رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی عنوان کرد :
اجرای «زیستبوم جدید برنامه درسی دوره اول ابتدایی» در ۲۰۰ مدرسه از مهر ۱۴۰۵
تهران (پانا) - رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی از اجرای نخستین مرحله سراسری «زیستبوم جدید برنامه درسی دوره اول ابتدایی» در ۲۰۰ مدرسه منتخب سراسر کشور از مهر ۱۴۰۵ خبر داد و گفت: این طرح صرفاً به تغییر کتابهای درسی محدود نیست، بلکه کلیت برنامه آموزشی، تربیتی و مهارتی مدرسه را متحول میکند.
به گزارش پانا، امروز دوشنبه ۲۶ مردادماه در سیونهمین اجلاس رؤسای آموزشوپرورش، نشست خبری علی لطیفی، رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، با حضور اصحاب رسانه در اردوگاه شهید باهنر برگزار شد.
«زیستبوم جدید برنامه درسی»؛ فراتر از تغییر کتاب
حجتالاسلام علی لطیفی در ابتدای این نشست با اشاره به مهمترین برنامههای سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی در حوزه تحول برنامه درسی اظهار کرد: تحول در برنامه درسی نیازمند مجموعهای از طراحیهای جامع و یکپارچه است و در دو تا سه سال گذشته، طراحی جدیدی برای این تحول آماده شده است.
وی افزود: اجرای این برنامه از دوره اول ابتدایی و پایه اول آغاز شده است. سال گذشته این طرح بهصورت آزمایشی و بسیار محدود در هشت مدرسه اجرا شد و امسال نخستین مرحله اجرای سراسری آن از مهر ۱۴۰۵ در ۲۰۰ مدرسه منتخب سراسر کشور آغاز خواهد شد.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی با بیان اینکه در ابتدا پیشبینی شده بود تعداد بیشتری از مدارس، معادل ۱۰ تا ۲۰ درصد دانشآموزان پایه اول ابتدایی، تحت پوشش این طرح قرار گیرند، گفت: به دلیل شرایط جنگی، محدودیتها و چالشهای ایجادشده، تعداد مدارس و دانشآموزان تحت پوشش کاهش یافت.
لطیفی با اشاره به عنوان این برنامه تحولی بیان کرد: ما معتقدیم این برنامه بسیار فراتر از تغییر کتابهای درسی است و بهنوعی تغییر زمین بازی محسوب میشود. به همین دلیل نام آن را «زیستبوم جدید برنامه درسی دوره اول ابتدایی» گذاشتهایم. مسئله فقط تغییر کتاب نیست، بلکه تغییر کلیت برنامه درسی مدرسه در دوره اول ابتدایی است. فعالیتهای تربیتی، مهارتی و همه اتفاقاتی که حتی خارج از کلاس درس در مدرسه رخ میدهد، در این چارچوب دیده شده است.
چالش عدم تناسب «چگالی محتوا» با «زمان آموزش»
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی ادامه داد: در اجرای این برنامه، تمام استانها درگیر پروژه خواهند بود. از هر استان دستکم دو منطقه و از هر منطقه حداقل دو مدرسه، شامل مدارس دخترانه و پسرانه، انتخاب شدهاند. همچنین برای هر یک از این مدارس، راهبر برنامه درسی تعیین شده است.
لطیفی درباره نقش راهبران برنامه درسی گفت: وظیفه راهبر برنامه درسی این است که آموزشهای لازم را به معلم ارائه کند، معلم را توانمند سازد و مدرسه را برای اجرای این برنامه آماده کند. طی هفتههای گذشته نیز دورههای آموزشی برای آشنایی استانها با ابعاد این طرح برگزار شده و ادامه خواهد داشت.
وی با اشاره به انعطاف موجود در برنامه جدید تصریح کرد: در این طرح قرار نیست همه جزئیات از بالا برای مدرسه تعیین تکلیف شود. در برخی زمینهها، چارچوب کلی به مدرسه ارائه میشود و مدرسه باید متناسب با شرایط خود، فعالیتها، موقعیتهای یادگیری و موقعیتهای تربیتی را طراحی کند.
اعمال تغییرات در کتابهای درسی متناسب با تحولات اخیر
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی اضافه کرد: بهطور طبیعی در یکی دو سال اول، این برنامه بروز و ظهور گستردهای نخواهد داشت، اما مسیر آغاز شده و سال آینده تعداد مدارس بیشتر و پایههای بعدی نیز وارد این فرایند خواهند شد.
لطیفی در پاسخ به پرسشی درباره گلایه برخی معلمان از حجم کتابهای درسی و کمبود فرصت برای تدریس گفت: دغدغه حجم کتابهای درسی دغدغهای جدی و بهجا است؛ اما مسئله اصلی را باید دقیقتر صورتبندی کرد. ما در سازمان پژوهش این موضوع را «عدم تناسب چگالی محتوای کتاب درسی با زمان در اختیار آموزش» میدانیم.
وی افزود: در پژوهشی که در سازمان انجام شده، عوامل متعددی برای این چالش احصا شده است. یکی از مهمترین عوامل، کاهش جدی زمان واقعی آموزش است. گاهی مسئله این نیست که حجم کتاب زیاد است، بلکه زمان در اختیار آموزش کم شده و آنچه در قانون برای آموزش پیشبینی شده، در کلاس و مدرسه بهطور کامل محقق نمیشود.
کاهش چگالی محتوا در برخی کتابها
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی ادامه داد: سال گذشته روزهای تعطیل متعددی وجود داشت و همین مسئله بر زمان واقعی آموزش اثر گذاشت. بنابراین در بخشی از این موضوع، چالش اصلی حجم محتوای کتاب نیست، بلکه واقعیسازی زمان آموزش در مدارس است.
لطیفی با اشاره به تأثیر کنکور بر شیوه تدریس در دوره متوسطه دوم گفت: در برخی موارد، مسئله اصلی نه محتوای کتاب، بلکه انتظاری است که بهواسطه کنکور و آزمونهای مرتبط با آن به کتاب درسی تحمیل میشود. گاهی دبیر تلاش میکند درس را بهگونهای تدریس کند که دانشآموز بتواند از پس سؤالات کنکور برآید؛ درحالیکه نسبت برخی سؤالات کنکور با اهداف کتاب درسی، نسبت مستقیمی نیست.
وی در عین حال تصریح کرد: بخشی از این چالش نیز به طراحی و تألیف برخی کتابهای درسی بازمیگردد و باید صادقانه پذیرفت که در فرایند تدوین برخی کتابها نقصهایی وجود داشته است.
تغییرات محتوایی و بازتألیف کتابهای درسی
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی درباره اقدامات انجامشده برای کاهش چگالی محتوای کتابهای درسی گفت: در سالهای اخیر در برخی کتابها، از جمله بعضی کتابهای عربی و قرآن، بخشی از بار محتوایی کاهش یافته است. هرجا محتوای زائد یا اضافه وجود داشته یا معلم فرصت پرداختن به آن را نداشته، تلاش شده است این محتوا سبکتر شود.
وی افزود: در برخی دروس کاهش محتوا دشوارتر است؛ زیرا محتوای کتابها با سالهای قبل و بعد ارتباط و درهمتنیدگی دارد. در کنار این اقدامات، بازتألیف اساسی برخی کتابها نیز در دستور کار قرار گرفته است که از جمله آن میتوان به کتاب عربی اشاره کرد.
بازبینی کتابها بر اساس اجرای آزمایشی پایه اول
لطیفی با بیان اینکه در فرایند تألیف جدید دوره ابتدایی، تناسب چگالی محتوا با زمان آموزش یکی از نقاط تمرکز اصلی است، گفت: اجرای آزمایشی پایه اول در هشت مدرسه با همین هدف انجام شد. پس از اجرا، درسبهدرس کتابها با حضور معلمانی که آنها را تدریس کرده بودند بررسی شد و مستندات و شواهد مربوط به زمان موردنیاز برای هر درس جمعآوری شد.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی ادامه داد: در برخی موارد، معلمان اعلام کردند زمان موردنیاز برای بعضی درسها حتی کمتر از زمان پیشبینیشده بوده است. این بازخوردها دریافت شده و اکنون برخی کتابها بر اساس آن در حال بازبینی و اصلاح هستند تا در دوره جدید، وضعیت متعادلتری از نظر تناسب زمان آموزش و چگالی محتوا ایجاد شود.
تغییر طراحی جلد برخی کتابهای درسی
لطیفی در بخش دیگری از سخنان خود درباره تغییرات کتابهای درسی متناسب با تحولات اخیر گفت: چاپسپاری کتابهای درسی از پیش آغاز شده بود و زمانی که حادثه شهادت رهبر شهید اعلام شد، بخشی قابلتوجه از کتابها چاپ شده یا در فرایند چاپ قرار گرفته بود.
وی با اشاره به حجم بالای چاپ کتابهای درسی افزود: امسال باید حدود ۱۶۳ میلیون جلد کتاب درسی چاپ شود و بخش زیادی از آن تا آن زمان چاپ شده بود. وقتی کتابی با تیراژ چندمیلیونی چاپ شده است، امکان خمیر کردن و چاپ مجدد آن به دلیل یک اتفاق تاریخی وجود ندارد؛ زیرا هم زمان و هم حجم زیادی از کاغذ و هزینه مصرف شده است.
تربیت سیاسی در برنامه درسی دوره پساجنگ
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی توضیح داد: پس از مواجهه با این موضوع، نخست بررسی کردیم کدام کتابهای مرتبط هنوز چاپسپاری نشدهاند. طبیعتاً برخی کتابها مانند ریاضی ارتباط مستقیمی با این موضوع ندارند، اما کتابهایی مانند مطالعات اجتماعی، تاریخ و برخی کتابهای دینی میتوانند محل انعکاس این وقایع باشند.
لطیفی گفت: از آن زمان چاپسپاری کتابهای موضوعی مرتبط متوقف شد تا بررسی شود در کدام موارد امکان اعمال تغییر وجود دارد. در کتابهایی که امکانپذیر بود، تغییرات لازم انجام شد.
وی با تأکید بر ضرورت دقت در افزودن محتوای جدید به کتابهای درسی بیان کرد: اضافه کردن یک متن یا گزارش به کتاب درسی کار سادهای نیست. باید مشخص شود این محتوا در کدام درس جانمایی شود، متن از نظر حرفهای و تخصصی درست باشد و معلم بتواند بر اساس آن فعالیت آموزشی طراحی کند.
بسته «از ایرانمان دفاع میکنیم» و چالش اجرای مدرسهای
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی افزود: در تاریخ آموزشوپرورش مواردی وجود داشته که به دلیل فوریتها، متنهایی به کتابها اضافه شده و در سالهای بعد با اعتراض یا نقد مجموعههای مرتبط روبهرو شده است. بنابراین باید در این زمینه با دقت و رعایت ملاحظات آموزشی و تخصصی عمل کرد.
لطیفی تصریح کرد: پس از پایان چاپسپاری کتابهای درسی و آغاز سال تحصیلی جدید، گزارشی تفصیلی درباره تغییرات اعمالشده در کتابهای درسی متناسب با تحولات جنگ ۱۲روزه ارائه خواهد شد. در مواردی که تغییر محتوایی اتفاق نیفتاده، یا کتاب پیشتر چاپسپاری شده بوده یا زمان کافی برای تولید محتوای دقیق، حرفهای و آموزشی وجود نداشته است.
وی با بیان اینکه همه آموزشوپرورش به کتاب درسی محدود نمیشود، گفت: مجموعه اقداماتی که در وزارت آموزشوپرورش برای بزرگداشت یاد و نام شهدا انجام میشود، بسیار گستردهتر از کتاب درسی است.
ثبت سفارش بیش از ۱۳ میلیون دانشآموز
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی همچنین از تغییر طراحی جلد برخی کتابهای درسی خبر داد و گفت: یکی از رسانههایی که در اختیار داریم، پشت جلد کتابهای درسی است. حدود ۳۰ تا ۳۵ عنوان از کتابهای پرتعداد، با تصاویری متناسب با تحولات این دوره طراحی شدهاند.
لطیفی افزود: در این تصاویر تلاش شده است با کلیدواژه «ایران عزیز» و با استفاده از جملاتی درباره عزت ایران و شکستناپذیری ملت ایران، حضور مردم، رهبر شهید، نیروهای نظامی، کودکان و نوجوانان و دیگر جلوههای مرتبط بازنمایی شود. این آثار با مشارکت هنرمندان کشور و بهرهگیری از تولیدات موجود آماده شده است.
جانمایی «هوش مصنوعی» در برنامههای درسی
وی در ادامه درباره الزامات برنامه درسی در دوره پس از جنگ گفت: وقتی از اقتضائات ایران در دوره پساجنگ صحبت میکنیم، موضوع ابعاد گستردهتری دارد. یکی از حوزههایی که باید در برنامه درسی مورد توجه بیشتری قرار گیرد، تربیت سیاسی به معنای درست آن است.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی توضیح داد: تربیت سیاسی یعنی فهم و بینش دانشآموز نسبت به موقعیت کشور، چگونگی حکمرانی و اداره کشور و جایگاه ایران در منطقه و جهان رشد پیدا کند. این فهم اکنون بهصورت جدی در سازمان شکل گرفته و تلاشهایی نیز در این زمینه انجام شده است.
لطیفی افزود: در آموزشوپرورش نمیتوان انتظار کار فوری داشت و تغییرات نیازمند زمان است. اگر این مسیر ادامه پیدا کند، میتوان امیدوار بود در سالهای آینده اتفاقات خوبی در برنامه درسی رقم بخورد.
نقشه جامع آموزش سواد دیجیتال و هوش مصنوعی
وی با اشاره به برخی تغییرات محتوایی گفت: بخشی از تغییرات کتابهای درسی جزئی نیستند. بهعنوان نمونه، کتاب آمادگی دفاعی پایه نهم دچار تغییر بنیادی شده و ساختار آن اساساً تغییر کرده است. همچنین برخی فصلها به کتابهای تاریخ اضافه شده تا زمینه تقویت بینش سیاسی و فهم عمیقتر دانشآموزان فراهم شود.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی تأکید کرد: اثربخشی این تغییرات زمانی محقق میشود که معلمان و دبیران نیز فهم درستی از این رویکرد داشته باشند و با آن همراهی کنند.
لطیفی درباره بسته «از ایرانمان دفاع میکنیم» نیز اظهار کرد: این بسته با افق بلندتری طراحی شد و قرار بود فرصتی فراهم کند تا دانشآموزان در مدرسه با برخی مضامین مهم درگیر شوند. این بسته نسبت به برخی تولیدات قبلی سازمان چند گام جلوتر بود، اما آنگونه که انتظار داشتیم در مدرسه مجال بروز پیدا نکرد.
۱۵۰ تا ۲۰۰ ساعت فعالیت خارج از کلاس برای هر مدرسه
وی ادامه داد: در این زمینه نباید فقط سازمان پژوهش را ملامت کرد؛ زیرا آنچه در مدرسه رخ میدهد وابستگی محدودی به سازمان دارد. سازمان پژوهش فرصت و بسته آموزشی را فراهم کرده، اما باید بررسی شود چرا فرهنگ مدرسه بهگونهای ساختاربندی شده که چنین بستههایی بهخوبی امکان اجرا پیدا نمیکنند.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی در بخش دیگری از نشست درباره ثبت سفارش کتابهای درسی گفت: تاکنون بیش از ۱۳ میلیون و ۲۰۰ هزار دانشآموز ثبت سفارش کتابهای درسی خود را انجام دادهاند که معادل حدود ۸۱ درصد کل دانشآموزان است. بخش باقیمانده بیشتر مربوط به دانشآموزان پایههای ورودی، یعنی پایههای اول، هفتم و دهم است.
لطیفی درباره تعداد کتابهای دارای تغییر اساسی نیز گفت: پرونده تغییرات هنوز بسته نشده و آمار دقیق در پایان شهریور اعلام خواهد شد. برخی کتابها برای تغییر کلی پیشبینی شدهاند، اما اگر در زمان مقرر به چاپسپاری نرسند، ممکن است از فرایند تغییر امسال خارج شوند.
کتاب درسی؛ تنها ابزار تحقق اهداف آموزشی نیست
وی در ادامه با توضیح مفهوم «زیستبوم جدید برنامه درسی» گفت: تغییر در برنامه درسی فقط به معنای تغییر کتاب درسی نیست. بسیاری از مهارتهایی که خانوادهها انتظار دارند دانشآموزان در مدرسه یاد بگیرند، از طریق کتاب قابل آموزش نیست و نیازمند فعالیت عملی، موقعیت یادگیری و تجربه مستقیم است.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی افزود: بهعنوان مثال، آموزش برخی مهارتهای جسمانی، تعادل، سلامت یا توانمندیهای عملی با خواندن متن کتاب اتفاق نمیافتد. این مهارتها باید در محیط مدرسه، حیاط، کارگاه یا موقعیتهای واقعی تمرین شوند و معلم نیز فرایند یادگیری دانشآموز را مشاهده، اصلاح و هدایت کند.
لطیفی با بیان اینکه در برنامه جدید، کتاب تنها یکی از ابزارهای تحقق اهداف آموزشی است، گفت: در برخی موارد ممکن است کتاب درسی وجود نداشته باشد و از فیلم آموزشی، فایل صوتی، اجرای عملی معلم یا حتی محتوای ویژه والدین استفاده شود. مسئله اصلی، آموزش مجموعهای از مهارتها، توانمندیها و شایستگیها به دانشآموز است.
«هوش مصنوعی» و سواد دیجیتال در مسیر ورود به کتابها
وی تصریح کرد: مأموریت اصلی سازمان پژوهش، صرفاً تألیف کتاب درسی نیست، بلکه تدوین برنامه درسی است و کتاب درسی پس از برنامه درسی قرار میگیرد.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی با اشاره به تجربه اجرای آزمایشی این برنامه گفت: تولیدات جدید از نظر جذابیت، فعالیتمحوری و دانشآموزمحوری نسبت به تولیدات قبلی سازمان پیشرفت قابلتوجهی داشتهاند. حتی پس از تعطیلی مدارس بهدلیل شرایط جنگی، معلمان مدارس آزمایشی اعلام کردند که اجرای مجازی برخی درسها دشوار است، زیرا بخش مهمی از آنها فعالیتمحور است و دانشآموز باید خود در فرایند یادگیری مشارکت کند.
لطیفی درباره تغییرات قابل مشاهده برای دانشآموزان و والدین گفت: در چارچوب جدید، مضامین، موضوعات، مفاهیم و مهارتهای تازهای آموزش داده میشود که در آموزشهای قبلی کمتر وجود داشت. همچنین توجه برنامه جدید فقط به کلاس درس محدود نیست، بلکه همه فرصتهای مدرسه برای تربیت و یادگیری دانشآموز مورد توجه قرار گرفته است.
لطیفی خاطرنشان کرد : در این برنامه برای هر مدرسه حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ ساعت فرصت فعالیتهای خارج از کلاس در نظر گرفته شده تا مدیر مدرسه بتواند در ابتدای سال برای آموزشهای مهارتی برنامهریزی کند. برای نمونه، برخی مدارس در اجرای آزمایشی، کارگاههایی برای آموزش سواد دیجیتال دانشآموزان برگزار کردند و مدارس دیگر نیز متناسب با نیاز خود، مهارتهای دیگری را در اولویت قرار دادند.
ریحانه خوافی
ارسال دیدگاه