گزارش/
تهدید پیری جمعیت در آذربایجان شرقی
پیری جمعیت از جمله معضلات یک دهه اخیر آذربایجان شرقی است که زنگ خطر را برای مسوولان و تصمیم سازان این استان راهبردی به صدا درآورده و امروزه شکل تهدید به خود گرفته است.
به گزارش پانا،سرشماری سال ۱۳۹۰ جمعیت آذربایجان شرقی نشان می دهد که جمعیت استان در آن سال سه میلیون و ۷۲۴هزار و ۶۲۰ نفر بوده که در این مدت این رقم از سه میلیون و ۸۰۰ هزار نفر فراتر رفته است.
اما آنچه در این آمار قابل تامل است، جمعیت ۲۶۲ هزار و ۸۹۱ هزار نفری بالای ۶۵ سال است که حدود ۷ درصد کل جمعیت استان را تشکیل می دهد.
از سوی دیگر بررسی آمار سرشماری ۱۳۹۰ آذربایجان شرقی حاکی از این واقعیت است که ۱۱۰ هزار نفر از جمعیت سالمند استان بالای ۷۵ سال دارند.
تحلیل این نتایج نشان می دهد که جمعیت سالمند آذربایجان شرقی و تبریز در سال ۱۳۹۰ در مقایسه با سال ۱۳۸۵ افزایش قابل ملاحظه ای یافته است به نحوی که جمعیت استان در این پنج حدود ۱۰۰ هزار نفر افزایش پیدا کرده که ۴۰ هزار نفر از آنان را جمعیت بالای ۶۵ سال تشکیل می دهد.
با این روند انتظار می رود آمار جمعیت سالمند آذربایجان شرقی در سال ۱۳۹۵ از مرز ۳۰۰ هزار نفر عبور کند که معادل ۱۰ درصد کل جمعیت استان بوده و نشانه به صدا درآمدن زنگ خطر پیری جمعیت در این خطه از کشورمان است.
بدیهی است تبریز به عنوان قلب تپنده آذربایجان شرقی نیز از این قاعده مستثنی نیست و پیش بینی می شود آمار جمعیت سالمند آن در سال ۱۳۹۵ نزدیک به ۱۵۰ هزار نفر باشد.
نگاهی به آمار و ارقام منتشر شده درباره بافت جمعیتی آذربایجان شرقی از منظر هرم سنی نشان می دهد که هر روز به جمعیت سالمند استان افزوده می شود که ناشی از عوامل متعددی مانند افزایش سن امید به زندگی افراد و کاهش زاد و ولد در استان می باشد.
تحولات جمعیتی پیش رو نشان می دهد که ادامه این روند موجب می شود تا ۲۵ سال آینده نزدیک به ۱۵ درصد جمعیت آذربایجان شرقی را سالمندان تشکیل دهند.
کارشناسان مسایل اجتماعی با اشاره به تغییر اصل توسعه جوامع از ذخایر زیرزمینی به نیروی انسانی بالنده و آموزش دیده می گویند که پیری جمعیت و جایگزین نشدن آن با نسل جوان یا کندی این رویکرد می تواند اجتماعات بشری را با خطر انقراض و عقب ماندگی مضاعف مواجه کند.
از این منظر آذربایجان شرقی نیز که در دهه ۱۳۶۰ و اوایل دهه بعدی از آن رشد جمعیت بالای ۴ درصدی را تجربه کرد، امروز با تهدیدی به نام 'پیری جمعیت' و تبعات جبران ناپذیر آن روبرور است که در صورت ادامه می تواند چرخ های توسعه این خطه از کشورمان را از حرکت بازدارد.
هر چند پیر شدن جمعیت از زاویه بالا رفتن سن امید به زندگی، ارتقای سطح رفاه و افزایش شاخص خدمات بهداشتی، امتیاز مثبتی تلقی می شود، اما از دیگر سو هر گونه سستی در اتخاذ تدابیر تشویقی برای افزایش جمعیت به معنای رشد زاد و ولد و جایگزین شدن جمعیت پیر با جمعیت جوان می تواند این استان صنعتی را با خلاء نیروی انسانی مولد و خلاق مواجه کند.
علاوه بر این پیری نامتوازن جمعیت می تواند هزینه های تامین رفاه این قشر از جمعیت را به شکلی نجومی بالا برد و پر نشدن جای خالی آنان توسط نیروی کار فعال نیز می تواند هزینه های مضاعف بودجه ای را بر دولت تحمیل کند.
مدیرکل بهزیستی آذربایجان شرقی با بیان اینکه استان ما جزو استان های پیر کشور است، می گوید: آذربایجان شرقی ۳۶۵ هزار سالمند دارد و از این حیث حائز رتبه چهارم کشوری است.
'محسن ارشدزاده' اضافه می کند: پیر بودن جمعیت یک استان شاخص مثبت است؛ زیرا که این امر نشانگر بالا بودن امید به زندگی و رعایت مسایل بهداشتی در آن استان می باشد.
وی با اشاره به اینکه هشت مرکز نگهداری سالمندان در استان وجود دارد، اظهار کرد: این مراکز با هزینه دولتی و با مدیریت غیردولتی اداره می شوند که سال گذشته حدود یک هزار نفر که عمدتا معلول، بی سرپرست و یا به بیماری ناشی از سالخوردگی دچار شده بودند، در این مراکز نگهداری شدند.
ارشدزاده با اشاره به طرح ویزیت سالمندان در خانه، خاطرنشان کرد: اکیپ های بهزیستی با حضور در منازل سالمندان ضمن ویزیت آنان، آموزش های لازم را به خانواده های سالمندان ارایه می دهند.
وی افزود: اعتقادات آذری ها به شکلی است که می خواهند در حد امکان از والدین خود نگهداری کنند و بهزیستی هم از ارایه خدمات در منزل سالمندان استقبال می کند، البته در مواقعی نگهداری سالمند در منزل امکان پذیر نیست.
ارشدزاده خاطرنشان کرد: هم اکنون حدود ۷۰۰ تخت خالی در مراکز نگهداری سالمندان استان وجود دارد و آماده پذیرش سالمندان هستیم.
کارشناسان مسایل جمعیت در تبیین چرایی پیری جمعیت آذربایجان شرقی می گویند که کاهش آمار ازدواج، افزایش طلاق و کاهش زاد و ولد از جمله متغیرهای تاثیرگذار در تند شدن ضرباهنگ پیری جمعیت استان است که باید با تکیه بر شیوه های علمی، کاری برای آن شود.
از این نگاه، تصمیم سازان باید با بهره گیری از آموزه های اعتقادی مردم و نیز تجارب کشورهای دیگر دنیا و با در نظر گرفتن مشوق های چشمگیر برای ترغیب خانواده ها به ازدواج و زاد و ولد اقدام کنند.
علی جعفری آذر، مدیرکل ثبت احوال آذربایجان شرقی نیز می گوید: با وجود افزایش ۰.۴ درصدی ولادت در شش ماهه نخست سال جاری، این استان همچنان از نظر نرخ ولادت جزو استان های پایین است.
در شش ماه نخست سال نسبت به سال گذشته ۴.۵درصد کاهش فوت ،۷.۶درصد کاهش ازدواج و ۵.۶درصد کاهش طلاق در استان ثبت شده است.
جعفری آذر با بیان اینکه در شش ماه نخست امسال شاهد کاهش ۴.۵ درصدی فوت ، ۷.۶ درصدی ازدواج و ۵.۶ درصدی طلاق در استان نسبت به مدت مشابه پارسال بودیم، به طور ضمنی به رشد شاخص های پیری جمعیت در آذربایجان شرقی اشاره می کند.
تک فرزندی از دیگر نمودهای عینی پیری جمعیت در آذربایجان شرقی است که می تواند به تغییر ساختارهای فرهنگی و اجتماعی در استان به ویژه تبریز مرکز آن منجر شود.
با توجه به اینکه ۴۵ درصد از جمعیت بیش از سه میلیون و ۸۰۰ هزار نفری آذربایجان شرقی و سه درصد جمعیت کشور در تبریز هستند، تغییرات جمعیتی در این کلان شهر، نقش چشمگیری در تحولات مربوط به جمعیت استان دارد.
اکبر پورفتحی، مدیرکل دفتر آمار و اطلاعات استانداری آذربایجان شرقی با اشاره به سرشماری تبریز در سال ۱۳۹۰ معتقد است در شهر تبریز خانواده های یک و دو نفره افزایش یافته و در مقابل خانواده های ۵ و ۶ نفره کاهش یافته است.
پورفتحی می گوید: در آخرین سرشماری جمعیت شهری افزایش یافته و ساختار اجتماعی و فرهنگی در شهرها و روستاهای استان تغییر یافته است.
مدیرکل دفتر آمار و اطلاعات استانداری آذربایجان شرقی تاکید کرد: با روند افزایش کنونی جمعیت تبریز در مدت ۱۰۶ سال آینده دو برابر می شود که در واقع نشان می دهد آهنگ رشد جمعیت کاهش یافته است.
وی می گوید: در شرق آذربایجان شرقی نرخ رشد منفی و در شهرهای غرب استان نرخ رشد مثبت است که در شهرهای نرخ رشد مثبت، توسعه را نیز شاهد هستیم.
پورفتحی ادامه داد: ۴۵ درصد جمعیت استان در تبریز مستقر و جمعیت تبریز به سمت پیر شدن در حال حرکت است و شهر تبریز شاهد جمعیت سالمندی در میان کلانشهرها خواهد بود.
در نهایت می توان گفت که آذربایجان شرقی با معضلی به نام پیر شدن جمعیت مواجه است که برون رفت از آن نیازمند اتخاذ راهکارهای علمی و عملی و اعطای مشوق های کارآمد به جوانان برای تشکیل خانواده و خانواده ها برای افزایش زاد و ولد است.
گزارش از: محمد عزیزی راد
ارسال دیدگاه