سینمای مستند در جشنواره فیلم کوتاه تهران 

سینمای مستند با ثبت واقعیت‌های زندگی فردی و اجتماعی، از تجربه‌های شخصی و خانوادگی تا مسائل فرهنگی و محیط‌زیستی، جهان پیرامون را روایت می‌کند. جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران هم در کنار نمایش آثار داستانی، فرصتی برای حضور و دیده‌شدن فیلم‌های مستند فراهم می‌کند؛ فرصتی که از نگاه برخی مستندسازان، می‌تواند با توجه بیشتر به این گونه سینمایی موثرتر باشد.

الهام آقالری در این دوره از جشنواره با مستند «بی‌وزیر» درباره زندگی ملیحه صفایی، زن شطرنج‌باز نابینا، حضور داشت و حبیب علوانی هم مستند «احتضار» را به جشنواره آورد؛ فیلمی که به وضعیت بحرانی زیستگاه‌ها و تالاب‌های استان خوزستان می‌پردازد.

مستندسازی؛ تجربه‌ای که جهان‌بینی فیلم‌ساز را تغییر می‌دهد

آقالری درباره تاثیر مستندسازی بر مسیر فیلم‌سازی گفت: سینمای مستند پیش از هر چیز بر خود مستندساز تاثیر می‌گذارد و جهان‌بینی او را تغییر می‌دهد. با ساخت هر فیلم، به نسخه دیگری از خودمان می‌رسیم و تجربه زیسته‌مان گسترش پیدا می‌کند. این تجربه و تحول در جهان‌بینی، در ادامه مسیر فیلم‌سازی داستانی و حضور در جشنواره‌های فیلم کوتاه هم تأثیرگذار است.

علوانی هم با بیان اینکه فیلم‌ساز داستانی نیست، اظهار کرد: تماشای آثار دیگران به افزایش تجربه و اندوخته‌هایش کمک می‌کند و مسیر مستندسازی را هموارتر می‌سازد. او سینمای مستند را عرصه کشف جهان‌های ناشناخته دانست.

ارتباط مستقیم با مخاطب؛ فرصتی ارزشمند در جشنواره‌ها

آقالری با تاکید بر نقش جشنواره‌ها در دیده‌شدن فیلم‌ها و فیلم‌سازان، دریافت بازخورد مخاطبان بعد از نمایش فیلم را یکی از ویژگی‌های مهم این رویدادها دانست و اضافه کرد: در اکران آنلاین، دسترسی آنی به نظر مخاطبان نداریم؛ در حالی که فیلم برای مخاطب ساخته می‌شود و نقد و نظر او اهمیت دارد. در جشنواره می‌توان بازخوردهای مثبت و منفی را بلافاصله دریافت کرد و این تجربه ارزشمند است.

وی همچنین با اشاره به استقبال مخاطبان از نمایش آثار مستند در جشنواره فیلم کوتاه تهران گفت: در سه سال اخیر شاهد بوده‌ام که سالن‌های نمایش مستند بسیار پرمخاطب بوده‌اند. با وجود تمرکز جشنواره بر فیلم‌ها، نمایش آثار مستند هم با استقبال روبه‌رو شده و سالن‌ها مملو از تماشاگر بوده‌اند.

ضرورت توجه بیشتر به سینمای مستند

علوانی با اشاره به ظرفیت جشنواره فیلم کوتاه تهران برای کشف استعدادها و کمک به شکوفایی سینمای مستند خاطرنشان کرد: اگرچه این جشنواره، برخلاف جشنواره‌هایی مانند سینماحقیقت، مختص فیلم‌های مستند نیست، اما می‌تواند نقش مؤثری در معرفی این آثار داشته باشد؛ به شرط آنکه در طول جشنواره توجه بیشتری به سینمای مستند شود و فیلم‌ها با دقت و وسواس بیشتری انتخاب شوند. متأسفانه در رسانه‌های جشنواره توجه بیشتری به آثار داستانی شده و سینمای مستند در حاشیه قرار گرفته است.

آقالری هم با تاکید بر ضرورت انتخاب عادلانه‌تر آثار مستند در جشنواره فیلم کوتاه تهران گفت: اگر برای مثال ۱۰۰ فیلم کوتاه داستانی انتخاب می‌شود، باید در بخش آرای مردمی هم متناسب با سهم و تعداد آثار مستند به آنها توجه شود. انجمن سینمای جوانان ایران و مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی باید در این زمینه تدبیری بیندیشند.

کیفیت آثار؛ عاملی تعیین‌کننده در ارتباط با مخاطب

علوانی با انتقاد از کیفیت نمایش فیلم‌های مستند در این دوره از جشنواره گفت: برخی آثار تلاش کردند شکل فیلم داستانی به خود بگیرند یا از روایت‌های کلیشه‌ای و گزارشی استفاده می‌کردند. اگر یک اثر کیفیت لازم را نداشته باشد، نتیجه معکوس خواهد داشت و مخاطب را از سینمای مستند دور می‌کند.

وی انتخاب و حضور آثار مستند در جشنواره را در تقویت جایگاه این سینما مؤثر دانست، اما تأکید کرد که این تأثیرگذاری به کیفیت آثار بستگی دارد. به گفته علوانی، در این دوره تعداد کمی مستند خوب دیده شد و هیئت انتخاب هم همین نظر را داشت. برخی آثار از نظر پژوهش، روایت، انسجام ساختاری و موضوع با مشکل مواجه بودند.

چهل‌وسومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران شامگاه پنجشنبه ۳۰ مهرماه با حضور رائد فریدزاده، بهروز شعیبی، سینماگران، مدیران سینمایی و اهالی رسانه و با اجرای فرزاد حسنی در سالن همایش‌های برج میلاد تهران به کار خود پایان داد.