اربعین؛ بزرگ‌ترین اجتماع انسانی و ضرورت ارتقای زیرساخت‌های خدمت‌رسانی ست

سید ولی موسوی در یادداشتی به حرکت عظیم پیاده روی اربعین حسینی اشاره کرده و چنین آورده است: سفر از مرز شلمچه آغاز شد؛ سفری که با زیارت بارگاه نورانی امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) در نجف اشرف، معنایی دیگر یافت. اقامه نماز ظهر و عصر به جماعت در حرم مطهر آن حضرت، آرامشی وصف‌ناشدنی را به جان زائر هدیه می‌کند؛ آرامشی که تنها در جوار مولای متقیان می‌توان آن را تجربه کرد.

پس از آن، حضور در مسجد کوفه و اقامه نماز مغرب و عشا، آغاز حرکت در مسیر نورانی نجف تا کربلا بود؛ مسیری که هر عمود آن، روایتگر عشق و هر گام آن، تجدید پیمانی با آرمان‌های عاشورا است.

اربعین؛ جلوه‌ای از فرهنگ خدمت

در مسیر نجف تا کربلا، آنچه بیش از هر چیز به چشم می‌آید، فرهنگ خدمت و مهربانی است. اربعین سن و سال نمی‌شناسد؛ کودکان، نوجوانان، جوانان و سالمندان، زن و مرد، هر یک به اندازه توان خود در خدمت زائران هستند.

موکب‌های مردمی، بدون هیچ چشم‌داشتی، شبانه‌روز از زائران پذیرایی می‌کنند و تصویری کم‌نظیر از کرامت، سخاوت، همدلی و اخلاص را به نمایش می‌گذارند. شاید در هیچ آیینی در جهان، نتوان چنین حضور گسترده و داوطلبانه مردم را در خدمت به یکدیگر مشاهده کرد.

اقامت شبانه در موکب رئیسعلی دلواری متعلق به مردم خونگرم بوشهر و سپس میزبانی صمیمانه موکب‌داران اصفهانی، تنها بخشی از جلوه‌های زیبای این فرهنگ اصیل بود؛ فرهنگی که ریشه در مکتب عاشورا دارد.

راهپیمایی اربعین، بزرگ‌ترین میدان تجلی اخوت اسلامی و همزیستی ملت‌های مسلمان است. میلیون‌ها انسان از کشورهای مختلف جهان، با فرهنگ‌ها، زبان‌ها و آداب گوناگون، در کنار یکدیگر گام برمی‌دارند، بی‌آنکه تفاوتی میان خود احساس کنند. همه، اعضای یک خانواده بزرگ حسینی‌اند؛ خانواده‌ای که محور وحدت آن، محبت اهل‌بیت (ع)، کرامت انسانی و عشق به حقیقت است.

لحظه‌هایی که در واژه‌ها نمی‌گنجند

اوج این سفر، رسیدن به کربلای معلی و اقامه نماز ظهر و عصر در حرم مطهر حضرت اباعبدالله الحسین (ع) بود. ورود به بین‌الحرمین و قرار گرفتن میان دو گنبد نورانی حضرت سیدالشهدا (ع) و حضرت ابوالفضل العباس (ع)، لحظه‌ای است که واژه‌ها از توصیف آن ناتوان می‌شوند. در آن لحظه، اشک، زبان دل است و انسان عظمت فرهنگ عاشورا و پیوند عمیق میان دل‌های عاشقان را بیش از هر زمان دیگری درک می‌کند.

در آن فضای آکنده از عطر معنویت، میلیون‌ها زائر از ملیت‌ها و زبان‌های گوناگون، با چشمانی اشکبار، دستانی رو به آسمان و دل‌هایی سرشار از عشق، بی‌اختیار به سوی حرم گام برمی‌داشتند. برخی سجده شکر به جا می‌آوردند، برخی اشک شوق می‌ریختند، گروهی در آغوش یکدیگر زیارت را تبریک می‌گفتند و عده‌ای تنها با نگاهی خیره به گنبد طلایی، سکوتی سرشار از عشق را تجربه می‌کردند.

در آن لحظه، هیچ‌کس خود را غریبه احساس نمی‌کرد. همه، فارغ از ملیت، زبان و رنگ پوست، در سایه پرچم سرخ حسین (ع) یکدل و یکصدا بودند. گویی همه فاصله‌های جغرافیایی و مرزهای زمینی از میان برداشته شده بود و تنها یک هویت مشترک باقی مانده بود؛ هویت عاشقی و دلدادگی به حسین (ع). اشک، زبان دل بود و قلب‌ها بی‌هیچ واسطه‌ای با صاحب این حرم نورانی سخن می‌گفتند. عظمت این اجتماع، بیش از هر زمان دیگری جهانی بودن پیام عاشورا و پیوند عمیق دل‌های عاشقان حضرت اباعبدالله الحسین (ع) را به نمایش می‌گذاشت.

آنچه از سفر اربعین آموختم

اربعین برای من تنها یک سفر نبود؛ دانشگاهی بزرگ برای آموختن انسانیت، ایثار و عشق بود. در این مسیر آموختم تا عشق به حسین (ع) و دلدادگی به مکتب عاشورا در دل‌ها زنده است، مهربانی همچون رودخانه‌ای زلال و پایان‌ناپذیر در میان انسان‌ها جاری خواهد بود. اینجا انسان‌ها پیش از آنکه یکدیگر را بشناسند، همدیگر را دوست دارند و پیش از آنکه نام هم را بپرسند، به یاری هم می‌شتابند.

آموختم که محبت، مرز نمی‌شناسد؛ اخلاص، زبان مشترک همه عاشقان است و خدمت بی‌منت، زیباترین جلوه بندگی خداوند است. اربعین به انسان می‌آموزد که می‌توان بدون هیچ چشمداشتی برای آسایش دیگران قدم برداشت، لبخندی بر لب خسته‌ای نشاند، جرعه‌ای آب به تشنه‌ای نوشاند و شادی را در آرامش دیگران جست‌وجو کرد.

در این سفر دریافتم که راز ماندگاری نهضت عاشورا، تنها در حماسه کربلا نیست؛ بلکه در فرهنگی است که عشق می‌آفریند، دل‌ها را به هم نزدیکمی‌کند، کینه‌ها را می‌زداید و انسان‌ها را به مهربانی، برادری و نوع‌دوستی فرامی‌خواند.

ضرورت آسیب‌شناسی برای خدمت‌رسانی بهتر

عظمت اربعین و خدمات بی‌نظیر مردمی نباید مانع از نگاه کارشناسانه به برخی کاستی‌های اجرایی و زیرساختی شود. موکب‌ها با همت مردم و عشق به اهل‌بیت (ع)، رسالت خود را به بهترین شکل انجام می‌دهند؛ اما برخی مشکلات، به زیرساخت‌ها و مدیریت دستگاه‌های مسئول بازمی‌گردد و رفع آن‌ها می‌تواند کیفیت این سفر معنوی را به شکل محسوسی ارتقا دهد.

ارتباطات؛ حلقه مفقوده خدمت‌رسانی

یکی از مهم‌ترین مشکلات این سفر، نبود زیرساخت ارتباطی مناسب از لحظه ورود زائران به خاک عراق تا زمان بازگشت به ایران بود. در بسیاری از مناطق، عملاً هیچ ارتباط پایداری وجود نداشت و به دلیل نبود یا ضعف پوشش ارتباطی، ارتباط زائران ایرانی با خانواده‌ها، همراهان و کاروان‌های خود به طور کامل قطع می‌شد.

در دنیای امروز، ارتباطات تنها یک خدمت رفاهی نیست، بلکه بخشی از امنیت، آرامش و مدیریت سفر محسوب می‌شود. انتظار می‌رود وزارت ارتباطات، اپراتورهای تلفن همراه و دستگاه‌های مسئول، با برنامه‌ریزی و هماهنگی بیشتر با طرف عراقی، پوشش ارتباطی پایدار و قابل اطمینانی را در طول مسیر پیاده‌روی اربعین فراهم کنند.

تقویت این زیرساخت، علاوه بر افزایش رفاه و امنیت زائران، ظرفیت بزرگی برای ترویج فرهنگ عاشورا نیز ایجاد خواهد کرد. میلیون‌ها زائر می‌توانند تصاویر، فیلم‌ها و روایت‌های ناب خود از جلوه‌های عشق، ایثار، خدمت و همدلی را به صورت لحظه‌ای در فضای مجازی منتشر کنند و بدون واسطه، پیام اربعین و فرهنگ عاشورا را به مخاطبان سراسر جهان منتقل سازند.

مدیریت خدمات در مرزها و مسیر بازگشت

یکی دیگر از چالش‌های قابل توجه، مدیریت خدمات در مرزها و ساماندهی زائران در زمان بازگشت بود. پس از زیارت حرم مطهر حضرت اباعبدالله الحسین (ع)، بسیاری از زائران ایرانی برای یافتن مسیر بازگشت، دسترسی به ناوگان حمل‌ونقل و اطلاع از روند انتقال به مرزها با سردرگمی مواجه بودند. در این مرحله، جای خالی یک پایگاه منسجم برای راهنمایی، پاسخگویی و هدایت زائران ایرانی به‌وضوح احساس می‌شد و نبود چنین مرکزی، دغدغه‌های فراوانی برای زائران ایجاد کرده بود.

مدیریت و ساماندهی خدمات در مرزها، استقرار پایگاه‌های راهنمای زائر، توسعه ناوگان حمل‌ونقل، بهره‌گیری از سامانه‌های هوشمند اطلاع‌رسانی و افزایش هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول ایران و عراق، از جمله اقداماتی است که می‌تواند کیفیت خدمت‌رسانی به زائران را در سال‌های آینده به شکل قابل توجهی ارتقا دهد.

سخن پایانی

اربعین، تنها یک راهپیمایی نیست؛ دانشگاه انسان‌سازی و بزرگ‌ترین نمایش همبستگی، ایثار و خدمت در جهان معاصر است. صیانت از این سرمایه عظیم، در گرو حفظ روح مردمی اربعین و همزمان، ارتقای زیرساخت‌ها و خدمات متناسب با شأن میلیون‌ها زائر حسینی است؛ مسئولیتی که تحقق آن، اربعین سال‌های آینده را باشکوه‌تر، ایمن‌تر و ماندگارتر خواهد کرد.

اربعین به ما می‌آموزد که اگر محور حرکت انسان، عشق به خدا و حضرت اباعبدالله الحسین (ع) باشد، مرزهای جغرافیایی، تفاوت‌های قومی و زبانی و فاصله‌های فرهنگی رنگ می‌بازد و جای خود را به برادری، همدلی و محبت می‌دهد. تا زمانی که پرچم سرخ حسین (ع) برافراشته است، این رود خروشان عشق، ایمان و مهربانی در دل‌های آزادگان جهان جاری خواهد ماند و پیام جاودانه عاشورا، نسل به نسل، دل‌های حقیقت‌جو را به سوی خود فراخواهد خواند.