«تقسیم بر سه»؛ وقتی ایران غایب بزرگِ تجزیه خاک خودش بود!

توافق دشمنان دیرینه بر سر گوشت قربانی

این گزارش مصور نشان می‌دهد که چگونه رقابت دیرینه «خرس شمالی» (روسیه تزاری) و «شیر پیر» (بریتانیا) به دلیل ظهور قدرت جدیدی به نام آلمان و ضعف روسیه پس از شکست از ژاپن، به یک همکاری شوم تبدیل شد. آنها تصمیم گرفتند به جای جنگیدن بر سر ایران، آن را مانند یک کیک بین خود تقسیم کنند.

ایران؛ غایب اما قربانی

نکته دردناک ماجرا، دیالوگ‌های رد و بدل شده در سن‌پترزبورگ است: «ایران اینجا نیست… مهم نیست! قدرت‌ها می‌نویسند، ضعیفان فقط می‌خوانند.» طبق این توافق، شمال ایران منطقه نفوذ روسیه، جنوب ایران منطقه نفوذ بریتانیا و بخش مرکزی به عنوان منطقه بی‌طرف (حائل) تعیین شد.

واکنش متضاد ملت و دولت

پوستر به وضوح شکاف عمیق بین مردم و دربار قاجار را نشان می‌دهد. در حالی که علما و نمایندگان مجلس مشروطه این قرارداد را «اهانت آشکار به ملت» و «خرید و فروش کشور» می‌دانستند، محمدعلی شاه قاجار در کاخ گلستان واکنشی خائنانه داشت: «اهمیتی ندارد. برای حفظ سلطنت به حمایت روسیه نیاز داریم.»

از کاغذ تا اشغال نظامی

آنچه روی کاغذ در سن‌پترزبورگ امضا شد، به سرعت در خاک ایران عملیاتی گردید. وزارت خارجه ایران سعی در آرام کردن اوضاع با بیانیه‌های خنثی داشت، اما واقعیت میدانی چیز دیگری بود: ورود نیروهای روس به رشت و تبریز و جولان انگلیسی‌ها در بوشهر و فارس، ایران را عملاً به اشغال نظامی درآورد و زمینه‌ساز قحطی‌ها و مصائب بعدی شد.