معاون سابق اداره‌کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان مرکزی:
اراک، آخرین شهر باقی‌مانده از الگوی معماری دوره اسلامی در ایران است
اراک (پانا) - پژوهشگر و معاون سابق اداره‌کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان مرکزی، با تشریح سیر تحول تاریخی و معماری اراک، این شهر را نمونه‌ای بی‌بدیل از معماری اصیل دوره اسلامی دانست که پس از گذشت بیش از دو قرن، همچنان هویت تاریخی خود را حفظ کرده است.
قاسم کاظمی در گفت‌وگوی اختصاصی با پانا، با اشاره به پیشینه شکل‌گیری اراک در دوره قاجار، اظهار کرد: «تأسیس این شهر به دستور فتحعلی‌شاه و توسط یوسف‌خان گرجی، از سرداران آن دوره، صورت گرفت. اراک در ابتدا با هدف ایجاد یک دژ و پادگان نظامی در مثلث میان ری، لرستان و اصفهان بنا شد تا امنیت منطقه تأمین شود. نام اولیه این شهر "سلطان‌آباد" بود و بعدها در دوره ناصرالدین‌شاه به "عراق عجم" شهرت یافت، تا اینکه در نهایت به "اراک" تغییر نام داد.»
وی در ادامه با تأکید بر اهمیت ویژگی‌های ساختاری شهر افزود: «اراک آخرین شهر باقی‌مانده از الگوی معماری دوره اسلامی در ایران است. مشخصه اصلی این شهر، طراحی بر اساس چهار جهت اصلی (شمال، جنوب، شرق و غرب) با چهار دروازه ورودی است که به خوبی در بافت قدیم شهر دیده می‌شود. راسته بازار اراک نیز که قلب تپنده اقتصادی این شهر است، با معماری شطرنجی و گذرگاه‌های متعدد نظیر گذر سپهداری، گذر آقا ضیاء و گذر شیخ‌الاسلام، تقسیم‌بندی منظمی را ایجاد کرده که نشان از یک طراحی دقیق مهندسی در بیش از ۲۰۰ سال پیش دارد.»
او درباره تغییر کاربری اراک از یک شهر نظامی به قطب اقتصادی و صنعتی گفت: «یکی از مباحث مهم برای دانشجویان تاریخ و پژوهشگران، سیر تحول اراک است که چگونه طی یک سده از یک پایگاه نظامی، به کانون مهم اقتصادی و صنعتی تبدیل شد. امروزه اراک با وجود شرکت‌های بزرگ بین‌المللی و صنایع مادر، جایگاه ویژه‌ای در اقتصاد کشور دارد. علاوه بر این، اراک در حوزه صنایع دستی نیز نامی پرآوازه دارد؛ به طوری که در اواخر دوره قاجار و اوایل پهلوی، شرکت‌های بزرگی مانند کمپانی زیگلر در این منطقه مستقر بودند و فرش‌های دستباف اراک، از جمله قالی‌های ساروق، جیریا و مشک‌آباد، شهرت جهانی پیدا کردند.»
کاظمی در پایان با اشاره به اهمیت حفظ هویت تاریخی شهر خاطرنشان کرد: «سنگ‌نوشته‌های تاریخی و بناهای عام‌المنفعه‌ای مانند آب‌انبارها و سراهای قدیمی، شناسنامه این شهر هستند. متأسفانه برخی از این بناها با تغییرات شهری از بین رفته‌اند، اما لازم است نسل جوان با شناخت این میراث ارزشمند و ابعاد هویتی شهر خود، برای حفظ و احیای آن تلاش کنند، چرا که اراک، فراتر از یک شهر صنعتی، گنجینه‌ای از تاریخ و هنر ایران‌زمین است.»
ارسال دیدگاه