گفتگو با مرتضی محمدیان کارگردان فیلم سینمایی «باغ بهشت»
حاشیه نبود، حاشیه سازی شد
فیلم ˝باغ بهشت˝ به کارگردانی مرتضی محمدیان که در سومین روز از جشنواره فیلم کودک و نوجوان اکران شد و از اولین فیلم های این کارگردان محسوب می شود که به زندگی کودکان خیابانی می پردازد و داستان فردی است که در کودکی یتیم شده و اکنون با دراختیار قرار دادن محلی برای زندگی کودکان خیابانی با نام باغ بهشت سعی میکند تا از این کودکان حمایت کند. پس از نشست و نقد بررسی فیلم، حواشی پیرامون آن شکل گرفت که برای توضیح در این خصوص واطلاع از نظرات کارگردان باغ بهشت در باب وضعیت سینمای کودک به گفت وگو با وی پرداخته
بعد از مدتها که به نگارش فیلمنامههای کودک و نوجوان مشغول بودید این بار با ساخت یک فیلم سینمایی با موضوع کودک و نوجوان وارد این حوزه شدید، قصد دارید این روند را دامه دهید؟
پیش از این فعالیتهای نوشتاری مختلفی در حوزه کودک و نوجوان داشتم و «باغ بهشت» اولین تجربهی سینمایی من محسوب میشود. اما این که به قول شما این روند را ادامه بدم یا نه، کاملاً بستگی به شرایط دارد. متاسفانه به رغم اهمیت خاصی که محصولات فرهنگی و هنری در حوزهی کودک نوجوان دارند با این مقوله چندان جدی برخورد نمیشود. حتی به راحتی میتوان گفت این مقوله را بسیار سخیف میدانند. مثلاً در حالی که من خدمت شما به گفتگو مشغول هستم فیلم «باغ بهشت» در شهرستانها، تحت عنوان جشنواره کودک و نوجوان، به نمایش درمیآید و طبق گزارشها با استقبال روبرو میشود بدون این که من و دوستان همراهم حضور داشته باشیم.
•یعنی هیچ دعوتی از شما به عمل نیامده است؟
به هیچ وجه. اطلاع ندارم که دعوت از فارابی داشتهایم یا نه اما به شخصه دعوتنامهای یا حتی تماسی نداشتم. این در حالی است که دبیر محترم جشنواره آقای مسعودشاهی امسال با خلوص نیت خاصی جشنواره کودک را مدیریت کردند. به همین دلیل شاید بهتر باشد، به رغم ارادتی که دارم، به کم کاری تهیه کننده فیلم اشاره کنم. از قرار آقای روئینتن بعد از زمهریر و اتفاقاتی که افتاد، قدرت جسارت و پیگیریشان را از دست دادهاند. که البته شاید طبیعی باشد.
• به بیانی دیگر چنان که باید، پیگیر نبودند. یا به عبارتی چون کار کودک و نوجوان است جدی نگرفتهاند؟
روشن است که بخش خاصی از کار تهیه کننده بعد از آماده شدن فیلم است. تهیه کننده به عنوان مالک فیلم باید پیگیر حضور در جشنوارهها یا اکران فیلم باشد. اما در خصوص بخش دوم سوالتان باید بگویم اصولاً هیچ کسی این حوزه را جدی نمیگیرد. اگر این فیلم در حوزه کودک و نوجوان ساخته نمیشد و از تم اجتماعی برخوردار بود و با چند متلک سیاسی همراه میشد، شاید برخوردها هم در بخشها و حوزههای مختلف فرق میکرد. اما این فیلم نه تنها در حوزه کودک و نوجوان است بلکه همانطور که بارها توصیه شده، به زبان امید و دور از سیاه نمایی به طرح موضوع میپردازد. اعتراض میکند اما بد و بیراه نمیگوید، پاسخ میطلبد اما نه صرفاً از حزب، دسته، یا گروه خاصی. بنای فیلم طرح موضوع و تلنگری است بر پیکر وجدان انسانی. قصه در خیابانهای تهران اتفاق میافتد اما یک موضوع جهانی مطرح میشود. از نظر کسی مثل من، این موضوع از هر متلک سیاسی و تسویه حسابهای حذبی مهمتر است.
•با وجود اهمیتی که اشاره میکنید اما در جلسهی پرس و پاسخ نوجوانان در اصفهان نقدهای تندی مطرح شد؟
ـ همانطور که اشاره کردید جلسه، جلسهی پرسش و پاسخ بود نه نقد و بررسی. چند سوال محوری پرسیده شد اما متاسفانه رسانهها بدون اشاره به پاسخها و حتی متقاعد شدن سوال کنندگان، صرفاً از تیترهای حاشیهای استفاده کردند. دقت عمل در تهیهی گزارش به حدی بود که حتا با وجود درج اسامی مقابل هر یک از همراهان من در جلسه، اسم پیمان حقانی پرست به اشتباه ایمان حقانی پرست چاپ شد و از همانجا هم نشر پیدا کرد به همه جا. اما نوجوانان عزیزی که در این جلسه حضور داشتند بدون اطلاع کافی از ملزومات یک ژانر، فضای رئالیته را جستجو میکردندو توضیح داده شد که فیلم «باغ بهشت» در فضایی فانتزی ملودرام روایت میشود و در چنین فضایی رئالیته جایی ندارد. البته یکی دو مورد از سوالها کاملاً منطقی ضعفهایی از فیلم را مورد اشاره قرار میداد و کاملاً به جا بود اما در حدی نبود که به جای مورد استفاده از تیتر «مورد توجه قرار گرفتن» از تیتر «مورد حمله قرار گرفتن» استفاده شود. ظاهراً چون جشنواره در فضایی آرام و بدون تنش برگزار میشد و حاشیهای وجود نداشت دوستان ترجیح دادند حاشیهسازی کنند!!
•در همین جلسه بازیگر اصلی فیلم خانم شهره قمر از کمبود امکانات و بودجهی ناکافی صحبت به میان آوردند، آیا این موضوع متعاقب همان مسئلهی کم کاری تهیه کننده فیلم است؟
به هیچ وجه! صحبت خانم قمر اعتراض به عدم توجه کافی به این دست فیلمها بود. ایشان به صراحت توضیح دادند که به برخی فیلمها اعتبارها و بودجههایی اختصاص داده میشود که حتا در زمان اکران هم چندان تاثیری روی مخاطب نمیگذارند. اما فیلمی مثل «باغ بهشت» که قدرت تاثیر گذاری آن مخاطباش را با سوالات متعددی روبرو میکند و طرح موضوع آن یک موضوع عمیق اجتماعی و جهانی را محور قرار داده است چندان جدی گرفته نمیشود. اما متاسفانه حاشیه سازی موجب شد این توضیحات شنیده نشود و تفسیر به رایها فیلم را با چالش مواجه کند. ضمن این که گلایهی من از تهیه کننده صرفاً به مقطع پس از تولید اشاره دارد چون در تولید هیچ کم و کاستی از سوی ایشان وجود نداشت و هر امکاناتی که به روند تولید و ساخت فیلم کمک میکرد بلافاصله در اختیارمان قرار داده میشد.
•اشاره دیگری داشتیم مبنی بر تشابه فیلم شما با یکی از سریالهای پخش شده از تلویزیون، در این خصوص چه توضیحی دارید؟
فیلم «باغ بهشت» طبق گزارشها و اخبار۲۵ شهریور ۱۳۹۲ کلید خورد. یعنی زمانی که هنوز اخباری در خصوص سریال مذکور نبود و پخش آن شروع نشده بود. ضمن این که تاریخ ثبت این فیلمنامه به ۱۳۹۰ باز میگردد. بنابر این اگر این تشابه وجود دارد، کاملاً تصادفی بوده. ضمن این که از نظر من موضوع کودکان فقر و کودکان کار موضوعی است که به شکلهای مختلف باید به آن پرداخت و نباید به یک سریال یا یک فیلم بسنده کرد. بنابر این اشاره به تشابه موضوع در هر شکل و موردی نباید به عنوان ضعف قلمداد شود. اگر چنین باشد به تمام فیلمهای ملودرام که موضوع عشق محور آنهاست یا فیلمهای دفاع مقدس که دفاع مقدس محوریت آنها را تشکیل میدهد،باید ایراد وارد کرد. ما در فیلم «باغ بهشت» محور را کودکان فقر و کودکان کار قرار دادیم و شاید در فیلم بعدی همچنان به همین موضوع بپردازم اما باز این به مفهوم تکرار خودم نخواهد بود. الزامی است که به عنوان یک انسان، خود را موظف به آن میدانم.
•برگزاری جشنواره کودک امسال را چگونه ارزیابی میکنید؟
مشکل ما چگونگی برگزاری جشنوارهها نیست. جشنواره ۲ تا حداکثر ۱۰ روز را به خود اختصاص میدهد و در این مدت به هر کس بیشتر خوش بگذرد، راضیتر و به هر کس کمتر خوش بگذرد، ناراضیتر است. چون بخش عمدهای برای خوشگذرانی میآیند. البته برخی دوستان در ستاد برگزاری هم به این مسئله دامن میزنند مثلاً امسال مدام از من خواسته میشد همراهانام را از بین چهرهها انتخاب کنم. در حالی که از نظر من مثلاً صدابردار فیلمم که در آلودهترین شرایط صوتی صدابردای فیلم را به بهترین شکل انجام داد، چهرهبود.
موضوع اصلی، تولید آثار کودک و نوجوان است. اگر آثار تولید شده ارزنده و قابل توجه باشد برگزاری جشنواره را کاملاً تحت شعاع قرار میدهد. در موقعیت کنونی مانند همهی کشورهای رشد یافته و یا روبه رشد کشور ما هم باید فعالها و آثار این حوزه را مورد توجه و حمایت جدی قرار بدهند. فعالیتهای هنری و فرهنگی و تربیتی برای کودکان و نوجوانان باید به عنوان فعالیتهای زیربنایی با احترام و حمایت همراه باشد در حالی که به عنوان یک شوخی با آنها برخورد میشود. اگر در این خصوص ما درست برنامهریزی و برخورد کنیم، جشنوارهها هم یقیناً درست برگزار میشوند یا حداقل درستتر برگزار میشوند. و نتیجه حاصله هم ماندگارتر خواهد بود. در حالی که پذیرایی از چند هنرمند بخصوص که پای ثابت جشنوارهها شدهاند، هر چند به شخصه برای ایشان احترام قائل هستم، برنامهریزی اصلی جشنوارهها شده است، که یقیناً هدف اصلی نمیتواند باشد و حتا لطمه میزند.
•در صحبتها به صدابردار فیلم و رضایت از ایشان اشاره داشتید اما در فیلم اول کار با فیلمبرداری که اولین تجربهاش است ریسک محسوب نمیشد؟ بخصوص که قصهی فیلم شما در شرایط سخت خیابانی باید فیلمبرداری میشد.
توجه به قابلیتها قدرت ریسک را بالا میبرد. پیمان حقانیپرست اگر چه تجربه سینمایی نداشت اما به اندازه کافی تجربه و قابلیت برای فیلمبرداری این فیلم داشت. ضمن این که پیمان با انگیزه و علاقهی کامل به بچههای خیابانی این کار انجام داد. و این به این مفهوم است که من دغدغهی بیحوصلهگی و تحمل نکردن کودکان جلوی دوربین فیلمبردارم را نداشتم. ضمن این که ما تجربهی بزرگ آقای شاپور پورامین را هم کنارمان داشتیم. ایشان اگر چه به عنوان بازیگر پس از مدتها بجای پشت دوربین این بار جلوی دوربین قرار گرفتند اما با بزرگی هر جا لازم بود راهنمای ما بودند. در عین حال علی روئینتن هم راهنما و مرشدی بودند که در طول فیلمبرداری حضورشان نعمتی برای فیلم و ما بود.
•پس تنها جایی که از علی روئینتن گله دارید در مقطع فعلی است؟
بله! قصد ندارم چیزی را ناحق کنم. انتظار من از ایشان به عنوان تهیه کننده فیلم، در مرحلهی ارایهی فیلم برآورده نشده. تهیه کننده تمام فیلمها در جشنواره حضور داشتند و شرایط ارایه فیلم را فراهم میکردند. حتا رایزنی و اعمال نفوذ میکردند اما علی روئینتن در مقام تهیه کننده هیچ اقدامی در این خصوص نکرد. کم کاری و عدم حضور فعال ایشان به عنوان تهیه کننده و مالک فیلم شرایط را برای ما سخت و حتا غیر قابل جبران میکند.
•گفته میشود کار با بچهّها سخت است. شما در شرایط سخت خیابانی ۴۰ بازیگر کودک داشتید، این تجربه را چگونه پشت سر گذاشتید؟ آیا این کودکان تجربه بازی داشتند؟
من این گفته را اینطور تصحیح می کنم که شیرینترین بخش تولید، بخش کار با بچهها است. در جمع بازیگران کودک و نوجوان ما فقط ۳ بازیگر کودک حضور داشت، باقی بچهّها برای اولین بار جلو دوربین میرفتند. حتا در برخی صحنهها بچههای خیابانی در فیلم حضور داشتند و ایفاگر نقش خود بودند. حضور بچهها بین گروه خلوص و گرمای خاصی ایجاد کرده بود که از پیر و جوان را در بر میگرفت. برای من کار با بچهها یعنی رسیدن به بالاترین مرز خلوص.
ارسال دیدگاه