یان اوبرگ؛ پژوهشگر بنیاد تحقیقات فراملی صلح و آینده پژوهی
ایران می تواند سوئیس خاورمیانه باشد
گفتوگو با یان اوبرگ؛ پژوهشگر بنیاد تحقیقات فراملی صلح و آینده پژوهی سوئد که از جمله سخنرانان حاضر در کنفرانس جهان عاری از خشونت بود.
وی به عنوان یکی از صاحبنظران معتبر بین المللی، با تأکید بر جایگاه ویژه ایران در منطقه خاورمیانه، ریشه کن ساختن جریانهای خشونت و ترور در منطقه را ناظر به ایفای نقش محوری ایران در طرحهای دسته جمعی کشورهای جهان دانست. با وی در حاشیه نشست تهران گپ و گفت کوتاهی داشتیم که از نظر میگذرد؛
نظرتان درباره طرح که از سوی رئیس جمهوری ایران در سال گذشته در صحن مجمع عمومی ایران مطرح شد، چیست؟
تروریسم و افراطی گری پدیده تازهای در جهان معاصر نیست. اقدامات خشونتزایی که مناسبات تمام دولتها را تحتالشعاع خود قرار داده و امنیت و ثبات داخل کشورها را به خطر انداخته است. در حقیقت امروزه موضوعی مهمتر از مبارزه علیه خشونت وجود ندارد. اما در این خصوص تاکنون با دو مشکل رو به رو بوده ایم. تا پیش از این همه آنچه درباره تروریسم مطرح بوده است شرح و توصیف فضا و نه راهکارهای مؤثر برای مبارزه با آن بوده است و دیگر آنکه نباید مباحث مربوط به تروریسم را محدود به اقدامات خشونتآمیز گروههای شناخته شده غیر دولتی کرد بلکه باید سایر خشونتهای دنیا از جمله بهرهمندی برخی از قدرتهای بزرگ از سلاحهای اتمی را هم مورد توجه قرار داد و تلاش کرد تا راهکارهای خلع تسلیحات کشتار جمعی نیز همچنان در دستور کار کشورهای جهان قرارگیرد. در این میان، تروریسم در منطقهای به اهمیت خاورمیانه بیش از هر نقطه دیگری از جهان به طور برجستهای ظهور کرده است و احتمال سرایت آن به سایر نقاط منطقه و حتی خارج از منطقه دیده میشود. حسن روحانی در قامت رئیس جمهوری یک قدرت مهم منطقهای سال گذشته خطرات گسترش بحران افراطگرایی را در گردهمایی مقامات کشورهای جهان گوشزد
کرد و تبعات اهدافی که این گروهها در ایجاد آشوب دنبال میکنند بخوبی تشریح کرد .
چقدر این طرح را عملیاتی میدانید؟ آیا رویکرد دیپلماسی به تنهایی میتواند برای ریشه کن کردن گروهها و تفکرات افراطگرایانه در منطقه و جهان کافی باشد؟
در ریشه گرفتن جریانها و گروههایی که میتوانند در سطح وسیعی اقدام به ترور و اقدامات خشونتزا و کشتار وسیع انسانهای بیگناه نمایند و ثبات و امنیت یک کشور و حتی منطقه را به خطر بیندازند عوامل زیادی دخیل است. این گروهها بعضاً درگیر بازی پنهان سیاسی کشورهایی هستند که اهداف و منافع ویژه خود را جستوجو میکنند. بدون حمایت و نقشآفرینی این بازیگران، امکان فعالیت این گروهها در چنین سطح وسیعی که بتوانند ظرف مدت کوتاهی به سرعت اقدامات خشونتآمیز خود را انجام دهند امکانپذیر نبود. معتقدم که ابتدا کشورها باید در سطح سیاسی مشکلات خود را حل کنند تا پیامدهای این مشکلات که استفاده از گروههای تروریستی برای تأمین منافع خاصشان است، از بین برود. بگذارید مثالی بزنم؛ داعش تقریباً تاکنون ۱۵ هزار نفر را کشته است در حالی که اشغال عراق در سال ۲۰۰۳ توسط امریکا تقریباً یک میلیون نفر را از میان برده است. این در حالی است که داعش، زاییده سیاستهای امریکا در منطقه خاورمیانه است. از این رو معتقدم پاگرفتن این تفکرات رادیکال، حاصل طرح سیاسی قدرتهای بینالمللی است. بنابراین برای از بین بردن این تفکرات خشونتزا، دیپلماسی تنها چاره کار نیست بلکه باید
اراده سیاسی ابتدا از سوی مقامات بلندپایه بازیگران مهم وجود داشته باشد و پس از آن نهادهای نظامی، دفاعی و سایر سازمانهای مربوطه در کنار وزارت خارجه کشورها قرار گیرند و با استفاده از توان خود علیه تروریسم بجنگند .
ایده رئیس جمهوری ایران چقدر از سوی کشورهای جهان مورد استقبال قرار گرفته است؟
انتقادی که به نشست تهران دارم این است که بیشتر مقامات و وزرای خارجه خاورمیانه به این نشست دعوت شدهاند. در حالی که اگر میخواهید دنیا درباره طرح مبارزه با خشونت و افراطی گری بداند بهتر است از همه نقاط جهان دعوت کنید و نه فقط کشورهای منطقه. نکته مهم آن است که این طرح از سوی ایران مطرح شده است. یعنی کشوری که تا پیش از این، روابط پرتنشی را با کشورهای غربی از سرگذرانده است و تصویر خوبی از آن در میان بازیگران بزرگ وجود نداشت. اما طی یک سال گذشته و در دولت حسن روحانی تلاش شده تا مناسبات خارجی ایران از نو پایهریزی شود و موضوع هستهای این کشور که دستاویز جهان برای فشار آوردن به ایران شده است در حال حل و فصل است و همه اینها کمک میکند به اینکه هر ایده و طرحی که از سوی ایران برای حل بحرانی به اهمیت تروریسم و داعش در منطقه طرح میشود بهتر از قبل دیده و شنیده شود و حتی به طور جدی مورد توجه مقامات کشورهای بزرگ جهان قرار گیرد. در غیر این صورت این طرح با آن قاطعیت به تصویب اکثریت کشورها نمیرسید .
نقش و جایگاه ایران برای مبارزه علیه خشونت در منطقه خاورمیانه را چگونه ارزیابی میکنید؟
تصور میکنم که ایران میتواند سوئیس منطقه خاورمیانه باشد. جایی برای گفتوگوها، مکانی برای برپایی دفاتر سازمانهای جهانی و منطقهای و حتی محلی برای شروع مجدد گفتوگوی میان تمدن ها. جمهوری اسلامی ایران کشوری است که با وجود داشتن ارتشی قوی، از ۲۵۰ سال پیش به هیچ کشوری هجوم نبرده است. مردم ایران براحتی و در امنیت کامل در خیابانها قدم میزنند و ایرانیها با وجود اینکه از نژاد عرب نیستند، با عربها رابطه خوبی دارند. بدون ایران نمیشود در خاورمیانه صلح ایجاد کرد. در این مقطع زمانی لازم است که از رویکردی به نام مانند Super Diplomacy استفاده کرد. ابزاری که وزیر خارجه ایران بخوبی از آن استفاده میکند و بسیاری را تحت تأثیر خود قرار داده است. او تلاشدارد پهنه شناخت ایران را برای خارجیان گسترش میدهد .
اما با وجود این تلاشها به نظر میرسد شکاف میان ایران و جهان غرب هنوز زیاد است؟
غرب هنوز به دلیل انقلاب ۱۹۷۹ جمهوری اسلامی ایران عصبانی است. کشورهای غربی باید بپذیرند که دنیا فقط به آنها تعلق ندارد و باقی کشورها هم حق دارند که حق طبیعی خود را دنبال کنند. ایران در دوران رئیس جمهوری روحانی با زبان تازهای با دنیا گفت وگو میکند و این در حالی است که اروپاییها بیش از امریکاییها خود را به ایران نزدیک کردهاند و تعاملات اقتصادی و سیاسیشان را با ایران برقرار کردهاند اما امریکا سر پرونده هستهای ایران همچنان چانهزنی میکند. البته دلیل این امر هم آن است که هنوز آن اعتمادی که باید برای رسیدن به یک توافق نهایی شکل گرفته باشد به وجود نیامده است که البته این امر نیازمند زمان بیشتری است تا با ادامه گفتوگوها دو طرف به نقاط مشترکی دست پیدا کنند. اما نکته مهم آن است که در شرایط کنونی منطقه، ایران با ثباتترین کشور منطقه است و تأثیر بسزایی در تحولات منطقه دارد و این نکتهای است که کشورهای بزرگی مثل امریکا هم به آن پی بردهاند و مایل هستند که با حل چالش هستهای، از پتانسیل این کشور برای حل و فصل بحرانهای منطقهای استفاده کنند .
ارسال دیدگاه