در آیین بزرگداشت «امین زبان و ادب پارسی»
شعرهایی که رهبر شهید یادداشت میکرد، کتاب شد
تهران (پانا) - دفتری که روزگاری شعرهای خوبِ دیگران در آن یادداشت میشد، حالا خودش به کتاب تبدیل شده است. عصر دوشنبه ۲۵ آبان، در سومین روز از سیوچهارمین هفته کتاب، «از دفتر شعر امین»، گزیدهای از آخرین سرودههای آیتالله سیدعلی خامنهای، در پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری رونمایی شد. این آیین که به نام «امین زبان و ادب پارسی» برگزار شد، میزبان مسئولان فرهنگی، ناشران، هنرمندان و شاعرانی بود که هر یک از زاویهای به نسبت رهبر شهید با زبان فارسی، شعر و حافظهی جنگ پرداختند.
آیین بزرگداشت «امین زبان و ادب پارسی» و رونمایی از کتاب «از دفتر شعر امین؛ منتخبی از آخرین سرودههای آیتالله العظمی شهید سیدعلی خامنهای» عصر دوشنبه ۲۵ آبان، همزمان با سومین روز از سیوچهارمین هفته کتاب، در پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری برگزار شد.
در این مراسم فاطمه مهاجرانی (سخنگوی دولت)، سیدعباس صالحی (وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی)، غلامعلی حدادعادل (رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی)، محسن جوادی (معاون فرهنگی وزیر ارشاد)، ابراهیم حیدری (مدیرعامل خانه کتاب و دبیر هفته کتاب)، مهدی ابراهیمزاده (رئیس حوزه ریاست دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید)، محمدرضا حبیباللهی (مدیرعامل انتشارات انقلاب اسلامی) و حامد علامتی (مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان) حضور داشتند. شماری از شاعران و هنرمندان نیز سخنرانی یا شعرخوانی کردند.
صالحی: ایرانیت، وجهی که کمتر به آن پرداختهایم
سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، درباره ابعاد شخصیتی رهبر شهید گفت: ایشان سه وجه داشتند و دو وجه نخست بر وجه سوم سایه انداخته بود. وجه اول اسلامیت بود؛ در شاخههای گوناگون علوم اسلامی تسلط داشتند. وجه دوم انقلابیبودن بود؛ از سالهای آغازین انقلاب از همراهان ارشد امام بودند. وجه سوم ایرانیت بود. ایشان عالمی اندیشمند بودند و در عین حال ایراندوستی واقعی.
او افزود: وقتی عنوان «امین زبان و ادب فارسی» را برای این برنامه برگزیدیم، در واقع به همین وجه سوم اشاره کردیم. این بخش از شخصیت ایشان تا حدی مغفول مانده و باید بیشتر دربارهاش حرف زد. من سه نکته را فقط بهاختصار مطرح میکنم.
صالحی ادامه داد: نکته اول تسلط ایشان بر نظم و نثر است. بسیاری از ادیبان معاصر فقط در یکی از این دو حوزه کار کردهاند یا در یکی از آنها قویتر بودهاند، اما رهبر شهید بر هر دو مسلط بودند.
وزیر ارشاد گفت: نکته دوم اهتمام ایشان به رشد، تقویت و اعتلای زبان و ادب فارسی است. در میان حکومتهای ایرانی شاید فقط دوره ساسانی را بتوان نام برد که امیران و وزیران برای زبان و ادب فارسی اهمیت جدی قائل بودند؛ بعد از آن جرقههایی بوده، اما دورهای مستمر نمیبینیم. با این حال انقلاب اسلامی و بهویژه دوران رهبری ایشان برای زبان و ادبیات فارسی دورهای خاص و درخور توجه بود.
او تصریح کرد: نکته سوم پاسداری ایشان از مفاخر ادب فارسی است. اجازه ندادند نگاههای افراطی این مفاخر را از جایگاه بلندشان پایین بیاورد. دیدارهای مستمر ایشان با شاعران در نیمه ماه رمضان هم از همین جنس بود؛ خودشان گفته بودند با این جلسات میخواهند اهتمام خود را به پختهتر و کارآمدتر شدن زبان و شعر فارسی نشان دهند.
صالحی در پایان گفت: در کنار اسلامیت و انقلابیبودن، ایرانیت هم وجهی از شخصیت ایشان بود و توجه ویژهشان به زبان و ادب فارسی نشانه همین وجه است.
حدادعادل: دو رهبر شاعر و ادیب در پنجاه سال اخیر
غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، گفت: زبان و ادب فارسی در ۵۰ سال اخیر دو رهبر ادیب و شاعر را دیده و هر دو پشتوانه این زبان بودهاند.
او مهمترین ویژگی رهبر شهید را جامعیت دانست و گفت: کمتر شخصیتی را به این جامعیت دیدهام. هر متخصصی که با ایشان دیدار میکرد، در پایان فکر میکرد ایشان فقط در رشته خود او تخصص دارند. این جامعیت در شعر هم دیده میشود؛ هر کس همین ده یا یازده غزل این دفترچه را بخواند، میفهمد با شاعری درجهیک روبهرو است. این شعرها نهفقط عیب ندارند، بلکه پر از حسن و ظرافتاند.
رئیس فرهنگستان درباره رابطه شعر و سیاست گفت: این دو معمولاً با هم سازگار نیستند. شعر قابل تفسیر است و سیاستمدار باید دقیق حرف بزند. او با نقل نمونهای از وثوقالدوله و قوامالسلطنه، ماجرای تغییر مصراع «کشتنیان را سیاستی دگر آمد» به «کشتیبان را سیاستی دگر آمد» را مثالی از خطر نقل شعر در فضای سیاسی دانست.
حدادعادل افزود: به همین دلیل امام خمینی و رهبر شهید با وجود تسلط بر شعر، در سخنرانیهای عمومی کمتر شعر میخواندند و شعر خودشان را هم بهراحتی عرضه نمیکردند. اما از قاریان قرآن، مداحان، نوحهخوانان و شاعران حمایت میکردند و هر سال با آنها جلسه داشتند.
او روش رهبر شهید را «الگوسازی مثبت و تذکر خصوصی و محترمانه» خواند و گفت: ایشان هیچوقت عیب مردم را علنی نمیگفتند. در جلسات، جنبههای مثبت را تقویت میکردند و اگر تذکری هم لازم بود، در گوش و خصوصی و با خوشرویی میگفتند. به برکت همین ذوق و حمایت، شعر کلاسیک بعد از انقلاب از نظر کمی و کیفی رشد چشمگیری کرده و به رسانهای مردمی و کاربردی تبدیل شده است.
رئیس فرهنگستان سخنانش را اینطور به پایان برد: امیدوارم وارثان خوبی برای آن مرد بزرگ باشیم و میراثش را خوب نگه داریم.
جوادی: نامگذاری یک روز هفته کتاب به پاسداشت رهبر شهید
محسن جوادی، معاون فرهنگی وزیر ارشاد، درباره نامگذاری یکی از روزهای هفته کتاب به «امین شعر و زبان و ادب فارسی» گفت: این نامگذاری برای پاسداشت نقش بیبدیل رهبر شهید در حفظ و تقویت زبان و ادب فارسی است؛ نقشی که بر هیچکس پوشیده نیست و نام شعر و ادبیات فارسی با این ویژگیها در تاریخ ایران ماندگار خواهد ماند.
او ضمن قدردانی از حاضران افزود: خوشحالیم که امروز در جمع نویسندگان و فرهیختگان عرصه فرهنگ و ادب هستیم و شاهد رونمایی از دفتر شعر امین، بخشی از سرودههای رهبر شهید، خواهیم بود.
نجابتی: ظاهر کتاب، نخستین مواجهه با «معجزه دانایی»
مسعود نجابتی، طراح هنری کتاب، گفت: کتاب معجزه دانایی است و وقتی این دانایی به محصولی ملموس تبدیل میشود، ناگزیر ظاهری دارد که باید به آن پرداخت. در گذشته آراستن کتاب با خوشنویسان و مذهبان بود و امروز این وظیفه بر عهده طراحان گرافیک است.
او درباره طراحی کتاب افزود: قالبی متناسب با محتوای شعر انتخاب کردیم و از سنت خوشنویسی، بهویژه نستعلیق که خط رسمی و هویت ملی ایران است، بهره گرفتیم. آرایش سنتی کتاب برای مخاطب امروز، بهخصوص جوانان، کاربرد محدودی دارد. برای رفع این مشکل، شورای محتوایی برای هر شعر یک بیت انتخاب کرد و در کارگاهی با حضور هنرمندان شاخص حروفنگاری، هر هنرمند یکی از مصراعها یا بیتها را به نیت کتابنگاری طراحی کرد.
نجابتی در پایان گفت: اولین مواجهه مخاطب با این معجزه دانایی هنوز ظاهر کتاب است. تلاش ما در انتشارات انقلاب اسلامی این بوده که کتاب هم برای مخاطب فرهیخته دلپسند باشد و هم برای عموم مردم انگیزه خواندن ایجاد کند.
ابراهیمزاده: ابعاد جنگ هنوز در هنر و ادبیات روایت نشده است
مهدی ابراهیمزاده، رئیس حوزه ریاست دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید، گفت: ایشان همیشه از «گنج دفاع مقدس» حرف میزدند و معتقد بودند این گنجینه باید به زبان هنر و ادبیات روایت شود. آنچه در جنگ تحمیلی اخیر و با شهادت ایشان و خانوادهشان آغاز شد، واقعهای بزرگ و کمسابقه است که هنوز ابعاد و جزئیاتش در آثار ادبی و هنری درست بازتاب نیافته است.
او افزود: آنچه بر رهبر شهید گذشت صرفاً یک ترور نبود؛ شهادت ایشان در آغاز یک جنگ خونین رقم خورد. ما اهالی فرهنگ، کتاب و ادبیات نباید بهسادگی از کنار این موضوع عبور کنیم. در کل جنگ هشتساله کمتر از ۱۵۰ موشک به تهران اصابت کرد، اما در این جنگ حدود ۱۳۰۰ موشک و بمب بر سر مردم ایران فرود آمد.
ابراهیمزاده تأکید کرد: باید درباره عظمت ایشان، بزرگی این جنگ و حماسه مردم شعر بسراییم، کتاب بنویسیم و فیلم بسازیم. او با اشاره به داغ شهادت رهبر و نزدیکانشان گفت: این داغ به این زودیها سرد نمیشود، اما امیدواریم خون ریختهشده زمینهساز پیروزی حق بر باطل باشد.
او از خانه کتاب و ادبیات ایران، معاونت فرهنگی وزارت ارشاد و دستاندرکاران مراسم قدردانی کرد و گفت: امیدوارم انتشار آثار بیشتری از رهبر شهید با همراهی نویسندگان، شاعران و اهالی فرهنگ ادامه پیدا کند.
سیار: ایستادگی ملت ایران، ایستادگی شاعرانه
محمدمهدی سیار، شاعر، گفت: ملت ایران یک ایستادگی شاعرانه است و جز یک شاعر حکیم کسی نمیتوانست این ایستادگی را سامان دهد و در رگ و پی اقشار و اصناف مختلف مردم جاری کند.
او درباره روزهای نخست پس از شهادت رهبر گفت: در حدود ده روز اول، گویی شاعران هدایت جامعه را بر عهده گرفتند. میدانهایی که در آن روزها شکل گرفت، بدون شعر، شعار، مداحی و سرود معنا و هویت خودش را پیدا نمیکرد. به نظرم رهبر شهید هم چنین نقشی را برای شعر میپسندیدند. نمیشود جامعه را رهبری کرد و کشور را پیش برد، بیآنکه پیوندی عمیق با فرهنگ داشت و شعر را درست شناخت.
سیار میراث رهبر شهید را دو بخش دانست و گفت: بخشی شعرهایی است که سرودهاند و بخش دیگر دیدگاهها و سخنانشان درباره شعر و ادبیات. این مجموعه میتواند سالها نقشه راه حیات فرهنگی و زیست ادبی و هنری جامعه باشد؛ هم برای شاعران و مخاطبان شعر و هم برای معلمان، مدیران و مسئولان فرهنگی و سیاسی.
او از دیدار خود، میلاد عرفانپور و علیمحمد مؤدب با رهبر شهید در آبان سال گذشته گفت: در آخرین سال حیات ایشان دعوت شدیم. دیدار از حدود ساعت ۱۰ صبح شروع شد و تا ظهر ادامه داشت و درباره شعر و ادبیات گفتوگوهای عمیق و گستردهای شد. هرگز فراموش نمیکنم که فرمودند یکی از کارهایی که هیچوقت ترک نمیکنند دعا برای ماست و تقریباً هر روز برای شاعران دعا میکنند. در آن دیدار دو موضوع اهمیت ویژه داشت: جایگاه شعر و ادبیات، و ضرورت امیدآفرینی. ایشان شاعران را امیدآفرینان جامعه میدانستند.
سیار درباره متنهای منتشرشده از رهبر جدید انقلاب گفت: هرچند هنوز شعری از ایشان نشنیدهایم، در این متنها هم دقت و ظرافت ادبی دیده میشود و هم نگاه شاعرانه. آن جمله که پیکر رهبر شهید را «کوهی از صلابت» توصیف کردند و به مشت گرهکرده دست سالم ایشان اشاره داشتند، تصویری اثرگذار بود و الهامبخش بخشی از تولیدات ادبی و هنری، از شعر تا آثار گرافیکی، شد. باید قدر این نگاه شاعرانه را بدانیم و آن را در فرهنگ و هنر ادامه دهیم.
او افزود: برای بررسی ظرافتهای ادبی «از دفتر شعر امین» نکاتی آماده کرده بودم، اما به دلیل کمبود وقت آن را به فرصتی دیگر موکول میکنم.
عرفانپور: شعر، هنر اول ایران
میلاد عرفانپور، شاعر، گفت: رهبر شهید ما بیگمان امروز زندهتر از گذشته در کنار شاعران و اهالی ادب حضور دارند. در این چند ماه درباره ایشان بسیار سخن گفته و در وصفشان شعرهای فراوانی سروده شده است. اما نگاه ایشان به شعر و ادبیات با نگاه بسیاری از مسئولان فرق داشت و قابل مقایسه با دیدگاه دیگران نیست.
او افزود: ایشان شعر را هنر اول ایران، سرمایه و ثروت ملی و هنری راهبردی میدانستند و میفرمودند باید این ثروت را گسترش داد. نگاهشان راهبردی بود و عملکردشان هم در راستای تعیین خطمشی و ترسیم مسیر قرار داشت.
عرفانپور ادامه داد: ایشان کتابهای شعر جوانان را که به دستشان میرسید میخواندند و درباره آنها نکتهای میگفتند. ما شرمنده میشدیم که حضرت آقا با وجود این همه مشغله، کتاب ما را میخوانند. همین توجه باعث شد شعر در این جنگ هم در خط مقدم باشد؛ از ۹ اسفند تاکنون بیش از ۵۰۰ شاعر در میدانها حضور یافتهاند و نزدیک به ۲۰ هزار شعرخوانی داشتهاند. این کار بدون هیچ هزینه و حمایتی انجام شده و شاعران با هزینه شخصی و مجاهدانه و بدون چشمداشت به میدان میروند و شعر میخوانند.
او درباره رونمایی از کتاب گفت: امروز که میخواهیم دفتر شعر امین را رونمایی کنیم، یادم آمد که حضرت آقا دفتری برای شعر داشتند و هر وقت شعر خوبی میدیدند، در آن یادداشت میکردند. همیشه با خودم میگفتم ای کاش روزی این دفتر به دست ما برسد و منتشر شود.
در بخشهایی از مراسم، افشین علا و میلاد عرفانپور شعر خواندند.
از صالحی تا عرفانپور، سخنرانان این مراسم هر یک روایتی متفاوت داشتند، اما همه به یک نقطه میرسیدند: شعر و زبان فارسی در نگاه رهبر شهید، یک سلیقهی شخصی نبود، بلکه سرمایهای ملی و بخشی از هویت ایرانی بود. وزیر فرهنگ آن را «وجه سوم» شخصیت ایشان نامید، رئیس فرهنگستان از جامعیت و شعر درجهیکشان گفت، و شاعران از دعای هر روزه برای شاعران و خواندن کتابهای جوانان یاد کردند.
نیمهی دوم مراسم رنگ و بوی امروز داشت. هم از میدانهایی گفته شد که شعر در آنها پیش از هر چیز حاضر بود، و هم از جنگی که به گفتهی ابراهیمزاده هنوز به زبان هنر و ادبیات روایت نشده است. پیام مشترک این گفتهها روشن بود: میراث رهبر شهید، چه شعرهایش و چه نگاهش به شعر، باید خوانده، شناخته و ادامه داده شود.
«از دفتر شعر امین» با طراحی نستعلیق و تایپوگرافی هنرمندان، قرار است هم به دست مخاطب فرهیخته برسد و هم برای نسل جوان انگیزهی خواندن بسازد. و شاید همین باشد معنای واقعی عنوان این آیین: امانتداری از زبانی که او دوستش داشت.
رها اردشیری
ارسال دیدگاه