نمایشگاه مجازی کتاب بستری اثرگذار برای حفظ پیوند اجتماع با مطالعه در بحران است

کیمیا امینی؛ مروج کتاب و کتابخوانی، مدیر انجمن کتاب کودک و نوجوان سیمرغ و دبیر مرکز فرهنگی-هنری کتابخوانی سپهر به ستاد خبری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران گفت: در دوره شیوع ویروس کرونا فعالیت‌های فرهنگی و کتابخوانی را به صورت مجازی تجربه کرده‌ایم و تجربه قابل توجه و مفیدی بود. اکنون می‌توانیم از ره‌آورد این تجربه با همت همگانی در بهبود کیفیت و کمیت برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب تهران بهره‌مند شد. 

مدیر انجمن کتاب کودک و نوجوان سیمرغ با بیان اینکه تجربه‌های تاریخی نشان می‌دهد ملت‌ها در شرایط جنگ و بحران برای حفظ تعادل روانی، اجتماعی و اقتصادی خود به منابع فرهنگی نیاز بیشتری پیدا کرده‌اند، ادامه داد: کتاب به‌ویژه کتاب خوب یکی از مهم‌ترین ابزارهای حفظ این تعادل است. برگزاری نشست‌های کتابخوانی و نمایشگاه‌های کتاب نیز می‌تواند خلاها را تا حدود زیادی پر کند و نظم فرهنگی و اجتماعی و حتی روانی را ایجاد و ابقا کند. 

وی ادامه داد: برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب تهران این پیام روشن را منتقل می‌کند که هرچند جنگ و نابسامانی‌های آن در کشور حاکم شده، اما جریان دانایی، آگاهی‌بخشی و گفت‌وگوی فرهنگی در کنار دیگر حوزه‌ها متوقف نشده است. چنین رویدادی امکان دسترسی گسترده‌تر به کتاب را فراهم می‌کند؛ به‌ویژه برای خانواده‌ها و کودکانی که در شرایط ناپایدار و جنگ‌زدگی یا ترس‌های ناشی از حملات و... نیاز بیشتری به فعالیت‌های ذهنی آرام‌‌کننده‌‌‌‍، معنادار و امیدبخش دارند. بنابراین برگزاری این رویداد بستری اثرگذار برای حفظ پیوند اجتماع با مطالعه و اندیشه در بحران است.

امینی در بخش دیگری از این گفت‌وگو با بیان اینکه ذهن نیاز به مأمن دارد و کتاب امن‌ترین «سنگر ذهن» است، گفت: نمایشگاه مجازی کتاب تهران فقط یک رویداد فرهنگی دوره‌ای نیست، بلکه امروز می‌تواند یک پناهگاه جمعی برای بازسازی روح انسان در روزهایی باشد که جهان بیرون بی‌ثبات است. 

وی ادامه داد: برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب تهران یادآور این نکته است که حیات فرهنگی ما هنوز زنده است و تسلیم شرایط نشده و نمی‌شود. ما جنگ را تنها با اسلحه نمی‌بریم با «واژه» نیز تحمل و پذیرش می‌کنیم. این واژه‌ها در لابه‌لای کتاب‌هایی است که می‌تواند با برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب دسترسی به آنها را ساده و آسان‌تر کند و خون تازه‌ای در رگ‌های آسیب‌دیده مردم مشتاق و همیشه حاضر در میدان نبردِ فرهنگ‌ها جاری کند.   دبیر مرکز فرهنگی-هنری کتابخوانی سپهر با بیان اینکه برگزاری این نمایشگاه در شرایط جنگی و پساجنگ (دوره بازسازی) یک «مقاومت فرهنگی» است، گفت: در زمان جنگ، فیزیک شهر تهدید می‌شود، اما نمایشگاه مجازی کتاب اجازه نمی‌دهد «روح واندیشه» در بطن جامعه تخریب شود. کتاب منبع امید دوباره و احیای نَفَس جامعه است. برگزاری نمایشگاه در هر شکلی می‌تواند پیامی به جامعه بدهد که زندگی و جریان آگاهی‌، امید و تاب‌آوری متوقف نشده است. 

امینی با بیان اینکه در هجوم مداوم اخبار تلخ و اضطراب دوران جنگ و تردیدهای آتش‌بس، کتاب یک «پناهگاه امن» ذهنی فراهم می‌کند تا از فروپاشی یا آسیب‌های جدی روانی جلوگیری کند، ادامه داد: یک روز با توکل بر خدا جنگ‌ها تمام می‌شوند و ما برای بازسازی کشور به ذهن‌هایی نیاز داریم که با کتاب ورزیده شده باشند نه ذهن‌هایی که زیر آوارِ اخبار جنگ مانده‌اند. کتاب کمک می‌کند تا افق دیدمان را فراتر از دیوارهای جنگ ببریم. 

وی با تاکید بر اینکه برای اثرگذاری اجتماعی نمایشگاه مجازی کتاب تهران باید مشارکت‌محور طراحی شود، گفت: برای رسیدن به این هدف باید در کنار سازمان‌ها و ناشران مرتبط از حضور مخاطبان مختلف با اشتراک گذاشتن تجربه خواندن کوتاه و ساده استفاده شود. تجربه نشان داده وقتی توصیه کتاب از سوی دوستان و مخاطبان عادی به‌ویژه در اجتماعات مطرح ‌شود، اثرگذاری آن بیشتر از تبلیغات رسمی است. پس پیوند آن با اجتماعات مردمی در این شرایط کمک شایانی می‌کند. 

این مروج کتاب و کتابخوانی اضافه کرد: تبدیل نمایشگاه مجازی کتاب تهران به یک «پویش ملی کتابخوانی» اگر با کیفیت و عملکرد درست، اجرا و همگانی شود، یک اقدام درست و تاثیرگذار خواهد بود. برای اینکه این نمایشگاه از حالت یک فروشگاه آنلاین خارج و به «پویش ملی» حمایتی- انگیزه‌ای تبدیل شود، ایده‌های تعاملی فراوانی همچون پویش‌های «کتاب،صدای صلح»، «جنگ نمی‌تواند صدای کتاب را خاموش کند» و... را می‌توان مطرح کرد. همچنین می‌توان از چهره‌های محبوب و مردم عام دعوت کرد تا کوتاه‌ترین جمله یا بند الهام‌بخش را از یک کتاب بخوانند و آنها را با هشتگ‌های مشترک انتشار داد.  

وی افزود: تشکیل زنجیره‌های معرفی کتاب در سامانه‌های مختلف نیز از دیگر راه‌های تبدیل نمایشگاه مجازی کتاب تهران به یک «پویش ملی کتابخوانی» است. به این صورت که هر کاربر یک کتاب را که در روزهای سخت به او آرامش داده معرفی کند و سه نفر یا بیشتر را به این چالش دعوت کند. همچنین می‌توان اتاق‌های گفت و‌گوی زنده به دو صورت نشست‌های کوتاه ۱۰ تا ۱۵ دقیقه‌ای با نویسندگان در بسترهای مجازی قابل دسترس، استفاده از فضای صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، شاد و... با کودکان و خانواده‌ها با موضوع «چگونه کتاب مرا نجات داد؟» برگزار کرد. امینی به دیگر راه‌های تبدیل نمایشگاه مجازی کتاب تهران به یک «پویش ملی کتابخوانی» اشاره کرد و گفت: می‌توان از طریق اختصاص بن‌های تخفیف ویژه با عنوان هدیه «صلح»، «گذار از جنگ»، «وحدت فرهنگی» و... به تشویق و ترغیب کسانی پرداخت که تاکنون از نمایشگاه مجازی کتاب تهران خرید نکرده‌اند. ایجاد پویشی با عنوان «یک جمله امید» از آخرین کتابی که در شرایط جنگ خواندید یا هدیه دادید. هر شرکت‌کننده کافی است از کتابی که این روزها می‌خواند یک جمله را انتخاب کند که تسکین‌دهنده یا الهام‌بخش باشد. این جمله با هشتگ #یک_جمله_امید در شبکه‌های اجتماعی منتشر شود. این پویش‌ها هدفشان تنها تبلیغ کتاب نیست، بلکه بازسازی رابطه‌ عاطفی مردم با کلمه و مطالعه در شرایط بحرانی است.