معصومی، تحلیلگر مسائل بینالملل در گفتوگو با پانا:
منافع ملی ایران نباید در معادلات قدرتهای بزرگ به حاشیه برود/ ایران باید در معادلات جدید جهانی، بازیگر فعال باشد
تهران (پانا) - تهران (پانا) - تحلیلگر مسائل بینالملل با اشاره به دیدار سران آمریکا، روسیه و چین تاکید کرد: تجربه تاریخی روابط قدرتهای بزرگ نشان میدهد که هیچ کشوری نباید تامین منافع ملی خود را به همراهی دائمی قدرتهای جهانی گره بزند و ایران نیز در کنار تقویت روابط راهبردی با شرق، باید ظرفیت تعامل با غرب را حفظ کند.
امیر معصومی، استاد دانشگاه و تحلیلگر مسائل بینالملل در گفتوگو با خبرنگار پانا با اشاره به اهمیت دیدار سران سه قدرت بزرگ جهانی، اظهار کرد: این دیدار از ابعاد مختلف سیاسی و تاریخی قابل بررسی است و یکی از مهمترین موضوعاتی که باید مورد توجه قرار گیرد، مقایسه آن با کنفرانس تهران در جریان جنگ جهانی دوم و دیدار سران وقت آمریکا، شوروی و انگلیس است.
وی افزود: در فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی، دیدار دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ با نشست تاریخی فرانکلین روزولت، ژوزف استالین و وینستون چرچیل مقایسه میشود؛ نشستی که در سال ۱۹۴۳ در تهران برگزار شد و از نقاط عطف دیپلماسی بینالمللی در دوران جنگ جهانی دوم بهشمار میرود.
معصومی با اشاره به اهمیت تاریخی کنفرانس تهران بیان کرد: در آن مقطع، سه قدرت اصلی متحد در جنگ جهانی دوم درباره روند ادامه جنگ، ترتیبات پس از جنگ و شکلگیری نظام جدید بینالمللی گفتوگو کردند. یکی از موضوعات مهم در چشمانداز این مذاکرات، ایجاد سازوکاری بینالمللی برای جلوگیری از تکرار جنگهای گسترده و حفظ صلح جهانی بود که بعدها در روند شکلگیری سازمان ملل متحد نمود پیدا کرد.
وی ادامه داد: باید توجه داشت که این نشست صرفا یک دیدار تشریفاتی نبود؛ بلکه قدرتهای تاثیرگذار آن دوران درباره آینده جهان و چگونگی تقسیم مسئولیتها و مدیریت نظم بینالمللی تصمیمگیری میکردند لذا از همین منظر، مقایسه چنین نشستهایی با دیدارهای امروز سران قدرتهای جهانی اهمیت پیدا میکند.
این مدرس دانشگاه خاطرنشان کرد: پس از جنگ جهانی دوم، جهان وارد دوران جنگ سرد شد و رقابت میان دو بلوک شرق و غرب شکل گرفت. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی نیز آمریکا برای مدتی از موقعیت برتر و نظم تکقطبی برخوردار شد؛ اما در سالهای اخیر، با ظهور قدرتهای جدید و تشدید رقابتهای ژئوپلیتیکی، نشانههای تغییر در نظم جهانی بیش از گذشته آشکار شده است.
معصومی با تاکید بر ضرورت بررسی تحولات امروز از منظر تاریخ روابط خارجی ایران تصریح کرد: برای درک بهتر رفتار قدرتهای بزرگ در قبال کشورمان، باید به عقبتر از کنفرانس تهران بازگردیم و حتی مناسبات ایران در دوره فتحعلیشاه و عباسمیرزا با قدرتهای اروپایی را مورد توجه قرار دهیم. در آن دوره، ایران برای مقابله با فشارهای روسیه تزاری به همکاری با قدرتهایی مانند فرانسه و ناپلئون امید بسته بود. فرانسویها در مقطعی وعدههایی برای همکاری و پشتیبانی نظامی به ایران دادند؛ اما با تغییر شرایط سیاسی و نظامی اروپا و نزدیک شدن فرانسه و روسیه به یکدیگر، منافع ایران در اولویت سیاست خارجی فرانسه باقی نماند.
این پژوهشگر علوم سیاسی افزود: این تجربه تاریخی یک درس مهم برای سیاست خارجی ایران دارد؛ اینکه روابط قدرتهای بزرگ همواره تابع منافع ملی و محاسبات راهبردی خود آن کشورهاست و دوستیها و همکاریهای بینالمللی تا زمانی استمرار پیدا میکنند که با منافع طرفین همخوانی داشته باشند.
چین و روسیه؛ شرکای راهبردی، نه تضمینکنندگان همیشگی منافع ایران
معصومی با اشاره به تحولات جدید نظام بینالملل اظهار کرد: امروز نیز باید با همین نگاه واقعبینانه به روابط ایران با چین و روسیه توجه کنیم و این دو کشور از شرکای مهم ایران در عرصههای سیاسی، اقتصادی و بینالمللی هستند و توسعه روابط راهبردی با آنها اهمیت دارد؛ اما نباید تصور کنیم که منافع مسکو و پکن در تمامی موضوعات الزاما با منافع تهران یکسان است.
وی افزود: چین در موضوعاتی مانند تجارت جهانی، انرژی و مسئله تایوان و روسیه در پرونده اوکراین و مناسبات خود با غرب، محاسبات و اولویتهای مستقلی دارند. ممکن است در مقاطعی، واشنگتن برای دستیابی به توافق یا کاهش تنش با پکن و مسکو، امتیازهایی در حوزههای مورد اختلاف ارائه کند. در چنین شرایطی، طبیعی است که هر یک از این قدرتها منافع ملی خود را در اولویت قرار دهند.
این مدرس دانشگاه تاکید کرد: بنابراین ایران نیز باید در تنظیم روابط خارجی خود همین اصل را مبنا قرار دهد. نباید تمام ظرفیت دیپلماسی کشور به یک مسیر محدود شود یا تصور کنیم که همراهی با یک قدرت جهانی به معنای حمایت بدون قیدوشرط آن کشور از منافع ایران در تمامی پروندههای منطقهای و بینالمللی است.
معصومی با اشاره به ضرورت تنوعبخشی به روابط خارجی کشور بیان کرد: در ادبیات روابط بینالملل، یکی از مفاهیم مهم، بازی با حاصل جمع غیرصفر است؛ به این معنا که کشورها میتوانند بهجای تعریف روابط خود بر مبنای حذف و تقابل مطلق، به دنبال ترتیباتی باشند که امکان تامین منافع مشترک و کاهش هزینههای تقابل را فراهم کند.
وی ادامه داد: منظور این نیست که ایران باید از روابط راهبردی خود با شرق فاصله بگیرد یا جایگاه چین و روسیه را در سیاست خارجی نادیده بگیرد؛ بلکه معتقدم باید در کنار حفظ و تقویت این همکاریها، امکان تعامل و مدیریت روابط با غرب نیز در محاسبات دیپلماتیک کشور باقی بماند.
این پژوهشگر علوم سیاسی خاطرنشان کرد: سیاست خارجی موفق، سیاستی نیست که همه تخممرغهای خود را در یک سبد قرار دهد. ما باید برای شرایط مختلف بینالمللی برنامه داشته باشیم و اجازه ندهیم اختلافات قدرتهای بزرگ یا توافقهای احتمالی آنها، بدون در نظر گرفتن منافع ایران، بر موقعیت کشورمان تاثیر بگذارد.
ایران باید در معادلات جدید جهانی، بازیگر فعال باشد
معصومی با اشاره به اهمیت دیدار سران آمریکا، روسیه و چین برای جمهوری اسلامی ایران گفت: چنین نشستهایی میتواند بر آینده نظم جهانی، مناسبات اقتصادی، معادلات امنیتی و تحولات منطقهای تاثیرگذار باشد. از همین رو، ایران باید با رصد دقیق تحولات و شناخت اولویتهای طرفهای حاضر، جایگاه و منافع خود را در معادلات جدید تعریف کند.
وی افزود: واکنش سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان در ابتدای هفته و اشاره به روابط ایران با چین و روسیه نیز نشاندهنده اهمیت این تحولات برای دستگاه دیپلماسی است. البته نباید صرف برگزاری یک نشست را به معنای حصول توافق درباره موضوع ایران تلقی کرد؛ بلکه باید نتایج و مواضع رسمی طرفها را با دقت دنبال کرد.
این مدرس دانشگاه در پایان تاکید کرد: مهمترین پیامی که باید به جامعه منتقل شود، ضرورت نگاه تاریخی و واقعبینانه به روابط بینالملل است و قدرتهای بزرگ در نهایت بر اساس منافع ملی خود تصمیم میگیرند و ایران نیز باید همین منطق را مبنای رفتار خارجی خود قرار دهد. نه وابستگی مطلق به شرق راهبرد درستی است و نه نادیده گرفتن ظرفیتهای تعامل با غرب؛ آنچه اهمیت دارد، حفظ استقلال تصمیمگیری، تقویت قدرت چانهزنی و قرار گرفتن منافع ملی ایران در صدر تمامی مناسبات بینالمللی است.
خبرنگار: محدثه رمضانی
ارسال دیدگاه