نظربلند: گذار از الگوی «کتابخانه‌محور» به «جامعه‌محور» مهم‌ترین جهت‌گیری نهاد کتابخانه‌های عمومی بوده است
تهران (پانا) ـ دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با تأکید بر ضرورت توسعه عادلانه خدمات فرهنگی و گسترش دسترسی مردم به کتابخانه‌ها گفت: جهت‌گیری اصلی نهاد در دوره اخیر، گذار از الگوی «کتابخانه‌محور» به الگوی «جامعه‌محور» بوده است؛ رویکردی که کتابخانه را از محلی برای نگهداری و امانت کتاب به نهادی اجتماعی و فرهنگی و پاسخگو به نیازهای جامعه تبدیل می‌کند.
آزاده نظربلند، دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، در آیین ویژه روز «کتاب، کتابخوانی و کتابدار» و بهره‌برداری از ۳۴ خودروی کتابخانه سیار، با گرامیداشت یاد و نام رهبر شهید انقلاب اظهار کرد: «روز کتاب، کتابخوانی و کتابدار را با گرامیداشت یاد و نام رهبر شهید انقلاب آغاز می‌کنم؛ شخصیتی که به‌حق ایشان را کتاب‌خوان‌ترین رهبران جهان دانسته‌اند. انس عمیق و مستمر ایشان با کتاب، گستره مطالعاتشان در حوزه‌های گوناگون ادبیات، شعر، تاریخ و اندیشه و شناخت دقیقشان از آثار و نویسندگان، از وجوه برجسته شخصیت علمی و فرهنگی ایشان بود. برای ما در نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، این نگاه حامل پیامی روشن و مسئولیتی ماندگار است؛ کتاب باید در متن زندگی جامعه حضور داشته باشد و کتابخوانی به بخشی از زیست فرهنگی مردم تبدیل شود.»
تغییر رویکرد از کتابخانه‌محوری به جامعه‌محوری
وی با اشاره به سخنان خود در مراسم سال گذشته درباره ظرفیت کتابخانه‌های عمومی برای خلق ارزش و بازدهی سرمایه‌گذاری فرهنگی افزود: «بر اساس سنجش ارزش‌آفرینی کتابخانه‌های عمومی، سرمایه‌گذاری در این حوزه می‌تواند ارزشی اقتصادی و اجتماعی، فراتر از میزان سرمایه‌گذاری اولیه، ایجاد کند. امروز، پس از کمتر از ۲۳ ماه مسئولیت در نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، می‌خواهم از مسیری صحبت کنم که با هدف تبدیل این ظرفیت‌ها به فرصت‌هایی واقعی و اثرگذار در جامعه دنبال شده است.»
نظربلند با بیان اینکه جهت‌گیری اصلی نهاد، گذار از الگوی «کتابخانه‌محور» به الگوی «جامعه‌محور» بوده است، ادامه داد: «در این رویکرد، کتابخانه علاوه بر آنکه مکانی برای نگهداری و امانت کتاب است، نهادی اجتماعی و فرهنگی محسوب می‌شود که باید متناسب با نیازهای جامعه حرکت کند، فرصت دسترسی به کتاب و خدمات کتابخانه‌ای را گسترش دهد، زمینه تعامل و یادگیری را فراهم آورد و در زندگی فرهنگی و اجتماعی مردم حضوری مؤثر داشته باشد.»
توسعه عادلانه خدمات کتابخانه‌ای در مناطق کم‌برخوردار
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، توسعه عادلانه خدمات و توجه ویژه به مناطق کم‌برخوردار را مبنای این تحول دانست و گفت: «دسترسی به کتاب، دانش و فرصت‌های یادگیری نباید تابع محل زندگی، وضعیت اقتصادی یا موقعیت اجتماعی افراد باشد. کتابخانه عمومی باید نهادی فراگیر و محله‌محور باشد که امکان بهره‌مندی از خدمات فرهنگی را برای همه فراهم کند.»
وی توسعه کتابخانه‌های عمومی سیار را یکی از جلوه‌های روشن این رویکرد دانست و افزود: «در دی‌ماه ۱۴۰۳، نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور ۵۷ کتابخانه عمومی سیار در اختیار داشت. طی ۲۲ ماه گذشته، ۲۵ دستگاه به این ظرفیت افزوده شد و امروز با بهره‌برداری از ۳۴ کتابخانه سیار جدید، شمار این کتابخانه‌ها به ۱۱۶ دستگاه رسید؛ یعنی ظرفیت کتابخانه‌های سیار کشور بیش از دو برابر شده است.»
نظربلند با اشاره به افزایش جمعیت تحت پوشش خدمات کتابخانه‌های سیار اظهار کرد: «جمعیت تحت پوشش این خدمات از سه میلیون و ۴۵ هزار نفر به حدود ۱۰ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر افزایش یافته و همه استان‌های کشور از خدمات کتابخانه عمومی سیار بهره‌مند شده‌اند.»
افزایش ۱۳ درصدی نقاط خدمت کتابخانه‌ای کشور
وی در تشریح روند توسعه شبکه خدمات کتابخانه‌ای کشور گفت: «سال گذشته، در همین مناسبت، نهاد ۴۲۲۹ نقطه خدمت کتابخانه‌ای در سراسر کشور داشت. این تعداد امروز به ۴۴۹۶ نقطه رسیده است و با استقرار کتابخانه‌های سیار جدید، شبکه خدمات کتابخانه‌ای کشور به ۴۷۷۵ نقطه خدمت گسترش خواهد یافت؛ رشدی حدود ۱۳ درصد نسبت به سال گذشته و ۲۲ درصد در دولت چهاردهم که در پرتو همراهی و حمایت دولت محقق شده است.»
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با اشاره به توجه هم‌زمان به توسعه دسترسی و ارتقای کیفیت فضاهای کتابخانه‌ای تصریح کرد: «در ۲۲ ماه گذشته، ۷۰ کتابخانه جدید با زیربنایی بالغ بر ۲۵ هزار مترمربع به بهره‌برداری رسیده و ۶۳ کتابخانه با زیربنایی بالغ بر ۷۰ هزار مترمربع بازطراحی شده‌اند.»
وی با تأکید بر اینکه تحول کتابخانه‌ها صرفاً به توسعه و بهسازی فضاها محدود نبوده است، افزود: «هم‌زمان، تقویت منابع کتابخانه‌ای و گسترش فعالیت‌های ترویجی، آموزشی و محتوایی دنبال شده است تا کتابخانه‌ها به محیط‌هایی زنده برای ترویج خواندن، گفت‌وگو، یادگیری، خلاقیت و مشارکت اجتماعی تبدیل شوند. برگزاری برنامه‌های فرهنگی و ادبی، نشست‌های کتابخوانی، فعالیت‌های مرتبط با کودکان و نوجوانان و برنامه‌های متناسب با گروه‌های مختلف مخاطب، بخشی از این رویکرد است.»
کتابخانه‌ها؛ کانون یادگیری و مشارکت اجتماعی
نظربلند با تأکید بر اینکه اقدامات انجام‌شده مجموعه‌ای از فعالیت‌های پراکنده و مقطعی نبوده است، بیان کرد: «تلاش شده مبانی تحولی پایدار در مأموریت و کارکرد کتابخانه‌های عمومی پی‌ریزی شود؛ تحولی که در آن، کتابخانه از یک مکان ثابت به خدمتی فراگیر، از یک مرکز امانت کتاب به کانون یادگیری و مشارکت اجتماعی و از نهادی متکی بر مراجعه مخاطب به نهادی پاسخگو به نیازهای جامعه تبدیل شود.»
وی در بخش دیگری از سخنان خود، تداوم و تعمیق این مسیر را نیازمند پشتیبانی و همراهی مجموعه دولت و سایر ارکان حاکمیت دانست و سه موضوع را در این زمینه دارای اهمیت ویژه برشمرد.
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در تشریح این موضوعات گفت: «نخست، تأمین منابع مالی پایدار و متنوع برای نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، تا امکان برنامه‌ریزی بلندمدت، توسعه زیرساخت‌ها و توزیع متوازن خدمات فراهم شود. دوم، بهره‌گیری از ظرفیت مسئولیت اجتماعی دستگاه‌های اجرایی و بنگاه‌های اقتصادی و هدایت بخشی از این ظرفیت به توسعه، تجهیز و بهسازی کتابخانه‌های عمومی، به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار و سوم، تقویت حمایت‌های مادی و معنوی از کتابداران و نیروی انسانی نهاد؛ چراکه هیچ تحول پایداری بدون توجه به سرمایه انسانی آن محقق نخواهد شد.»
وی کتابداران را مهم‌ترین حلقه ارتباط کتابخانه با جامعه و پیشران اصلی تحقق این تحول دانست و بر ضرورت حمایت از این گروه تأکید کرد.
توسعه کتابخانه‌های عمومی؛ سرمایه‌گذاری برای تاب‌آوری ملی
نظربلند در ادامه با اشاره به نقش کتابخانه‌های عمومی در حفظ پیوند نسل‌های امروز و آینده با میراث فکری، تاریخی و تمدنی ایران و آموزه‌های فرهنگی و دینی اظهار کرد: «همه ما باور داریم کتابخانه عمومی از مهم‌ترین نهادهایی است که می‌تواند پیوند نسل‌های امروز و آینده را با میراث فکری، تاریخی و تمدنی ایران و آموزه‌های فرهنگی و دینی حفظ و تقویت کند.»
وی افزود: «جامعه‌ای که ریشه‌های تاریخی و تمدنی خود را می‌شناسد، از سرمایه فکری و فرهنگی خویش آگاه است و از قدرت تحلیل و تشخیص برخوردار است، در مواجهه با بحران‌ها و تهدیدها نیز ظرفیت بیشتری برای همبستگی، ایستادگی و بازسازی خواهد داشت. از این منظر، توسعه کتابخانه‌های عمومی صرفاً توسعه یک خدمت فرهنگی نیست؛ بلکه سرمایه‌گذاری برای تقویت بنیان‌های فرهنگی و اجتماعی و ارتقای تاب‌آوری ملی است.»
قدردانی از دستگاه‌های همکار در توسعه کتابخانه‌های سیار
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در پایان، توسعه شبکه کتابخانه‌های سیار و بهره‌برداری از ۳۴ خودروی جدید را حاصل تلاش مجموعه همکاران نهاد، کتابداران سراسر کشور و حمایت دولت چهاردهم و وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دانست.
وی درباره تأمین منابع مورد نیاز این طرح گفت: «تأمین و تخصیص هزینه خرید خودروها با همراهی سازمان برنامه و بودجه کشور و مجلس شورای اسلامی، به‌ویژه کمیسیون برنامه و بودجه و کمیسیون فرهنگی، و تأمین کتاب‌ها نیز با حمایت بنیاد برکت انجام شده است.»
نظربلند در پایان از مجموعه‌های همراه در اجرای این طرح قدردانی کرد و ابراز امیدواری کرد این تلاش جمعی برای ایران عزیز و مردم شریف و سرافراز کشور مبارک باشد.
ارسال دیدگاه