توجه به صنایع با فناوری بالا عامل، رشد اقتصادی ژاپن
خبرگزاری پانا : عضو هیات علمی موسسه پژوهشی اقتصاد، تجارت و صنعت ژاپن با بیان اینكه اگرچه شناسایی صنایع مستعد و قابل رشد مشكل است، اما اقتصاددانان و سیاستگذاران ژاپنی در طول شصت سال گذشته برای رشد و توسعه اقتصادی ژاپن به تناسب شرایط زمانی هر دوره بر صنایع سبك، سنگین و صنایع با فناوری بالا هدف گذاری و تمركز كردند.
به گزارش خبرگزاری پانا به نقل از روابط عمومی موسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی، پروفسور كازوهیكو اوداكی، استاد دانشگاه نیهون ژاپن و عضو هیات علمی موسسه پژوهشی اقتصاد، تجارت و صنعت ژاپن، كه به دعوت موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی و حمایت سفارت ژاپن در تهران به ایران سفر كرده بود در سخنرانی با عنوان "جایگاه سیاست صنعتی در توسعه اقتصادی ژاپن" ، در جمع مدیران و اعضای هیات علمی موسسه، بر جایگزینی واردات و تشویق صادرات برای رشد اقتصادی و توسعه صنعتی كشورها تاكید كرد و گفت: امریكا و آلمان در قرن نوزدهم استراتژی حمایتی را برای رشد اقتصادیشان انتخاب كردند و ژاپن نیز در سال های ۱۹۵۰ تا ۱۹۸۰ میلادی با اعمال تعرفه بالا برای واردات از صنعت خودروسازی حمایت كرد.
استاد دانشگاه نیهون ژاپن با اشاره به سیاست صنعتی و تجاری اتخاذ شده توسط ژاپن در دوران بعد از جنگ جهانی دوم گفت: این كشور توجه خاصی به مقیاس بالای تولید داشت چراكه صنایعی كه تولید بالا دارند می توانند به سوددهی بیشتری نیز دست یابند.
اوداكی رشد و توسعه اقتصادی كشورها را نیازمند كشف استعدادهای نهفته هر كشور و تدوین راهبردهای مناسب از طرف دولت ها برای تقویت این استعدادها عنوان كرد و افزود: ژاپن در مسیر رشد و توسعه اقتصادی خود از تمركز بر صنایع سبك به صنایع سنگین و صنایع با فناوری بالا حركت كرده است. این نشان می دهد كه ژاپن پای خود را جای پای كشورهای غربی مثل انگلستان آلمان و آمریكا گذاشت.
وی عنوان كرد توسعه ژاپن از جهاتی منحصر به فرد بوده است بطوری كه در آن زمان اقتصاددانان عنوان می كردند كه كشورها بر سه دسته اند كشورهای توسعه یافته ، در حال توسعه و ژاپن.
معجزه اقتصادی ژاپن از این جهت كه توانست سطح معیشت مردم عادی ژاپن را افزایش دهد از جهاتی منحصر به فرد است. حتی امروزه هم سطح نابرابری در ژاپن خیلی پایین و بحرانهای اجتماعی در این كشور محدود است.
وی ادامه داد: پس از رشد اقتصادی ژاپن ، كشورهای تایوان،كره، مالزی و چین نیز از الگوی ژاپن استفاده و رشد كردند كه این رشد به معجزه شرق آسیا شهرت یافت.
عضو هیات علمی موسسه پژوهشی اقتصاد، تجارت و صنعت ژاپن با اشاره به وضعیت اقتصادی ژاپن طی سال های ۱۹۴۵ تا ۱۹۵۴ میلادی افزود: در این زمان زیر ساختها و تجهیزات اقتصاد ژاپن بر اثر جنگ جهانی دوم نابود شده و سرمایه انسانی آسیب جدی دیده بود. شركت هایی هم ورشكست شده بودند. همینطور در این دوره به دلیل كمبود غذا، سوخت و تجهیزات پزشكی و اشغال ژاپن توسط نیروهای آمریكایی ، ژاپن با مشكلات اقتصادی فراوانی روبرو شد.
وی ادامه داد: از سال ۱۹۴۵ تا ۱۹۴۹ دولت برای حل مشكلات اقتصادی كنترل خود را بر اقتصاد بیشتر، تجارت بین المللی را محدودتر و بیشتر كالاها را سهمیه بندی و قیمت ها را كنترل كرد. در این دوره ژاپن شبیه به یك كشور كمونیستی بود. چرا كه برخی از آمریكایی هایی هم كه وارد ژاپن شده بودند چنین گرایش هایی داشتند.
اوداكی اظهار كرد: مثلا دولت برای اجرای سیستم سهمیه بندی ۶۰۰ هزار نفر را استخدام كرد .اجرای این سیستم سبب شد دولت بر تعیین قیمت و عرضه كالاهای مورد نیاز مردم نظارت بیشتری داشته باشد. البته نظام سهمیه بندی موجب آثار منفی نظیر بهره وری پایین و فساد بالا و شكل گیری بازار سیاه و فعالیت های زیر زمینی هم شد.
در همین زمان در چارچوب سیاست صنعتی، تلاش شد منابع محدود به بخش های اولویت دار اختصاص پیدا كند. مثلاً ابتدا بخشی از فولاد موجود برای توسعه معادن تولید ذغال سنگ اختصاص یافت تا تولید ذغال سنگ افزایش پیدا كند و به نوبه خود باعث افزایش تولید فولاد در كشور شود. وی اجرای طرح اولویت دهی به برخی صنایع را با توجه به شرایط پس از جنگ تا حدودی موفق دانست و این سیاست ها را مبنای سیاست های هدفگذاری منتخب در دوره های بعد عنوان نمود و افزود: از سال ۱۹۵۵ تا ۱۹۷۳ میلادی دوره رشد سریع اقتصادی ژاپن فرا رسید كه از آن به عنوان دوره معجزه اقتصادی یاد می كنند.
استاد دانشگاه نیهون ژاپن گفت: درسال ۱۹۵۵ میلادی سطح تولید ژاپن به سطح تولید قبل از جنگ رسید و طی دهه ۱۹۶۰ میلادی میزان تولیدناخالص داخلی این كشور در طول ۷ سال دو برابر شد. این در حالی بود كه دولت هدف گذاری كرده بود كه در طول ۱۰ سال تولید ناخالص داخلی دو برابر شود.
وی ادامه داد: دوره رشد سریع اقتصادی ژاپن در طول تاریخ اقتصادی جهان غیرقابل پیش بینی بود. بنابراین، رشد حیرت انگیز موجب شد كه به عنوان معجزه ژاپن شناخته و به دنیا معرفی شود.
عضو هیات علمی موسسه پژوهشی اقتصاد، تجارت و صنعت ژاپن از جمله دلایل رشد اقتصادی ژاپن را افزایش سطح تحصیلات نیروی كار عادی و همچنین توجه جدی به ارتقای بهره وری انرژی در محصولات و فرایندهای صنعتی بدلیل افزایش قیمت نفت خام خاورمیانه در آن زمان دانست .در این دوره سرمایه و نیروی كار از بخش های ناكارآمد اقتصادی به بخشهای كارآمد منتقل شدند.
اوداكی تصریح كرد: در دوران رشد بالای اقتصادی، ژاپن نظارت اقتصادی بر تجارت و سرمایه گذاری های بلندمدت داشت بطوریكه شركت های خارجی كه تمایل به سرمایه گذاری مشترك در این كشور داشتند با موازین سرمایه گذاری ژاپنی مواجه می شدند كه آنها را مجبور می كرد سرمایه گذاری مشترك با ژاپنی ها داشته باشند.
وی اظهار كرد: در سال های ۱۹۵۶ تا ۱۹۷۰ میلادی دولت ژاپن به صنایع خودروسازی، ماشین سازی و مخابراتی توجه بیشتری كرد در نتیجه، تخصیص ارز به اینگونه صنایع برای تامین نهاده های وارداتی افزایش پیدا كرد و منابع مالی از طریق وام در اختیار این صنایع قرار گرفت.
پروفسور اوداكی به مشكلات هدف گذاری صنعتی اشاره كرد و گفت: وقتی شما در شرایط حمایتی از صنایعی حمایت می كنید در عمل با انبوهی از صنایع مواجه می شوید كه تقاضای حمایت بیشتر و بیشتری دارند. معمولاً در شرایط گلخانه ای گیاهان زیادی رشد می كنند اما در شرایط گلخانه ای نمی توان درختان غول پیكری ایجاد كرد. ما این مشكل را در تجربه تاریخی ژاپن در صنایع پتروشیمی، صنایع هواپیمایی و صنایع دارویی داشته ایم . ما از این صنایع حمایت كردیم اما این سبب رشد بنگاههای ضعیف و كوچكی شد كه نیازمند حمایت های بیشتر بودند. نكته من این است كه سیاست گزینش صنعت و ارایه حمایت می تواند موفقیت آمیز یا توام با شكست باشد. اجرای آن نیاز به هوشمندی در بخش دولتی و شرایط مناسب دارد . در غیر این صورت با توسعه صنایعی مواجه می شویم كه آسیب پذیر و برای همیشه نیازمند حمایت باقی می مانند.
استاد دانشگاه نیهون ژاپن با بیان اینكه درسال های ۱۹۷۴ تا ۱۹۸۵ میلادی نرخ رشد اقتصادی كاهش یافت و از ۱۰ درصد به تدریج به سطح ۵ درصد رسید گفت: علت این امر كمبود زمین و همچنین كاهش شكاف تكنولوژیك بین ژاپن و غرب و به عبارتی دیگر اشباع فناورانه بود كه باعث كاهش رشد ژاپن شد. سایر عوامل از قبیل سیاست صنعتی ژاپن نیز در كاهش رشد صنعتی ژاپن موثر بود. در این دوره سیاست صنعتی به سمت انتخاب صنایع با مزیت رقابتی كمتر سوق پیدا كرد . قبل از این تاریخ سیاست صنعتی معطوف به انتخاب صنایع پیشرو و رقابتی بود اما در این دوره صنایعی نظیر منسوجات، تولید كودهای شیمیایی و كشتی سازی نیز انتخاب شدند و مورد حمایت قرار گرفتند. این سیاست صنعتی در واقع صنایع ناكارآمد و كوچك را انتخاب و حمایت كرد. این دقیقاً مصادف با دوره ای بود كه كره ای ها تصمیم گرفتند از صنایع بزرگ خودشان حمایت كنند.
در این دوره از شهرها و صنایع مالیات اخذ میشد و همین منابع صرف حمایت از مناطق روستایی میشد. به همین ترتیب سیاست های محیط زیستی نیز در دستور كار قرار گرفت و بخشی از این كاهش رشد را رقم زد.
در این دوران سیاست های محیط زیست محور، توجه به شركت های كوچك، توجه به مناطق روستایی و سیاست كاهش برنامه تحصیلی دانش آموزان باعث كاهش تدریجی توان رقابتی و بهره وری ژاپنی شد.
وی تصریح كرد: از سال ۱۹۸۵ تا ۱۹۹۰ میلادی حباب دارایی ها در اقتصاد ژاپن اتفاق افتاد كه برای اقتصاد ژاپن شرایط نامطلوب اقتصادی بوجود آورد. بخشی از این اتفاق به دلیل مقررات زدایی از سیستم بانكی بود كه باعث شد بانك های ژاپنی پول زیادی جذب كنند كه به افزایش نرخ ین منتهی شد . به همین ترتیب قیمت سهام ۴ برابر و قیمت زمین در توكیو ۵ تا ۱۰ برابر شد و دوباره به قیمت سابق بازگشت. این خود یك فاجعه اقتصادی برای ژاپن بود اما ژاپن توانست از این مهلكه جان سالم به در ببرد.
عضو هیات علمی موسسه پژوهشی اقتصاد، تجارت و صنعت ژاپن ادامه داد: بعد از ایجاد حباب دارایی ها تمایل به اخذ وام، سرمایه گذاری و ریسك در اقتصاد ژاپن كمتر و باعث شد كه نرخ رشد اقتصاد ژاپن كاهش یابد و به حدود ۱ درصد فعلی برسد كه كمتر از نرخ رشد اقتصاد آمریكا و اروپاست.
وی در ادامه سخنان خود به مزیت های نسبی در برابرمزیت های پویا اشاره كرد و اقتصاد كنترل شده را در مقابل اقتصاد بازار مطرح نمود و گفت: اگر شما همه چیز را به اقتصاد بازار احاله بدهید در این صورت خود را در معرض تقسیم كار جهانی قرار می دهید و آنرا بطور كامل می پذیرید. در حالی كه با سیاستهای هوشمندانه میتوانید به استعدادهای نهفته خود پی ببرید و سرنوشت اقتصادی خود را بدست خود تغییر دهید و در تقسیم كار جهانی جایگاهی بهتر برای خودتان دست و پا كنید. ایشان ایجاد مزیت های رقابتی پویا در تجارت بین الملل و افزایش بهره وری صنایع از طریق افزایش تولید و انباشت تجربه ملی را از جمله راهكارهای مهم برای توسعه اقتصادی كشورها دانست. البته كار دولت ها در یافتن استعدادهای نهفته ملی كار دشواری است و مستلزم هوشیاری دولت هاست. برای اینكه دولت ها بتوانند استعدادهای نهفته ملی را كشف كنند خودشان باید از استعداد لازم برخوردار باشند.
نكته دیگری كه پروفسور اوداكی مورد تاكید قرار داد این بود كه در استفاده از تجربه كشورهای دیگر باید محتاط بود چرا كه برخی از تجربه آنها در شرایط جدید جهانی قابل پی گیری نیست و یا در صورت پی گیری مفید نخواهد بود.
ارسال دیدگاه