نگاهی به نمایش «اکتبر ۱۹۴۲ پاریس»

آنتیگونه پاریسی در پی چیست؟

وقتی درباره «اکتبر ۱۹۴۲ پاریس» صحبت می کنیم باید از خود بپرسیم که کارکرد این نمایش چیست؟! مسلما نویسنده در آفرینش فضای داستانی خود در دوران فرانسه اشغال شده و به نوعی به روز کردن آنتیگونه موفق بوده است. اما چرا نویسنده فرانسه دوران جنگ جهانی دوم را برای بستر داستانی خود انتخاب کرده است؟!

کد مطلب: ۵۰۶۳۱۵
لینک کوتاه کپی شد
به گزارش خبرنگار فرهنگی پانا؛ نمایش اکتبر ۱۹۴۲ پاریس به نویسندگی میلاد حسینی و کارگردانی مسعود موسوی این روزها در تالار سایه تئاتر شهر بر روی صحنه می رود.
این نمایش داستان خانواده ای فرانسوی است که یکی از اعضای این خانواده در زمان اشغال فرانسه توسط نیروهای آلمانی به رستورانی می رود و نیروهای آلمانی حاضر در آن رستوران را به رگبار می بندد. فرانسیس مجرم توسط نیروهای آلمانی دستگیر می شود و به حکم پسرعمویش کلود که در حکومت ویشی فرانسه همکاری دارد بعد از اعدام توسط آلمانی ها، از پل شهر پاریس با صورتی متلاشی شده آویزان می شود تا درس عبرتی برای دیگران شود. آنت خواهر فرانسیس که با هانری برادر کلود نامزد است بعد از یک سفر طولانی به خانه باز می گردد و اصرار دارد که حتما باید جنازه برادرش را به خاک بسپارد. در این بین امیلی خواهرش که با فردریش یک افسر آلمانی نامزد کرده است، اصرار دارد که او از خاک کردن برادرش صرف نظر کند. چون هر کسی که به جنازه نزدیک شود آلمانی ها او را می کشند. علیرغم این مخالفت ها که از جانب امیلی و کلود بر آنت وارد می شود او یکبار به جنازه نزدیک می شود اما موفق به رهانیدن آن نمی شود. اما آنت که دست بردار نیست بالاخره در راهی که مصمم به انجام آن است، کشته می شود.
داستان نمایش «اکتبر ۱۹۴۲ پاریس» با الهام از نمایش آنتیگونه سوفوکل نگاشته شده در ۴۴۲ قبل از میلاد، نوشته شده است. در نمایشنامه آنتیگونه، قبل از شروع داستان، دو برادر به نام های اتئوكلس Eteocles و پولینئیسس Polyneices در جنگ داخلی Thebes بر سر قدرت كشته می شوند. كرئون Creon فرمانروای تبسThebes ، اتئوكلس را با احترام به خاك می سپارد و دستور می دهد جنازه پولینئیسس به حال خود رها و خوراك كرم ها و لاشخورها شود. جنازه برادر شورشی از احترام برخوردار نخواهد بود. آنتیگونه Antigone و ایسمنهIsmene خواهران دو برادر كشته شده هستند.
در آغاز نمایشنامه آنتیگونه خواهرش ایسمنه را به خارج قصر می برد تا با او به طور خصوصی صحبت كند. آنتیگونه می خواهد كه جسد پولینئیسس را به خاك بسپارد و این برخلاف دستور كرئون است. ایسمنه نمی تواند آنتیگونه را منصرف كند و با او همكاری هم نمی كند زیرا از مجازات مرگ می ترسد.
به كرئون خبر می رسد كه جنازه پولینئیسس دفن شده است. آنتیگونه بدون پنهان سازی به او می گوید كه اخلاقیات را زیر پا گذاشته، ایسمنه برای اینكه خواهرش را تنها نگذارد اعتراف می كند كه به آنتیگونه كمك كرده است. كرئون تصمیم می گیرد كه آنتیگونه را در غاری زندانی كند. پیشگویی به وی هشدار می دهد كه خدایان از رفتار او ناخشنود هستند. كرئون تصمیم می گیرد كه آنتیگونه را آزاد كند. اما آنتیگونه خود را به دار آویخته است. هائمون Haemon نامزد آنتیگونه كه پسر كرئون نیز هست از مرگ آنتیگونه اندوهگین می شود و خود را می كشد و ... نویسنده نمایشنامه «اکتبر ۱۹۴۲ پاریس» فرانسه دوران اشغال توسط نازی ها را دستمایه رویدادهای داستان خود قرار می دهد. نویسنده بخوبی فرانسه دوران اشغال را برای رویدادهای داستان خود انتخاب کرده است. جایی که نماینده حکومت ویشی (کلود) نقش کرئون داستان آنتیگونه را بر عهده می گیرد و فرانسیس برادر ناتنی آنت و امیلی نقش یک شورشی را دارد که بر ضد نیروهای آلمانی می شورد و مابه اذای آن را در آنتیگونه باید پولینئیسس دانست.
وقتی به نمایشنامه آنتیگونه سوفوکل نگاه می کنیم نگاهی اسطوره ای در متن جاری است و باید کارکردهای آن را نسبت به زمانه خود و شناختی که به مخاطب نسبت به آن دوران، افکار، عقاید و آرای آن می دهد، جستجو کرد. بحث درباره چیستی و هستی وجود آنتیگونه نیست. چرا که آنتیگونه به عنوان یک اثر ادبی جایگاه خاص خود را دارد و کارکرد آن را باید در چیستی ادیبانه متن جستجو کرد. اما وقتی درباره «اکتبر ۱۹۴۲ پاریس» صحبت می کنیم باید از خود بپرسیم که کارکرد این نمایش چیست؟! مسلما نویسنده در آفرینش فضای داستانی خود در دوران فرانسه اشغال شده و به نوعی به روز کردن آنتیگونه موفق بوده است. اما چرا نویسنده فرانسه دوران جنگ جهانی دوم را برای بستر داستانی خود انتخاب کرده است؟!
شاید سهل ترین پاسخ را در ما به ازاهای نمایش آنتیگونه دانست که بخوبی با کاراکترها و حکومت ویشی فرانسه اشغال شده همخوانی پیدا می کند. اما آیا کار یک نمایشنامه نویس ایرانی نقب به تاریخ یک کشور اروپایی است که کمترین اطلاعات از تاریخ آن کشور برای ما وجود دارد؛ یا اینکه به لطف همین سطح آگاهی پایین می توانیم مهمترین زمینه داستانی نمایش را که در آن فرانسیس مدتها از پل شهر پاریس آویزان می شود را به تماشاگران قبولاند و باورپذیر نشان داد.
در واقع آنتیگونه پاریسی ناگهان از راه می رسد و سعی دارد که پوزه کرئون زمانه را در سرزمین ایران به خاک بمالد. این نوع داستان پردازی فرو بردن تماشاگر در فضای خلسه آور وهم و خیال است که از جهتی درست می انگارد اما از طرف دیگر دراصل لزوم هستی وجودی نمایشنامه تردید ایجاد می کند. و تردید نهایی این است که فلسفه وجود و خلق این نمایشنامه چیست؟! و چه کارکرد مثبتی فراتر از اصل نمایشنامه آنتیگونه دارد؟! سوالی که پاسخ آن برای نگارنده مجهول است.

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار