موسیقی عاشورایی بایدها و نبایدها/ ۵

مجید کیانی:مداحان صرف اینکه دلی محزون دارند نمی توانند کار ارائه کنند

خبرگزاری پانا: مجید کیانی معتقد است: مداحان ما با اینکه صداهای خوبی دارند ولی سواد کافی از اصول موسیقایی که برای اجرای نوحه خوانی لازم است را نداشته و فقط به صرف اینکه دلی سرشار از حزن و اندوه در این زمینه دارند کارهای خود را ارائه می دهند.

کد مطلب: ۲۷۸۵۰۲
لینک کوتاه کپی شد

مجید کیانی نوازنده سنتور و از استادان موسیقی ایرانی در گفت و گو با خبرنگار فرهنگی پانا، گفت: موسیقی مذهبی در ایران به بیش از ۳۰۰۰ سال قبل از اسلام یعنی به زمان کشته شدن سیاوش بازمی گردد. ما شعر زیبایی از آن دوران داریم که بیان می کند: همه شهر پر زاری و ناله گشت/ به چشم اندرون آب چون ژاله گشت/ گیاهی برآمد همانگه به خون/ چو ایزد که داند که آن چون بر است» اینجا صحبت گیاهی که می روید به پس از واقعه عاشورا اشاره دارد که در روایت می خوانیم که صحرای کربلا پس از آن واقعه به دشت وسیعی پر از لاله و گل سرخ و شقایق مبدل می شود. همین طور در داستان بیژه و منیژه به واقعه کربلا اشاره شده است بنابراین موسیقی ای که ما در مراسم عزاداری از گذشته داریم براساس همان اشعار و روایات است که به صورت کامل تر و زیباتر همراه با موسیقی بیان می شود.

وی افزود: من بر روی آثار زیادی از نوحه ها مطالعه کردم و متوجه شدم تمامی آن ها براساس موسیقی فرهنگی و ملی ما ایرانی ها که امروزه به آن موسیقی دستگاهی و ردیفی می گوییم بوده است و جالب اینجاست که در سراسر ایران و حتی کشورهای هم جوار که اغلب شیعه هستند سبک موسیقی شان را که مورد مطالعه قرار می دهیم می بینیم که همه از یک نوع موسیقی بهره می گیرند که همان موسیقی دستگاهی است. با اینکه ما در مناطق مختلف کشورمان موسیقی های محلی مختلفی داریم ولی از نظر من جالب این است که در این مراسم همه از نوع موسیقی واحدی استفاده می کنند. مثلا در بوشهر که جنوب ایران است می ببینیم نوحه هایی که خوانده می شود همه براساس موسیقی دستگاهی و همان اوزان متریکی و ریتمی که در این نوع موسیقی وجود دارد کار می شده است. اگر در آذربایجان و مناطق دیگر تفاوت هایی می بینیم آن به خاطر لهجه زبانی و نوع گویش اشعار است که فرق می کند وگرنه نوع موسیقی یکی است. در تعزیه نیز اشتراکات زیادی وجود دارد اگر به تعزیه و نوع موسیقی آن دقت کنید می بینیم تمام تعزیه خوان ها از موسیقی دستگاهی که ردیف است استفاده می کنند.

این استاد موسیقی در پاسخ به اینکه آیا در موسیقی عاشورایی الگو یا مرجعی برای مداحان وجود دارد یا خیر، عنوان کرد: به قدری ارتباط تنگاتنگی بین موسیقی دستگاهی ما و موسیقی مذهبی وجود دارد ما در تحقیقات مان نمی توانیم مشخص کنیم موسیقی دستگاهی ما از موسیقی مذهبی مان ریشه گرفته است یا اینکه این نوع موسیقی مذهبی از این نوع موسیقی رسمی ما ایرانیان که قبلا موسیقی مقامی و ادوار بود و امروزه موسیقی دستگاهی نامیده می شود گرفته شده است. یعنی به قدری این ها به یکدیگر نزدیک هستند که تفاوت اینها برای ما از لحاظ تحقیق کمی مشکل است. منابع زیادی وجود دارد؛ اگر آهنگ های موسیقی مذهبی مان را بخواهیم تقسیم کنیم باید بگوییم یکی آهنگ های روضه خوانی هستند که شامل مرثیه خوانی، نوحه سرایی و مداحی است ولی یک گروهی از موسیقی های مذهبی هم هستند که دسته گرانی هستند مثل چاووش خوانی، سینه زنی و زنجیرزنی. آهنگ هایی هم هستند که شبیه خوانی اند مثل تعزیه، نقالی، شمایل گردانی، پرده خوانی و ... مجموعه اینها را که نگاه می کنیم می بینیم از یک سیستم موسیقایی برخوردارند بنابراین با اینکه می بیبنیم هر منطقه ای در ایران آهنگ های موسیقایی خود را دارند ولی چون این موسیقی ها مربوط به یک مراسم خاص است همه هم از یک سیستم خاص تبعیت می کنند.

وی ادامه داد: وقتی ما با یک مسئله ای به این عظمت که واقعه کربلا است روبه رو هستیم می بینیم نوع موسیقی ای وجود دارد که پیشیبنیان به عنوان موسیقی روایتی آهنگ ها را سینه به سینه انتقال داده اند پس طبیعی است که باید این موسیقی ها همین گونه حفظ شوند و اجازه نداد تغییر آنچنانی ای بکنند.

کیانی با اشاره به اینکه در موسیقی عاشورایی ایجاد نوآوری کار اشتباهی است، بیان کرد: ایجاد نوآوری در این نوع موسیقی چندان نمود ندارد و ضروری نیست چراکه یک واقعه ای در حال تکرار شدن است و در این تکرار باید به آن معنویت و اهداف بلند عاشورایی توجه شود نه اینکه در سطح و ظاهر بگوییم امروز این آهنگ ها مد شده اند و روتین هستند و مردم گوش می کنند پس ما هم نوحه های مان را به این سمت و سو ببریم این اشتباه است چون به آن اهداف معنوی که وجود دارد صدمه می زنیم. متاسفانه امروز شاهد این هستیم مداحان ما از این سنت موسیقایی پیروی نمی کند و درحالی که واقعه کربلا یک واقعه ای است غیرقابل تغییر که باید همان طور که بوده حفظ شود و اصطلاحا نباید روزآمد شود. باید دوره های آوازخوانی و نوحه خوانی برای مداحان گذاشته شود تا شیوه های درست را از بزرگان و پیشینینان فرابگیرند. خوشبختانه ما در فرهنگی بودیم که از گذشته نه چندان دور نوحه خوانان خیلی باسواد در زمینه موسیقایی داشته ایم که همه گوشه ها و دستگاه ها را می شناختند و آهنگ های خیلی مناسب و پرمعنای واقعه عاشورا و کربلا در آن زمان ها مشاهده می شود، آن اساتید باید شاگردانی می داشتند که آن شاگردان امروز مداحان ما باشند اما متاسفانه وقتی نگاه می کنیم می ببینیم که هیچ توجهی به این مسئله نمی شود و مداحان ما فقط به صرف اینکه دلی سرشار از حزن و اندوه در این زمینه دارند کارهای خود را ارائه می دهند.

وی در پاسخ به اینکه آیا مرجعی برای مطالعه وجود دارد که مداحان و کسانی که موسیقی عاشورایی کار می کنند بتوانند به آن رجوع کرده و اطلاعات لازم را فراگیرند، اظهار کرد: کتابی پاییز ۸۶ چاپ شد به نام «آسیب شناسی موسیقی عاشورایی» که صاحب اثر آن معاونت فرهنگی پرورشی معاونت نیروی بسیج بود. در این کتاب مقالاتی وجود دارد در مورد آسیب شناسی موسیقی عاشورایی که در مقدمه آن آقای دارایی مطلبی را نوشته اند، خود من مقاله ای دارم تحت عنوان ارتباط موسیقی سینه زنی و موسیقی دستگاهی، مداحی و موقعیت آن به قلم آقای مهدوی، نقش نوحه در دفاع مقدس به قلم آقای آهنگران، واقعیت مداحی نوشته آقای میرعلی نقی، بررسی تاریخی نوحه ها به قلم آقای اشرفی، آداب معنوی نوحه خوانی به قلم آقای بیانی، جایگاه موسیقی در فرهنگ مذهبی نوشته آقای کیاسری، محاوره در شعر عاشورا به قلم آقای نعیمایی، دگرگونی یک نوحه در گذر زمان نیز نوشته آقای صدری مطالبی است که در این کتاب بسیار کمک کننده و راهنماست. این کتاب منبعی است که می تواند راه گشا باشد.

این نوازنده ادامه داد: یکی از شاگردان من به نام متین رضوانی پور نیز چند سالی است که بر روی نوحه خوانی ها کار می کند و دو جلد کتاب تاکنون منتشر کرده که یکی نوحه خوانی در همدان است که با تمام نوحه خوانان خیلی خوب صحبت شده است. آقای علی شادکام هم شاگرد دیگری است که آن ها را آوا نگاری کرده است و نوحه های خیلی خوبی در این منابع وجود دارد. اگر مداحی علاقه داشته باشد که سنت موسیقایی روز عاشورا را حفظ کند و آهنگ ها را نگذارد دچار آسیب شود باید این منابع را مطالعه کند.

وی در پایان خاطر نشان کرد: برخی موسیقی ها هیچ گاه دچار آسیب نمی شوند فرض کنید امروز در فرهنگ موسیقی مان موسیقی پاپ داریم کف آسیبی وارد نمی کند چون یک سبک موسیقی جداگانه است و راه خود را می رود ولی فرض کنید وقتی ما موسیقی مذهبی داریم که مربوط به واقعه عاشورا است اگر اصول را رعایت نکنیم نه تنها به خود موسیقی آسیب می زنیم بلکه به واقعه ای هم که رخ داده است صدمه وارد می شود. وقتی موسیقی یک مراسمی از مسیر معنویت خود دور می شود صدمه می خورد بنابراین اکر کسی بخواهد می تواند روی آن کار کند و به احیا آن بپردازد. امروز باید فرهنگ سازی موسیقی صورت بگیرد که متاسفانه انجام نشده است و می بینیم مداحان ما که خیلی هم صداهای خوبی دارند سواد کافی که برای اجرای نوحه خوانی لازم است را نداشته و کمترین توجهی به اصول موسیقایی نمی کنند.

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار