با هوش مصنوعی مودب باشید!
تهران (پانا) – یک استاد برجسته ریاضیات در دانشگاه کمبریج با پرده‌برداری از زوایای پنهان مکالمه با چت‌بات‌ها تأکید کرد که هوش مصنوعی برخلاف تصور عموم، به «لحن و ادب» شما واکنش نشان می‌دهد؛ رویکردی که نشان می‌دهد برای دریافت پاسخ‌های دقیق‌تر، علمی‌تر و کاربردی‌تر، بیش از هر چیز به مهندسی پرامپت و سناریونویسی نیاز داریم.
امروزه ابزارهای هوش مصنوعی و مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) به پای ثابت میز تحریر دانش‌آموزان، معلمان و خبرنگاران تبدیل شده‌اند. از حل مسائل پیچیده ریاضی و نگارش مقالات پژوهشی گرفته تا ایده‌پردازی برای گزارش‌های خبری، همه و همه با یک کلیک و نوشتن چند خط متن انجام می‌شود. اما یک پرسش کلیدی همواره مطرح بوده است: چرا پاسخ هوش مصنوعی به کاربران مختلف با کیفیت‌های متفاوتی ارائه می‌شود؟ راز دریافت پاسخ‌های «خفن» و دقیق از ماشین چیست؟
به گزارش پانا، پروفسور هانا فرای (Hannah Fry)، ریاضیدان برجسته و استاد دانشگاه کمبریج، در جریان تحلیل‌های اخیر خود پیرامون مهندسی تعامل با هوش مصنوعی، پاسخ شگفت‌انگیزی به این پرسش داده است. به باور این دانشمند بریتانیایی، کلید گشایش گنجینه‌های پنهان داده‌ها در هوش مصنوعی، نه در کدهای پیچیده، بلکه در «رعایت ادب و مهندسی دقیق واژه‌ها» نهفته است.
ریاضیات پشت واژه «لطفاً»؛ چرا ماشین به ادب واکنش نشان می‌دهد؟
شاید در نگاه اول این فرضیه خنده‌دار به نظر برسد؛ این‌که آیا ابزاری فاقد احساسات و عواطف انسانی، تفاوت میان یک دستور محترمانه و یک امر و نهی خشک را می‌فهمد؟
از منظر فنی و علوم داده، پاسخ «بله» است. مدل‌های زبانی بر پایه شبکه‌های عصبی عمیق و پیش‌بینی آماری هم‌نشینی کلمات (Tokenization) آموزش دیده‌اند. هنگامی که یک کاربر با ادبیاتی آراسته، مؤدبانه و با استفاده از واژگانی نظیر «لطفاً» یا «متشکرم» گفتگو را پیش می‌برد، ساختار جمله او در فضای برداریِ مدل، شباهت بسیار بیشتری به متون آکادمیک، مکاتبات رسمی دانشگاهی، کتاب‌های مرجع و مقالات معتبر پیدا می‌کند.
در مقابل، دستورات توهین‌آمیز، خشن یا پر از غلط و شتاب‌زده، الگوریتم را به سمت بازیابی اطلاعات از بخش‌های کم‌عمق، عامیانه و بی‌قاعده وب هدایت می‌کند. بنابراین، وقتی با هوش مصنوعی مؤدبانه صحبت می‌کنید، در واقع او را مجبور می‌کنید از لایه‌های کیفی‌تر و عمیق‌تر پایگاه داده خود پاسخ استخراج کند.
فرمول «بازیگر بداهه‌پرداز»؛ سناریو بسازید نه دستور!
دومین توصیه‌ی کلیدی پروفسور هانا فرای به نسل جوان، پژوهشگران و دانش‌آموزان، تغییر بنیادین در شیوه «پرامپت‌نویسی» یا همان دستور دادن به هوش مصنوعی است.
فرای سیستم‌های هوش مصنوعی را به «بازیگران تئاتر بداهه‌پرداز» تشبیه می‌کند. اگر به یک بازیگر خبره بگویید «یک نقش بازی کن»، احتمالاً نتیجه‌ی پیش‌پاافتاده‌ای خواهید دید؛ اما اگر به او سناریو، لباس، بستر زمانی و انگیزه‌ی شخصیت را بدهید، شاهکار خلق می‌کند.
او با ذکر مثالی روشنگر توضیح می‌دهد:
- اگر از چت‌بات بخواهید: «سه فکت جالب درباره فیزیک بگو»، پاسخی کلیشه‌ای، خسته‌کننده و کتابی دریافت می‌کنید.
- اما اگر به او نقش و بستر بدهید؛ مثلاً بنویسید: «تصور کن یک فیزیکدان برجسته هستی که در یک آسانسور گیر افتاده‌ای و فقط ۳۰ ثانیه وقت داری نوجوانی را که از علم متنفر است، شیفته‌ی جهان هستی کنی...»، پاسخی زنده، دراماتیک، خلاقانه و اعجاب‌انگیز دریافت خواهید کرد که قواعد بازی را تغییر می‌دهد.
سواد دیجیتال؛ مهارتی که باید آموخت
کارشناسان آموزش و فناوری بر این باورند که با گسترش روزافزون هوش مصنوعی در نظام‌های آموزشی جهان، آموزش مهارت‌های ارتباط با ماشین (Prompt Engineering) باید به عنوان یک سواد پایه به دانش‌آموزان و نسل جوان آموخته شود.
خبرنگاران، دانش‌آموزان و پژوهشگران ایرانی نیز با درک این واقعیت که ابزارهای نوین بازتابی از کیفیت ورودی ذهن انسان هستند، می‌توانند با به‌کارگیری اصولی همچون رعایت لحن مناسب، تعیین نقش‌های دقیق، و سناریوسازی خلاقانه، بیشترین بهره را از این ظرفیت عظیم ببرند. در عصر هوش مصنوعی، کیفیت پاسخ‌های شما، بازتابی مستقیم از کیفیت پرسش‌گری شماست.
ساجده ساعتی
ارسال دیدگاه