جامعه شناس و استاد دانشگاه در گفت‌وگو با پانا:
گویش‌های بومی البرز در معرض فراموشی‌اند
کرج(پانا)- جامعه شناس و استاد دانشگاه در کرج با اشاره به تنوع فرهنگی استان البرز گفت: استان البرز فرهنگ بومی واحدی ندارد، بلکه مجموعه‌ای از فرهنگ‌ها و گویش‌های محلی را در خود جای داده است. اما این فرهنگ‌ها و گویش‌ها در معرض فراموشی هستند.
سعید معدنی در تشریح تنوع فرهنگی البرز در گفت‌وگو با پانا عنوان کرد: «گویش تاتی در طالقان و اشتهارد، زبان ترکی در ساوجبلاغ و گویش بومی کرج، بخشی از میراث زبانی این استان هستند. در کنار این تنوع زبانی، تفاوت‌هایی در آداب، رسوم و دیگر مؤلفه‌های فرهنگی نیز وجود دارد.»
وی با اشاره به تغییر پوشش‌های محلی افزود: «طی دهه‌های گذشته، لباس‌های بومی به‌تدریج از زندگی روزمره مردم فاصله گرفته‌اند. امروزه این پوشش‌ها بیشتر در مراسم و برنامه‌های فرهنگی دیده می‌شوند. به همین دلیل، باید فرهنگ‌های بومی البرز را مجموعه‌ای متنوع دانست، نه یک فرهنگ واحد.»
این جامعه‌شناس درباره تأثیر مهاجرت بر فرهنگ استان گفت: «فرهنگ‌های محلی کرج با وجود موج گسترده مهاجرت همچنان به حیات خود ادامه می‌دهند. مراسم نوروز و آیین‌های عزاداری نیز همچنان برگزار می‌شوند، هرچند شکل آن‌ها در گذر زمان تغییر کرده است. مهاجرت باعث افزایش تنوع فرهنگی در البرز شده است. مهاجران نیز می‌توانند آیین‌ها، جشن‌ها و سنت‌های خود را حفظ کنند. بنابراین، مهاجرت لزوماً به معنای نابودی فرهنگ‌های محلی نیست، بلکه می‌تواند زمینه شکل‌گیری ارتباط میان فرهنگ‌های مختلف را فراهم کند.»
وی با تأکید بر اهمیت حقوق شهروندی بیان کرد: «افرادی که از شهرها و استان‌های دیگر به کرج مهاجرت می‌کنند، از حقوق شهروندی یکسان برخوردارند. در جامعه امروز، شهروند بودن اهمیت بیشتری پیدا کرده است و افراد می‌توانند ضمن حفظ فرهنگ خود، با دیگر گروه‌ها تعامل داشته باشند.»
معدنی درباره فاصله گرفتن نسل جدید از فرهنگ بومی عنوان کرد: «گسترش فناوری‌های دیجیتال، ارتباط جوانان با فرهنگ جهانی را افزایش داده است. نوجوانان و جوانان از طریق تلفن همراه، بازی‌های آنلاین و شبکه‌های اجتماعی با مردم کشورهای دیگر ارتباط برقرار می‌کنند و به همین دلیل، با زبان‌ها و شیوه‌های ارتباطی جدید آشنا می‌شوند. این شرایط باعث تفاوت‌هایی میان نسل جوان و والدین شده است؛ اما نمی‌توان آن را به معنای قطع کامل ارتباط فرهنگی دانست. ارتباط نسل جدید با فرهنگ خانواده همچنان وجود دارد، هرچند شکل آن تغییر کرده است.»
این جامعه‌شناس ادامه داد: «هنوز نمی‌توان درباره پیامدهای بلندمدت این تغییرات قضاوت قطعی کرد. نسل جدید وارد فضاهای دیجیتالی شده است که نسل‌های قبل تجربه مشابهی از آن‌ها نداشته‌اند. آنچه روشن است، تغییر فرهنگ در اثر تحولات جدید است.»
معدنی با اشاره به تغییر شیوه مصرف رسانه‌ای جوانان گفت: «بسیاری از جوانان امروزه محتوای مورد نیاز خود را از فضای مجازی دریافت می‌کنند و کمتر از گذشته به تلویزیون وابسته‌اند. فیلم‌ها، سریال‌ها و مستندها نیز بیشتر از طریق بسترهای اینترنتی دنبال می‌شوند. فضای مجازی می‌تواند بر آینده فرهنگ‌های بومی تأثیر زیادی بگذارد. اگر استفاده از زبان‌های محلی کاهش یابد و نسل جدید این زبان‌ها را یاد نگیرد، احتمال فراموشی آن‌ها افزایش پیدا می‌کند.»
این جامعه‌شناس و استاد دانشگاه تأکید کرد: «زبان‌هایی که تعداد گویشوران آن‌ها رو به کاهش است، در معرض خطر قرار دارند. اگر خانواده‌ها و جامعه برای حفظ این زبان‌ها اقدامی نکنند، ممکن است بخشی از این میراث زبانی از بین برود.»
معدنی گردآوری آثار شفاهی را یکی از راه‌های مهم حفظ فرهنگ بومی دانست و گفت: «قصه‌ها، افسانه‌ها، داستان‌ها و ضرب‌المثل‌های محلی باید ثبت و نگهداری شوند. برای این کار می‌توان سخنان افراد مسلط به گویش‌های محلی را ضبط کرد و در اختیار نسل‌های آینده قرار داد. ابزارهای دیجیتال فرصت مناسبی برای ثبت و انتشار این آثار فراهم کرده‌اند. با استفاده از فضای مجازی می‌توان زبان‌ها و فرهنگ‌های محلی را معرفی کرد و زمینه آشنایی نسل جوان با آن‌ها را افزایش داد.»
وی همچنین بر نقش خانواده‌ها تأکید کرد و گفت: «والدین باید فرزندان خود را با زبان مادری آشنا کنند. کودکان می‌توانند چند زبان را هم‌زمان یاد بگیرند و در کنار فارسی، زبان محلی و انگلیسی را نیز بیاموزند. حفظ فرهنگ بومی تا حد زیادی به نگرش خانواده‌ها بستگی دارد. اگر والدین زبان مادری خود را ارزشمند بدانند و آن را به فرزندانشان آموزش دهند، احتمال ماندگاری این میراث بیشتر خواهد شد. رسانه‌ها نیز می‌توانند با معرفی زبان‌های محلی، اهمیت حفظ آن‌ها را به جامعه یادآوری کنند.»
این جامعه‌شناس درباره نقش هویت محلی در عصر جهانی‌شدن عنوان کرد: «حفظ زبان مادری به میزان علاقه و توجه گویشوران بستگی دارد. افرادی که برای زبان و فرهنگ خود ارزش قائل هستند، حتی در صورت مهاجرت به مناطق دیگر، می‌توانند آن را حفظ و معرفی کنند.»
وی زبان فارسی را ابزار مهم ارتباط میان گروه‌های مختلف در ایران دانست و افزود: «در کنار زبان مشترک، باید فرصت معرفی زبان‌ها و فرهنگ‌های محلی نیز فراهم شود.»
معدنی با اشاره به نقش رسانه استانی گفت: «شبکه استانی صداوسیما می‌تواند زمینه معرفی فرهنگ‌های مختلف البرز را فراهم کند. همچنین جوانان می‌توانند با راه‌اندازی صفحات و سایت‌های اینترنتی، زبان، ادبیات و آداب محلی خود را معرفی کنند. باید به همه گویش‌های محلی استان فرصت حضور در رسانه داده شود. افراد می‌توانند با زبان خود صحبت کنند و برای مخاطبانی که با آن زبان آشنا نیستند، زیرنویس یا ترجمه فارسی ارائه شود.»
معدنی در پایان گفت: «ثبت زبان‌ها، قصه‌ها، افسانه‌ها و ضرب‌المثل‌های محلی، اقدامی ضروری برای حفظ میراث فرهنگی البرز است. اگر امروز برای نگهداری این آثار تلاش کنیم، می‌توانیم آن‌ها را به نسل‌های آینده منتقل کنیم.»
ارسال دیدگاه