات هیچ نمی گویم و آرامشی سرد و تاج مقرنس در کنار عباراتی چون پاچه هایم را بالا می دهم (در شعر۳) و ترکیب تفنگ شکاری در کنارترکیب هر کجای جهان و بسیاری از این دست ، همه نشان از درهم ریختگی زبانی دارند. که به تبع غیرروایتی بودن اکثر کارها و عرصه ی محدود جغرافیای عمده اشعار مجموعه هرچند پذیرفته نیست اما در غیر این مواردگاه ناگزیر، لازم و بلکه زیبا هم می نماید .اما بخش اعظم آن که ازین شمول بیرون است همت شاعررادر آثار بعدی میطلبد. که سعدآبادی به مدد تکنیک خود حتما می تواند آن رابه در هم آمیختگی زبانی مبدل کند .هرچند آوردن کلمات غریب و نامتجانس و آوردن واژگان متنافر( امروزی و دیرین) در کنار هم تا حدزیادی لازمه شعر امروز است.اما بایستی این کلمات با مهارت و تسلط شاعر خوش بنشینند.از این نمونه ها در این کتاب می توان به موارد بسیاری چون اتوبوس و نهر با مدام در دو مصراع از شعر ۱۳و ۱۵و همچنین آوردن کلماتی چون "دوان دوان " درکنار کلمات امروزی چون"سگی" در شعر۲۹ و "پدال گاز " در کنار" سرریز"در شعر۱۳ اشاره کرد. البته شعرهایی چون شعر ۱۸ از آنجایی که خاص هستند و طیف نامتجانس واژگان را بخاطر جغرافیای وسیعتر به راحتی درخود می پذیرد، شایدشامل این مطلب نشوند. آوردن کلملتی چون اتوبوس در کنار استفاده به تاکید و دوباره از کلمات بسیار شاعرانه و قدیمی چون مدام (در شعر ۱۳) می تواند نشان از یک درهم ریختگی زبانی داشته باشد.چنانچه شاعر بتواند با ایجلد روایط منطقی بین معانی و شکل کلمات این درهم ریختگی را به درهم آمیختگی زبانی تبدیل کند قوت ،و در غیراینصورت ضعف او خواهد بود. سعدآبادی هرگاه که زبان یکدستی را اختیار کرده است در آن شعر موفق تر بوده است. برای نمونه می توان اشعار شماره ۵ و۶و۲۲و۳۴و۳۳و۳۸ را نام برد که به لحاظ زبانی یکدست تر و فخیم تر هستند.

همچنین یکی از راههای شناخت شاعر شناخت تکنیک اوست." سعدآبادی " در کارهایش از آرایه ها کم بهره گرفته است. اشعار او از حسن مطلع و رد مطلع و مراعات النظیر و براعت استهلال تا اقتباس و تنسیق صفات و حشو ملیح گرفته و... کم تر بهره دارند. تداعی معانی در خیلی از کارهای سعدآبادی نقشی به عهده ندارد.ارجاع مستقیم یا غیر مستقیم در این کتاب بسیار اندک است. موارد آن محدود می شود به "هابرماس" و"ملکه" و"تیمور" و"موسی" و"هیتلر" وناصرالدین شاه" و ... او در کارهایش ارجاع و اشاره را کمتر برعهده شعرهایش می گذارد. و در بعضی از جاها مثلا درشعر۲۸ اشارات ناقص یا متفارق یا بعیدی دارد: ( آیا ملک الموت با رطوبت زمین/ چای سبز دم می کند و ). یا در شعر۲۱: (سر برده بودم در چاه / چاهی که هر بار سطل آب را از آن می کشیدند / فحش بیرون می آمد ) یا در شعر۱۸(پای چپم عصای عجیب و غریب موسی /هنوز نمی توانم خوب به نیل بکوبم/پای دیگرم همانست /که لنگ لنگان تیمور را به اسب مهربانش رساند

با کمی دقت در آثار سعدآبادی متوجه می شویم او به نوعی ساختار شکن است. و در فرم بیشتر .. چند بخش بودن شعر. ...ازجمله کارهایی ست که او سهوا یا عمدا با ساختار رایج شعر می کند. که باعث آن عدم استفاده از موسیقی درونی یا معنوی و حتی کناری در خیلی از اشعار این مجموعه است. کاری که اینگونه سروده را از سختار شعری دور و به نثر نزدیک می کند. البته این مورد به صورت یک آسیب در شعر اکثر نوپردازان کم و بیش دیده می شود. اما بعضی اشعار او (مثل ۲۴و۳۵و۳۹) بیشتر کاریکلماتور یا تلفیقی از نثر معمولی و کاریکلماتور است.
به لحاظ آسیب شناسی قوالب شعری، قالب شعری سپید از دیگر قالبها آزادتر است. که خطرناک است. درمثنوی شاعر در هر بیت دو قافیه می آورد و در چهارپاره در هر دو بیت دو قافیه می آورد و غزل وقصیده هم که قافیه هایی کم و بیش پرشماردارد.در قالب مثنوی هم شاعر معمولا مطلبی واحد را در یک بیت می آورد. وکمترمحدود بودن ابیات مثنوی نیزخطریست که می تواند شاعر را به وسوسه توضیح واضحات و ترصیع و تزیین بیت ومصرع یا ابیات و مصرع های قبلی می اندازد.اشعاری که درقالب های چهارپاره و مثنوی سروده شده اندهم هیچگاه از این آسیب ها در امان نبوده اند. اما درشعرسپید شاعرکمتر خود را اسیر قافیه می کند و بیشتر ازموسیقی درونی و معنوی و بعضا کناری بهره می گیرد. نتیجتا وسعت آزادی برای شاعرشعر سپید خطر اطناب را هم با خود دارد. پس شعر سپید به جهاتی وسوسه قیدزدایی بیشتری را در خود دارد.که ممکنست بسیارهم وسعت بگیرد.و سعدآبادی هم از این وسعت وسوسه در امان نبوده است.


سعدآبادی کشفها و تصاویر بدیعی در کارهایش دارد. برای مثال:
در قسمتی از شعر ۲: مثل یک اسفنج /گریه ام را جذب کن/ و آنوقت که دستان مرد دیگری تورا می فشارد/ اشک بریز
یا در شعر۵: برگرد/هنوز چیزی در گل من است /که برای تو تعریف نکرده ام
یا در شعر۶: و ان که راه می رفت / حرف بزرگی در سینه داشت
یا در شعر ۸: با دست/ کلمات را از روی میز/ پایین می ریزم
یا در شعر۹: بادی نیست/ روح نازکت را بلرزاند
یا در شعر۱۶: بهار امسال / کسی آفریده نشد
یا در شعر ۲۹: گاهی از کاپشن سیاه قدیمی ام/پر بیرون می زند
یا در شعر ۳۱: طوفانم/ و مزرعه دارها باچوب/ دنبالم کرده اند
که شعر ۳۳ او بسیار زیباست:
هربچه یی /لاقل یکبار زندگی از دستانش می افتدو می شکند/می نشیندتا جمع کند/ و با هرتکه که برمی دارد /بزرگ و بزرگتر می شود
یا در شعر ۳۵: سرت خاک حاصلخیزی دارد
یادر شعر ۳۷: چمدانم را باز می کنم/ جوانیم را برمی دارم و/در لیوانی آب می گذارم/ هرچند دیر شده /شاید ریشه کند
یا در شعر ۴۵: خدا ابتدا رفتن را آفرید/ بعد پای رفتن را
با این همه معتقدیم که کشف و تصویر و خیال کفایت از شعر نمی کند. و این اشتباهی ست که اکثر نوپردازان تحت تاثیر اشعار ترجمه و در روند آشنایی با ادبیات جهان (از طریق ترجمه) مرتکب می شوند .

جایگاه شعر شاعر در شعر معاصر را می توان چنین گفت: اشعار سعدآبادی رنگ و بوی سپیددارند. چنین هم هست.اما ما اورا نوسرایی می دانیم که سعی داشته تا در این قالب شعر بگوید. قابل توجه است که:
فارسی است که در دهه سی شمسی و با مجموعهٔ هوای تازه از احمد شاملوشعر سپید یا شعر آزاد گونه‌ای متفاوت در شعر نوظهور پیدا کرد. در این سبک فرم شعر عموماً وزن عروضی رعایت نشده ولی آهنگ و موسیقی نمود دارد. برخی ازکسانی که به شعر سپید روی می آورند بر این باورند که شعر سپید یعنی شعر بی قاعده یعنی شعری که نه وزن دارد و نه قافیه. یعنی شعری که به هیچ اصلی پایبند نیست. این تلقی امروزه یکی از آسیبهای اساسی حوزه شعر سپید است.در اینجانمونه های خوبی از شعر سپید می آوریم تا قضاوت بهتری داشته باشیم:
دلم گرفته است / دلم گرفته است / به ایوان می روم و انگشتانم را بر پوست کشیدهٔ شب می کشم/ چراغ‌های رابطه تاریکند/ چراغ‌های رابطه تاریکند/ کسی مرا به آفتاب معرفی نخواهد کرد/ کسی مرا به مهمانی گنجشک‌ها نخواهد برد/پرواز را به خاطر بسپار/ پرنده مردنی ست. (فروغ فرخزاد)
تو اگر می پنداری عمر ما رو به پایان است / این بطری های آب را برای که در یخچال می گذاری / تو اگر می پنداری عمر ما رو به پایان است/ این تحمل درد دندان را رها کن. (احمد رضا احمدی)
سلاخی می‌گریست/ به قناری کوچکی/ دل باخته بود( احمد شاملو)

با این تعاریف و مصادیق اشعار مجید سعدآبادی در این کتاب بیشتر جزء تعریف "گاهی" در عبارت زیر می شود:
"در دسته بندی شعر نو فارسی گاهی به هر شعر که در قالب شعر نیمایی نگنجد شعر سپید می‌گویند "
که این تعریف البته تعریف شاملی نیست .چراکه هر نوشته یی که شعر سنتی نبوده و شعر نیمایی هم نباشد لزوما شعر سپید نیست. اما کشف ها و تصاویر زیبا ، فوقالعاده و بدیعی از مجید سعد آبادی در این کتاب وجود دارد که علیرغم عدم رعایت کامل مولفه های شعرسپید و با وجود بوی زبان ترجمه دراشعارش مخاطب را وسوسه می کند تا شاعرش بپندارد.


( حسین فریدزاده - تهران ۹۲)







ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار