مدرس هوش مصنوعی، کانون فرهنگی‌تربیتی فاطمیه(س) باقرشهر تاکید کرد:
هوش مصنوعی باید دستیار یادگیری دانش‌آموز باشد، نه جایگزین تفکر او
شهرستانهای تهران(پانا)- مدرس هوش مصنوعی کانون فرهنگی‌تربیتی فاطمیه(س) باقرشهر، با تأکید بر ضرورت آموزش هوش مصنوعی در مدارس و نقش آن در آماده‌سازی نسل آینده، گفت: توانمندسازی معلمان، تقویت تفکر انتقادی و خلاقیت دانش‌آموزان، بازنگری در شیوه‌های تدریس و ارزشیابی و فراهم‌سازی زیرساخت‌های عادلانه و امن، از مهم‌ترین الزامات بهره‌گیری مؤثر از این فناوری در نظام آموزشی کشور است. وی با بیان اینکه هوش مصنوعی باید به‌عنوان دستیار یادگیری مورد استفاده قرار گیرد، نه جایگزین تفکر دانش‌آموزان، بر ضرورت آموزش مسئولانه این فناوری، حفظ استقلال فکری دانش‌آموزان و تدوین برنامه‌های آموزشی متناسب با سن و پایه تحصیلی آنان تأکید کرد.
محمدجواد سلگی، در گفت‌وگو با خبرنگار پانا درباره آموزش هوش مصنوعی در مدارس و ضرورت آماده‌سازی نسل آینده تشریح کرد: «آموزش هوش مصنوعی در مدارس دیگر یک انتخاب لوکس یا موضوعی صرفاً فناورانه نیست، بلکه ضرورتی آموزشی برای آماده‌سازی نسل آینده است. همان‌طور که در گذشته سواد خواندن، نوشتن و مهارت‌های رایانه‌ای به بخش جدایی‌ناپذیر آموزش تبدیل شدند، امروز نیز سواد هوش مصنوعی باید به‌تدریج جایگاه مشخصی در نظام آموزشی پیدا کند.»
وی در ادامه توضیح داد:«دانش‌آموزان باید از سنین پایین یاد بگیرند هوش مصنوعی چگونه کار می‌کند، چه قابلیت‌هایی دارد، چه محدودیت‌هایی دارد و چگونه می‌توان از آن به‌صورت مسئولانه استفاده کرد. نکته مهم این است که هدف ما نباید صرفاً تربیت مصرف‌کنندگان ابزارهای هوش مصنوعی باشد، بلکه باید دانش‌آموزانی تربیت کنیم که قدرت تحلیل، تفکر انتقادی، خلاقیت و توانایی ارزیابی اطلاعات را داشته باشند.»
سلگی با تبیین نقش کمکی این فناوری در فرایند یادگیری گفت:« هوش مصنوعی می‌تواند در توضیح مفاهیم دشوار، ارائه تمرین‌های متناسب با سطح یادگیری دانش‌آموز، یادگیری زبان، برنامه‌نویسی و حل مسائل پیچیده کمک‌کننده باشد؛ اما این کمک زمانی ارزشمند است که دانش‌آموز همچنان خودش فکر کند، سؤال بپرسد و پاسخ‌ها را ارزیابی کند.»
این مدرس هوش مصنوعی، کانون فرهنگی‌تربیتی فاطمیه(س) باقرشهر، با تأکید بر یک اصل بنیادین تصریح کرد:« من معتقدم یک اصل اساسی باید در آموزش هوش مصنوعی رعایت شود؛ هوش مصنوعی باید دستیار یادگیری دانش‌آموز باشد، نه جایگزین تفکر او. برای مثال، دانش‌آموز به‌جای اینکه پاسخ یک مسئله ریاضی را مستقیماً از هوش مصنوعی دریافت کند، می‌تواند از آن بخواهد مراحل حل مسئله را توضیح دهد، چند راه‌حل متفاوت پیشنهاد کند یا اشکالات استدلال خودش را مشخص کند. در چنین شرایطی، فناوری به تقویت یادگیری منجر می‌شود، نه وابستگی ذهنی.»
سلگی درباره ضرورت حفظ توانایی‌های ذهنی دانش‌آموزان در مواجهه با ابزارهای هوش مصنوعی نیز اشاره کرد:« در نهایت، موفقیت آموزش هوش مصنوعی زمانی محقق می‌شود که دانش‌آموز بتواند حتی بدون استفاده از این ابزارها نیز درباره یک موضوع فکر کند، استدلال ارائه دهد و تصمیم بگیرد. ما باید به دانش‌آموزان بیاموزیم که استفاده هوشمندانه از فناوری با واگذاری مسئولیت فکر کردن به فناوری تفاوت اساسی دارد.»
سلگی در ادامه درباره تأثیر هوش مصنوعی بر آینده شغل معلمی بیان کرد:« به نظر بنده، هوش مصنوعی نقش معلم را حذف نخواهد کرد، بلکه ماهیت و وظایف این نقش را تغییر خواهد داد. در نظام آموزشی آینده، معلم صرفاً انتقال‌دهنده اطلاعات نخواهد بود، بلکه بیش از گذشته نقش راهبر یادگیری، طراح تجربه‌های آموزشی، تقویت‌کننده تفکر انتقادی و هدایتگر رشد فردی و اجتماعی دانش‌آموزان را بر عهده خواهد داشت.»
وی با اشاره به تسهیل وظایف آموزشی معلمان افزود:« هوش مصنوعی می‌تواند بخشی از فعالیت‌های تکراری معلمان، از جمله طراحی تمرین، تهیه محتوای آموزشی اولیه، ارائه بازخورد مقدماتی و شناسایی برخی نقاط ضعف یادگیری را تسهیل کند. این موضوع می‌تواند فرصت بیشتری برای معلمان فراهم کند تا بر نیازهای فردی دانش‌آموزان، پرورش خلاقیت، مهارت‌های ارتباطی و تربیت اخلاقی تمرکز کنند.»
این مدرس هوش مصنوعی در ادامه اظهار داشت:« همچنین، با استفاده درست از این فناوری، امکان حرکت از آموزش یکسان برای همه دانش‌آموزان به سمت یادگیری متناسب با توانایی‌ها و نیازهای هر فرد افزایش می‌یابد. البته تحقق این چشم‌انداز به معنای آن نیست که صرفاً با ورود ابزارهای هوش مصنوعی، کیفیت آموزش به‌طور خودکار افزایش پیدا می‌کند. نظام آموزشی باید هم‌زمان در روش‌های تدریس، شیوه‌های ارزشیابی، برنامه‌های درسی و توانمندسازی معلمان بازنگری کند.»
سلگی با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه‌های سنجش خاطرنشان کرد:«اگر شیوه ارزشیابی همچنان فقط بر حفظ کردن مطالب و ارائه پاسخ نهایی متمرکز باشد، استفاده از هوش مصنوعی ممکن است به‌جای تقویت یادگیری، صرفاً شکل انجام تکالیف را تغییر دهد.»
وی در پاسخ به پرسشی درباره چالش‌های پیش روی استفاده از هوش مصنوعی در محیط‌های آموزشی گفت:« به اعتقاد بنده، مهم‌ترین چالش استفاده از هوش مصنوعی برای دانش‌آموزان، ایجاد تعادل میان بهره‌مندی از توانایی‌های این فناوری و حفظ استقلال فکری و قدرت قضاوت انسانی است. هوش مصنوعی ممکن است پاسخ‌هایی تولید کند که ظاهری کاملاً منطقی و معتبر دارند، اما نادرست، ناقص یا جانبدارانه هستند. بنابراین، دانش‌آموز باید بیاموزد هر پاسخ تولیدشده را بدون بررسی نپذیرد و اطلاعات مهم را با منابع معتبر تطبیق دهد.»
سلگی در ادامه به سایر چالش‌های موجود اشاره کرد و افزود:«در کنار این مسئله، حفظ حریم خصوصی دانش‌آموزان، امنیت داده‌ها، رعایت حقوق مالکیت فکری، احتمال تشدید نابرابری آموزشی و دسترسی نابرابر به ابزارهای باکیفیت نیز از چالش‌های جدی هستند.»
وی با ارائه چشم‌اندازی از آینده آموزش توضیح داد:« در نتیجه، آینده مطلوب آموزش نه در حذف معلم و نه در استفاده بی‌قیدوشرط از فناوری، بلکه در همکاری مؤثر میان معلم، دانش‌آموز و هوش مصنوعی شکل خواهد گرفت؛ همکاری‌ای که در آن، فناوری توانمندی انسان را افزایش دهد و مسئولیت آموزش و تربیت همچنان بر عهده انسان‌ها باقی بماند.»
مدرس هوش مصنوعی، کانون فرهنگی‌تربیتی فاطمیه(س) باقرشهر در بخش دیگری از این گفت‌وگو، راهکارهای گسترش آموزش کاربردی هوش مصنوعی در مدارس را تشریح کرد و اعلام کرد:« برای گسترش آموزش کاربردی هوش مصنوعی در مدارس، به نظر من باید از اقدامات پراکنده و صرفاً نمایشی عبور کنیم و به سمت تدوین یک برنامه ملی، مرحله‌بندی‌شده و متناسب با نیازهای واقعی دانش‌آموزان حرکت کنیم. این برنامه باید از یک سو سواد عمومی هوش مصنوعی را در همه دانش‌آموزان تقویت کند و از سوی دیگر، فرصت یادگیری عمیق‌تر و تخصصی‌تر را برای علاقه‌مندان فراهم سازد.»
وی در تبیین نخستین گام این برنامه، تدوین محتوای آموزشی متناسب با سن و پایه تحصیلی دانش‌آموزان را حیاتی دانست و روشن کرد:«در دوره ابتدایی می‌توان بر آشنایی مقدماتی با مفهوم هوش مصنوعی، تشخیص کاربردهای آن و رعایت اصول ایمنی و مسئولیت‌پذیری تمرکز کرد. در دوره متوسطه، مباحثی مانند تفکر الگوریتمی، تحلیل داده، مبانی یادگیری ماشین، کاربردهای هوش مصنوعی مولد و ارزیابی صحت اطلاعات می‌توانند به‌صورت تدریجی و پروژه‌محور آموزش داده شوند.»
وی در تبیین هدف نهایی این آموزش‌ها خاطرنشان کرد:« هدف این نیست که همه دانش‌آموزان متخصص هوش مصنوعی شوند؛ هدف آن است که همه بتوانند در دنیایی که به‌سرعت تحت تأثیر این فناوری قرار می‌گیرد، آگاهانه و توانمند عمل کنند.»
سلگی دومین اقدام کلیدی را توانمندسازی معلمان ادامه داد:« هیچ برنامه موفقی بدون معلمانی که دانش و مهارت کافی برای استفاده آموزشی از هوش مصنوعی داشته باشند، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. برگزاری دوره‌های مهارتی، ایجاد شبکه‌های تبادل تجربه میان معلمان، تدوین راهنماهای عملی و فراهم کردن فرصت اجرای پروژه‌های آزمایشی می‌تواند به استفاده هدفمند از این فناوری در کلاس‌های درس کمک کند.»
وی در ادامه، سومین راهکار را مطرح کرد:« دانش‌آموزان باید فرصت داشته باشند با استفاده هدایت‌شده از هوش مصنوعی، پروژه‌های واقعی طراحی و اجرا کنند؛ برای مثال، یک مسئله محیط‌زیستی مدرسه را بررسی کنند، داده‌های ساده را تحلیل کنند، یک ابزار آموزشی بسازند یا راهکاری برای بهبود یک فرایند روزمره ارائه دهند. در چنین رویکردی، دانش‌آموز صرفاً با ابزار آشنا نمی‌شود، بلکه حل مسئله، کار گروهی، خلاقیت و مسئولیت‌پذیری را نیز تمرین می‌کند.»
سلگی چهارمین اقدام را فراهم کردن زیرساخت عادلانه و امن دانست و امیدواری کرد:« مدارس باید به امکانات مناسب، محتوای آموزشی فارسی باکیفیت، ابزارهای متناسب با سن دانش‌آموزان و دستورالعمل‌های روشن درباره حفظ حریم خصوصی و امنیت داده‌ها دسترسی داشته باشند. در این مسیر باید مراقب بود که تفاوت امکانات مدارس و وضعیت اقتصادی خانواده‌ها به شکاف تازه‌ای در فرصت‌های یادگیری منجر نشود.»
مدرس هوش مصنوعی با تأکید بر اهمیت تغییر شیوه‌های ارزیابی دانش‌آموزان اظهار کرد:« در نهایت، لازم است شیوه ارزشیابی دانش‌آموزان نیز متناسب با این تحولات بازطراحی شود. ارزیابی باید علاوه بر محصول نهایی، فرایند رسیدن به پاسخ، کیفیت استدلال، توانایی راستی‌آزمایی، خلاقیت و میزان درک واقعی دانش‌آموز را بسنجد.»
وی در توضیح نمونه‌هایی از شیوه‌های عملی ارزیابی افزود:« برای مثال، ارائه شفاهی، دفاع از یک پروژه، ثبت مراحل حل مسئله و انجام فعالیت‌های عملی در کلاس می‌توانند در کنار آزمون‌های متعارف مورد استفاده قرار گیرند.»
این مدرس در جمع‌بندی سخنان خود خاطرنشان کرد:« آماده‌سازی دانش‌آموزان برای آینده، صرفاً به معنای آموزش کار با ابزارهای هوش مصنوعی نیست، بلکه به معنای پرورش نسلی است که بتواند این فناوری را بفهمد، آن را به‌درستی به کار بگیرد، محدودیت‌هایش را بشناسد و مسئولانه درباره نتایج آن تصمیم بگیرد.»
سلگی در پایان تأکید کرد:« اگر آموزش هوش مصنوعی با برنامه‌ریزی علمی، تربیت معلمان توانمند، عدالت آموزشی و توجه به ارزش‌های انسانی همراه شود، می‌تواند به فرصتی مهم برای ارتقای کیفیت آموزش و توسعه سرمایه انسانی کشور تبدیل شود.»
ارسال دیدگاه