ثروت ما نفت نیست، ادبیات است؛ بچه‌ها از کتاب فرار نکرده‌اند، راهشان بسته شده
تهران (پانا) - افشین علا، نویسنده کودک و نوجوان، درباره وضعیت کتابخوانی کودکان اظهار کرد: «وضعیت کتابخوانی کودکان تحت تأثیر مشوق‌هایی است که در اطراف خود دارند؛ ازجمله خانواده، مدرسه و فضای مجازی. متأسفانه هیچ‌کدام از اینان شرایط مطلوبی ندارند.»
افشین علا، نویسنده کودک و نوجوان، در گفت‌وگو با پانا درباره وضعیت کتابخوانی بچه‌ها اظهار کرد: «وضعیت کتابخوانی کودکان تحت تأثیر مشوق‌هایی است که در اطراف خود دارند؛ ازجمله خانواده، مدرسه و فضای مجازی. متأسفانه هیچ‌کدام از اینان شرایط مطلوبی ندارند.»
وی توضیح داد: «خانواده‌ها درگیر مشکلات معیشتی‌اند. مدارس بین شیوه‌های کهنه و رسمی یا نسلی کاملاً متفاوت بلاتکلیف‌اند. فضای مجازی هم بچه‌ها را از کتاب دور کرده است.»
علا درباره حاشیه‌رانده شدن کتاب در رقابت با تلفن همراه گفت: «این اتفاق ناگزیری است. جاذبه‌های فضای مجازی حتی ذائقه و شیوه زندگی بزرگسالان را هم تحت تأثیر قرار داده است. بچه‌ها که جای خود دارند.»
این نویسنده با اشاره به اینکه نسل امروز هم از کتاب بی‌نصیب نیست، تأکید کرد: «اگر موانع موجود بین بچه‌ها و کتابخوانی برداشته شود، قطعاً نسل امروز هم مثل همه نسل‌ها جذب کتاب خواهد شد؛ چراکه علاقه به قصه، شعر و هنر در فطرت بچه‌هاست. هنوز هم خردسالان قصه‌ای را که مادرشان از روی کتاب برای آنان می‌خواند بیشتر دوست دارند. جاذبه تصویرگری هم همچنان بچه‌ها را به خود جلب می‌کند.»
علا درباره اینکه ادبیات کودک تا چه اندازه به دغدغه‌های واقعی نسل امروز پرداخته، با جمله‌ای کوتاه پاسخ داد: «به هیچ وجه!»
وی افزود: «متأسفانه ادبیات کودک در ایران با وجود رشد کمی و کیفی غیرقابل انکار در دهه‌های اخیر، همچنان از دو معضل رنج می‌برد. یکی رویکرد صرفاً فانتزی و دیگری رویکرد آموزشی و تربیتی. هر دو اینها لازم‌اند اما اکتفا به آنها کافی نیست. هنوز ادبیات کودک نتوانسته به ضرورت‌هایی که اشاره کردید ورود کند.»
این شاعر و نویسنده درباره مسئولیت نویسنده دغدغه‌مند گفت: «نویسنده دغدغه‌مند برای بچه‌ها باید نقش طبیب را ایفا کند. یعنی در آثارش باید هم دردها را کشف کند هم به فکر درمان باشد. باید کاری کند که بچه‌ها در بحران‌ها و سختی‌ها ادبیات را تکیه‌گاه و خلوت امن خود بدانند.»
علا درباره بیان واقعیت‌های تلخ به کودکان اظهار کرد: «در جهانی که بچه‌ها از غزه گرفته تا میناب قتل‌عام می‌شوند و سایه جنگ را بر سر خود احساس می‌کنند، مگر می‌توان از بیان واقعیت‌ها اجتناب کرد؟ قطعاً باید نویسنده کودک به مواجهه آگاهانه کودکان با واقعیت‌ها بپردازد.»
وی با اشاره به پیشینه این شیوه در ادب فارسی گفت: «این شیوه را بزرگان ادب فارسی از پیش به ما آموخته‌اند. ما به تأسی از آنان می‌توانیم عظمت فرهنگ، آیین و تمدن خود را برای این نسل به تصویر بکشیم تا با تکیه بر آن، بتوانند در هر شرایطی امیدوار و هدفمند زندگی کنند.»
علا مثنوی و در ادبیات معاصر «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» و «قصه‌های مجید» را نمونه این رویکرد دانست و افزود: «آموزه‌های ما ایرانیان به قدری وسیع و عمیق هستند که تا ابد برای بشریت مضمون‌های نو به نو دارند.»
این نویسنده درباره موانع پیش روی نویسندگان گفت: «رونق کتاب‌های بازاری، مشکلات نشر و گرانی کتاب از مهم‌ترین موانع موجود به شمار می‌روند. نبودن نظارت صحیح بر محتوا و خلأ مشوق‌های لازم نیز نویسندگان دغدغه‌مند را ناامید می‌کند.»
وی درباره دیده نشدن کتاب‌های ارزشمند نیز گفت: «در بازار کنونی نشر، تشخیص سره از ناسره دشوار است. سری‌دوزی کتاب و کپی‌برداری از یکدیگر بیداد می‌کند. در چنین آشفته‌بازاری بدیهی است که آثار ارزشمند گم شوند یا دیده نشوند.»
علا درباره اینکه آیا روز کتابخوانی فرصتی برای بازنگری جدی بوده، با یک کلمه جواب داد: «خیر.» و ادامه داد: «برای بچه‌ها باید در تمام سال و در تمام مناسبت‌های تقویمی کار فرهنگی کرد. کتاب و کتابخوانی باید سرفصل همه رویدادهای فرهنگی مربوط به کودکان و نوجوانان باشد.»
وی درباره تصویری که کتاب‌های کودک از جامعه ارائه می‌دهند، گفت: «افق‌های روشن پیش روی نسل ما و افتخارات و عظمت‌های ملت ایران در میان تلخی‌ها و ناملایمات زندگی امروز، نادیده گرفته شده یا کمرنگ به نظر می‌رسد. امروز در این آینه به چهره‌ای مصمم و امیدوار نیاز داریم که علاوه بر تلخی‌ها و مصائب، بیانگر زیبایی‌ها و عظمت‌های حماسی ملت ایران هم باشد. ما در پیچ پر فراز و نشیب تاریخ قرار داریم و انبوهی مضامین، مانع از پرداختن به همه آنان شده است. باید حماسه این نسل را برای آیندگان نیز به تصویر بکشیم.»
علا برای تحقق این هدف تصریح کرد: «به عزمی همگانی نیاز داریم. هم نهادهای متولی فرهنگ، هم ناشران و هم نویسندگان باید بسیج شوند و طرحی نو دراندازند.»
این نویسنده درباره مطالبه‌اش از مسئولان فرهنگی بیان کرد: «اولویت‌ها را بهتر بشناسند. هیچ مخاطبی به اندازه کودکان و نوجوانان در امور فرهنگی اولویت ندارد. به صاحب‌نظران این حیطه بها بدهند و از آنها کمک و مشورت بخواهند. کار کودک در توان و صلاحیت هر نهاد و دستگاهی نیست.»
وی با اشاره به وضعیت کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان خاطرنشان کرد: «نهادهایی هم مثل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان که حقیقتاً پیشگام و موفق بوده‌اند از فقر بودجه و عدم توجه کافی دولت‌ها رنج می‌برند. همین جا لازم است به مقامات بگویم کانون را دریابند.»
علا درباره ماندگارترین خاطره‌اش از واکنش مخاطبان گفت: «واکنش‌های فراوانی دیده‌ام. اما آخرین و اثرگذارترین خاطره‌ای که در این خصوص دارم، خوانش شعرم توسط یکی از کودکان شهید میناب است. فیلم شعرخوانی او بعد از شهادتش به دستم رسید و قلبم را به درد آورد.»
وی در پایان درباره پاسخ به نوجوانی که بپرسد «چرا باید کتاب بخوانم؟» گفت: «می‌گویم: چون ایرانی هستی! و ایران عمیق‌ترین و ارزشمندترین ادبیات جهان را دارد. و این که ثروت اصلی ما ایرانیان نفت نیست، ادبیات است. به او می‌گویم که از ثروتی که در اختیار اوست غافل نباشد و از آن استفاده کند.»
رها اردشیری
ارسال دیدگاه