معاون وزیر و رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی در برنامه «پرسشگر» شبکه آموزش سیما تشریح کرد؛
عبور از کتابمحوری به برنامهمحوری؛ زیستبوم جدید برنامه درسی در مسیر الگوسازی
تهران (پانا) - معاون وزیر و رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی با تشریح مهمترین تغییرات برنامههای درسی و بستههای تربیت و یادگیری در سال تحصیلی جدید، از اجرای زیستبوم جدید برنامه درسی در ۲۰۰ مدرسه کشور خبر داد و گفت: در رویکرد جدید، کتاب درسی دیگر تمام برنامه درسی نیست، بلکه یکی از منابع تحقق اهداف برنامه است و معلم نیز مجری کتاب نیست؛ بلکه مجری برنامه درسی است.
حجتالاسلام علی لطیفی، معاون وزیر و رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، در گفتوگوی زنده با برنامه «پرسشگر» شبکه آموزش سیما، با اشاره به تغییرات کتابهای درسی برای سال تحصیلی ۱۴۰۶-۱۴۰۵، این تغییرات را در دو دسته کلی «موردی» و «ساختاری» تشریح کرد.
«از من تا خدا»؛ اجرای سراسری برای پایه هفتم
لطیفی در بخش نخست این گفتوگو با اشاره به کتاب نونگاشت «از من تا خدا» برای درس دینی پایههای هفتم، هشتم و نهم دوره اول متوسطه، اظهار کرد: این کتاب حاصل چند سال کار و تألیف با رویکرد و متن جدید است که امسال برای پایه هفتم در سراسر کشور و برای پایه هشتم در ۱۵ استان و پایه نهم در هفت استان اجرا میشود.
وی با اشاره به فرایند تألیف کتابهای درسی گفت: یک متن کتاب درسی ممکن است ۱۰ تا ۱۵ بار با زبانها و بیانهای مختلف نوشته شود و سپس توسط استادان ادبیات کودک، معلمان و داستاننویسان بررسی و اصلاح شود تا ضمن انتقال پیام موردنظر، روانی و شیوایی متن نیز حفظ شود.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی همچنین زبان فارسی را یکی از مؤلفههای اساسی هویت دانست و گفت که با وجود تنوع اقوام و فرهنگهای مختلف در کشور، زبان فارسی یکی از وجوه مشترک ایرانیان است و از این جهت برای سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی اهمیت ویژهای دارد.
تغییر محتوای برخی کتابها در پی تحولات اخیر کشور
لطیفی در ادامه به تغییرات موردی برخی کتابهای درسی در پی تحولات یک سال اخیر اشاره کرد و گفت: پس از وقوع جنگ ۱۲ روزه، جنگ رمضان و دیگر اتفاقات مورد اشاره در این گفتوگو، از جمله شهادت رهبر معظم انقلاب اسلامی و شهادت مظلومانه دانشآموزان و تعدادی از همکاران فرهنگی مدرسه شجره طیبه میناب، چاپسپاری بخشی از کتابهای مرتبط که هنوز به چاپ نرسیده بود متوقف و محتوای آنها بررسی شد.
وی افزود: در کتاب «هدیههای آسمان» پایه پنجم، درس جدیدی درباره شخصیت رهبر شهید و نقش ایشان در اعتلای کشور و پیشرفت آن اضافه شده است. در پایه ششم نیز درس «زنگ میناب» جایگزین یکی از درسهای قبلی شده که به روایت اتفاق رخداده در مدرسه شجره طیبه میناب و نمایشگاهی که دانشآموزان این مدرسه برای روایت این حادثه برگزار کردند، میپردازد.
معاون وزیر آموزش و پرورش همچنین از تغییرات کتاب مطالعات اجتماعی پایه نهم خبر داد و گفت: بخشی به این کتاب اضافه شده که به تحولات جنگ رمضان و جنگ ۱۲ روزه و چگونگی عبور کشور از این بحران با تکیه بر مؤلفههای قدرت، نقش رهبری، نهادهای کشور، حضور مردم و نیروهای نظامی میپردازد.
وی درباره کتاب آمادگی دفاعی پایه نهم نیز اظهار کرد: بخشی از درسهای این کتاب از ابتدا بازنویسی شده است؛ چراکه شرایط جدید، آرایش جدیدی برای دفاع از کشور میطلبد و آمادگی دفاعی صرفاً نباید به آموزش مجموعهای از مهارتهای نظامی محدود شود.
لطیفی افزود: در این بازنگری، فهم دانشآموز از شرایط جغرافیایی و ژئوپلیتیکی کشور، تهدید، امنیت، ضرورت دفاع و ملی بودن دفاع مورد توجه قرار گرفته و سه جنگ تحمیلی نیز بهصورت سلسلهوار روایت شدهاند تا نقش مردم در دفاع ملی برجسته شود. همچنین موضوع جنگ شناختی، امداد و برخی ملاحظات امنیتی نیز در محتوای جدید مورد توجه قرار گرفته است.
پشت جلد بیش از ۳۰ عنوان کتاب درسی تغییر کرد
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی در بخش دیگری از گفتوگو از تغییر پشت جلد حدود ۳۰ عنوان کتاب درسی خبر داد و گفت: این کتابها در زمان وقوع این حوادث به چاپ سپرده نشده بودند و فرصت تغییر پشت جلد آنها وجود داشت.
به گفته وی، در این تغییرات از کلیدواژه «ایران عزیز» و مجموعهای از بیانات رهبر شهید انقلاب درباره عزت و افتخار ملی، همراه با تصاویر و آثار هنری با مضمون وحدت، ایستادگی و پیروزی استفاده شده است.
لطیفی با اشاره به فضای پشت جلد کتابها گفت: انتخاب مطالب و تصاویر با یک نظام مفهومی و موضوعی انجام شده تا این بخش از کتاب نیز بتواند زمینهای برای گفتوگو میان معلم و دانشآموز فراهم کند.
بیش از ۸۰ عنوان کتاب درسی فنیوحرفهای و کاردانش طی دو سال بازطراحی شد
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی در ادامه با اشاره به تحولات آموزشهای فنیوحرفهای و کاردانش گفت: برنامههای این حوزه بر اساس قانون نظام جامع آموزش و تربیت فنی، حرفهای و مهارتی و همچنین متناسب با تغییرات بازار کار و فناوری در حال بازنگری است.
وی افزود: در سال گذشته برنامههای مربوط به ۳۹ رشته و در سال جاری برنامههای ۴۱ رشته بهروزرسانی شده و در مجموع بیش از ۸۰ کتاب درسی طی این دو سال یا از ابتدا تألیف شدهاند یا تغییرات اساسی داشتهاند.
لطیفی همچنین از آمادهسازی کتاب آموزش هوش مصنوعی برای شاخههای فنیوحرفهای خبر داد و گفت این کتاب بهعنوان یک درس انتخابی برای رشتههای مختلف طراحی شده است.
وی درباره شیوه تدوین برنامههای فنی و مهارتی توضیح داد: در این فرایند از ظرفیتهای مختلف کشور از جمله سازمان فنیوحرفهای و مجموعههای مرتبط با حوزههای شغلی و صنعتی استفاده شده و افراد فعال در این حوزهها در تعیین مهارتهای مورد نیاز و در مواردی تألیف کتابها مشارکت داشتهاند.
اردو دیگر فوقبرنامه نیست؛ بخشی از برنامه درسی مدرسه است
لطیفی در بخش دیگری از گفتوگو با تشریح مفهوم «برنامهمحوری» در زیستبوم جدید برنامه درسی گفت: در طراحی فعلی مدرسه، میان فعالیتهای مختلف یک ارتباط و طراحی یکپارچه وجود ندارد و فعالیتهای فوقبرنامه نیز گاهی بهعنوان اموری حاشیهای دیده میشوند.
وی تأکید کرد: در نگاه جدید، همه موقعیتهای مدرسه میتوانند در تحقق اهداف تربیتی نقش داشته باشند؛ از کلاس درس و زنگ تفریح گرفته تا اردو، نماز و فعالیتهای تربیتی و مهارتی. در نگاه جدید، اردو فوقبرنامه نیست، خود برنامه است.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، افزود: مدرسه باید برای زمانهایی که دانشآموز را در اختیار دارد، از جمله بخشی از زمان خارج از کلاس، موقعیتهای متنوع یادگیری و تربیتی طراحی کند.
لطیفی با تشریح چارچوب جدید برنامه درسی مدرسه گفت: در این چارچوب، چهار شایستگی اصلی شامل هویت ایرانی ـ اسلامی، تفکر و تعقل، ارتباط مسئولانه و مؤثر و خویشتنسازی تعریف شده و این چهار محور به ۱۸ خردهشایستگی تقسیم شدهاند.
وی افزود: سواد رسانهای، مسئولیتپذیری، کار گروهی، ایفای نقش اجتماعی و حل تعارض از جمله موضوعاتی هستند که در این چارچوب مورد توجه قرار گرفتهاند.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی اظهار کرد: چارچوب جدید به مدرسه و معلم کمک میکند بدانند دانشآموز در پایان سال تحصیلی باید به چه توانمندیها و شایستگیهایی دست پیدا کند و برای رسیدن به این اهداف، صرفاً به کتاب و کلاس درس محدود نباشند.
اجرای زیستبوم جدید برنامه درسی در ۲۰۰ مدرسه کشور
لطیفی با اشاره به اینکه نسخه اولیه «راهنمای عمل برنامه درسی مدرسهای دوره اول ابتدایی» آماده شده است، گفت: این راهنما مشخص میکند در هر پایه و در هر مقطع از سال تحصیلی چه اتفاقاتی باید رخ دهد و چه اهدافی باید محقق شود.
وی افزود: این برنامه سال گذشته در هشت مدرسه در شهر تهران و شهرستانهای استان تهران اجرا شد و امسال ۲۰۰ مدرسه در سراسر کشور برای اجرای آن انتخاب شدهاند؛ این مدارس با توجه به وضعیت نیروی انسانی و شرایط مورد نیاز انتخاب شده و تحت رصد قرار دارند.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی تأکید کرد: اجرای این طرح بهصورت تدریجی توسعه خواهد یافت تا بازخوردها و چالشهای اجرای آن شناسایی و برای مراحل بعدی اصلاح شود.
معلم مجری کتاب درسی نیست؛ مجری برنامه درسی است
لطیفی در تشریح یکی از تفاوتهای اساسی رویکرد جدید گفت: در نگاه قدیمی، کتاب درسی عملاً خود برنامه درسی تلقی میشد؛ بنابراین هر آنچه در کتاب بود باید تدریس میشد و هر چیزی که در کتاب نبود، گاه غیرضروری تلقی میشد.
وی ادامه داد: در رویکرد جدید، کتاب درسی یکی از منابع مورد استفاده برای تحقق اهداف برنامه درسی است و معلم حتی میتواند برای رسیدن به اهداف برنامه، سراغ منابع دیگری برود و فرصتهای خلاقانه تربیتی طراحی کند.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی افزود: یک کتاب درسی نمیتواند همه نیازهای دانشآموزان ایرانی در همه بومها، اقلیمها و فرهنگهای مختلف را پاسخ دهد؛ بنابراین معلم باید بتواند فعالیتها و مثالهای کتاب را متناسب با شرایط محل و دانشآموزان خود تنظیم کند. در واقع معلم مجری کتاب درسی نیست؛ مجری برنامه درسی است.
لطیفی توضیح داد: اگر معلم تشخیص دهد دانشآموز یک فعالیت یا شایستگی را زودتر کسب کرده، لازم نیست تمام تمرینهای مشابه را ادامه دهد و میتواند زمان را برای شایستگی دیگری که در منطقه یا میان دانشآموزانش اهمیت بیشتری دارد، اختصاص دهد.
تغییر کتابهای درسی پایه اول؛ از «فارسی میخوانم» تا «ریاضی دوستداشتنی»
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی با تشریح تغییرات پایه اول ابتدایی گفت: در چارچوب جدید، برخی عنوانها و ساختارهای کتابهای درسی این پایه تغییر کرده و کتابها با تأکید بیشتر بر بازی، فعالیت، خلاقیت و ارتباط میان حوزههای یادگیری طراحی شدهاند.
وی از کتابهای «فارسی میخوانم و فارسی مینویسم»، «حرکت و بازی»، «هنر و خلاقیت»، «ریاضی دوستداشتنی»، «جهان پیرامون» و آموزش قرآن و همچنین دو کتاب کار هنر و خلاقیت و حرکت و بازی نام برد.
لطیفی توضیح داد: «جهان پیرامون» محتوای مرتبط با علوم، مطالعات اجتماعی و سلامت را در قالبی تلفیقی دنبال میکند و تلاش شده است در طراحی کتابها، فعالیت و بازی نقش پررنگتری داشته باشد.
وی افزود: در این رویکرد، معلم اختیار بیشتری برای طراحی فعالیتهای متناسب با دانشآموز دارد و آموزشها باید از قالب محدود کلاس درس فاصله گرفته و به سمت موقعیتهای متنوع یادگیری حرکت کند.
ارزشیابی عملکردی و طراحی موقعیتهای واقعی یادگیری
لطیفی درباره ارزشیابی در چارچوب جدید گفت: سنجش برخی از شایستگیها باید از طریق عملکرد دانشآموز انجام شود، نه صرفاً با آزمونهای سنتی.
وی افزود: یک پروژه، فعالیت گروهی یا تجربه مشترک میتواند زمینهای برای ارزیابی میزان تحقق یک شایستگی باشد.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی تأکید کرد: اجرای چنین رویکردی نیازمند مدارس توانمند، معلمان خلاق و زمان کافی است و تغییر در نظام تعلیم و تربیت، فرایندی زمانبر خواهد بود.
اعتبارسنجی کتابهای پایه اول با مشارکت معلمان خبره سراسر کشور
لطیفی در تشریح فرایند ارزیابی و اعتبارسنجی طرح گفت: برای هر پروژه، فرایند اعتبارسنجی و ارزشیابی با استفاده از متخصصان موضوعی و معلمان خبره انجام میشود.
وی افزود: در بررسی هشت بسته یا کتاب درسی پایه اول، از هر استان ۱۰ معلم خبره پایه اول ابتدایی مشارکت داشتهاند و حجم قابل توجهی داده و بازخورد درباره کتابها دریافت شده که بخشی از اصلاحات امسال نیز بر اساس همین ملاحظات انجام شده است.
وی تأکید کرد: علاوه بر صاحبنظران و متخصصان بیرونی، متخصصان و کارشناسان داخل آموزش و پرورش نیز در این فرایند مشارکت داشتهاند.
کتاب درسی یک ابزار است؛ برنامه درسی زمین بازی جدید مدرسه
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی در جمعبندی دیدگاه خود درباره زیستبوم جدید برنامه درسی گفت: تحول اصلی، عبور از کتابمحوری به برنامهمحوری است.
وی توضیح داد: در رویکرد جدید، کتاب درسی تنها یکی از منابع است و در کنار آن، بستههای تربیت و یادگیری، منابع چندرسانهای، راهنمای معلم و خانواده و سایر موقعیتهای یادگیری قرار میگیرند.
لطیفی افزود: زیستبوم جدید سه رکن دارد؛ نخست، راهنمای عمل برنامه درسی مدرسهای؛ دوم، بستههای تربیت و یادگیری شامل کتاب درسی، محتوای چندرسانهای و راهنمای معلم و خانواده؛ سوم،پشتیبانی علمی، نظارت و پایش که با هماهنگی سطوح مختلف آموزش و پرورش دنبال میشود.
وی گفت: در این نگاه، موفقیت معلم دیگر صرفاً با تمام کردن کتاب سنجیده نمیشود، بلکه معیار اصلی، میزان تحقق شایستگیهای مورد انتظار در دانشآموز است.
لطیفی تأکید کرد: اصلاح و تغییر در آموزش و پرورش فرایندی زمانبر است و این مسیر نیازمند فرصت و استمرار است تا بهتدریج نتایج خود را نشان دهد.
ارسال دیدگاه