پشت میز قمار، سرنوشت اندوهبار یک خانواده

فرزان زمانی، کارگردان مستند «بازی خانوادگی» که متقاضی حضور در بیستمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» است، با اشاره به پرداختن این اثر به پیامدهای اعتیاد به قمار گفت: «در این مستند تلاش کردم علاوه بر آسیب‌های فردی این وابستگی، تأثیر آن بر خانواده و نقش هنر و تئاتر در ترمیم روابط انسانی را به تصویر بکشم.»

فرزان زمانی، کارگردان مستند «بازی خانوادگی» در گفت‌وگو با خبرنگار پانا درباره شکل‌گیری ایده این مستند اظهار کرد: «برای تحقیق درباره اعتیاد به قمار، در گروه‌های مرتبط با این موضوع فعالیت می‌کردم و با افراد مختلف گفت‌وگو داشتم. آنچه برایم جذاب بود، افرادی بودند که در کنار تلاش برای رهایی از اعتیاد، دغدغه‌ها و خواسته‌های دیگری نیز در زندگی داشتند؛ از جمله علاقه به بازیگری و هنر.»

وی ادامه داد: «در ابتدا هیچ‌کدام از این افراد را نمی‌شناختم. خودم را در گروه معرفی کردم و به‌تدریج با اعضا ارتباط گرفتم و داستان زندگی آن‌ها را شنیدم. این گروه‌ها فعال بودند و افراد در مسیر بهبودی، برای کمک گرفتن با یکدیگر تماس می‌گرفتند. در یکی از همین ارتباط‌ها، یکی از اعضا با من تماس گرفت و درباره شرایطش صحبت کرد. به دلیل تجربه و شناختی که از فعالیت در این حوزه داشتم، تلاش کردم همراهش باشم. بعدها در یکی از دورهمی‌ها و جشن‌های دوستانه نیز حضور پیدا کردم و ارتباطمان نزدیک‌تر شد.»

شکل‌گیری رابطه انسانی با شخصیت‌های مستند

این مستندساز شکل‌گیری رابطه انسانی با شخصیت‌های مستند را یکی از مهم‌ترین چالش‌های این تجربه دانست و گفت: «ایجاد یک رابطه عمیق و واقعی با یک نفر، به‌ویژه در مستندسازی، کار ساده‌ای نیست. در بسیاری از آثار، افراد بیشتر به‌عنوان سوژه دیده می‌شوند، در حالی که آن‌ها انسان‌هایی با احساسات، دغدغه‌ها و پیچیدگی‌های شخصی هستند. رسیدن به چنین ارتباطی زمان زیادی می‌خواهد. این همراهی برای من با پایان فیلم‌برداری تمام نشد و هنوز هم با گذشت چندین ماه از آخرین تصویربرداری، هفته‌ای یک یا دو بار با حمید، یکی از شخصیت‌های فیلم، و همسرش صحبت می‌کنم و ارتباط دوستانه‌مان ادامه دارد.»

پنج تا شش سال برای تحقیق و تولید مستند

زمانی درباره روند تحقیق و تولید این اثر توضیح داد: «کل فرایند حدود پنج تا شش سال طول کشید. زمانی که تحقیق را شروع کردم، هنوز تجربه چندانی در مستندسازی نداشتم و در این مسیر باید چیزهای زیادی یاد می‌گرفتم. حدود سه تا سه‌ونیم سال پیش با حمید آشنا شدم، اما تصویربرداری اصلی فیلم طی یک سال انجام شد؛ چون نمی‌خواستم فاصله زیادی میان اتفاقات زندگی شخصیت‌ها و ثبت آن‌ها در مستند ایجاد شود.»

تأثیر اعتیاد به قمار بر خانواده کمتر دیده شده است

این کارگردان درباره لایه‌های محتوایی فیلم بیان کرد: «یکی از موضوعاتی که می‌خواستم به آن بپردازم، این بود که قمار نیز مانند دیگر موارد اعتیادآور می‌تواند افراد را درگیر وابستگی کند و حتی از نخستین تجربه‌ها زمینه اعتیاد را فراهم آورد. اما برای من مهم‌تر از نمایش آسیب‌های فردی یا پولی که در این مسیر از دست می‌رود، نشان دادن تأثیر اعتیاد به قمار بر خانواده بود. ممکن است فرد از قمار لذت ببرد و آن را تجربه‌ای خوشایند بداند، اما پیامدهای این رفتار بر اعضای خانواده و اطرافیانش کمتر دیده می‌شود. تلاش کردم این بخش از ماجرا را نیز در فیلم نشان دهم.»

هنر و تئاتر در ترمیم روابط انسانی نقش دارند

زمانی با اشاره به دیگر لایه‌های محتوایی مستند گفت: «یکی دیگر از موضوعات فیلم، نقش هنر و به‌ویژه تئاتر در بهبود روابط انسانی است. می‌خواستم نشان دهم هنر چگونه می‌تواند به افراد کمک کند تا روابط آسیب‌دیده خود را ترمیم کنند و به نوعی کارکرد درمانی داشته باشد. در بخش‌هایی از فیلم، من نیز صرفاً مشاهده‌گر نیستم؛ شخصیت‌ها داستان زندگی و رنج‌هایشان را برایم تعریف می‌کنند و تلاش می‌کنم شنونده و همراه آن‌ها باشم.»

امیدوارم مخاطبان به تأثیر اعتیاد بر خانواده توجه کنند

این مستندساز درباره انتظاری که از مخاطبان دارد، اظهار کرد: «بازی خانوادگی چند لایه دارد و امیدوارم مخاطب در کنار آشنایی با موضوع اعتیاد به قمار، به تأثیر آن بر خانواده نیز توجه کند. همچنین دوست دارم نقش هنر در ترمیم روابط انسانی و کمک به افراد برای عبور از دشواری‌های زندگی دیده شود.»

سینماحقیقت فرصتی برای شنیده شدن روایت‌های واقعی است

این کارگردان درباره اهمیت جشنواره سینماحقیقت و نقش آن در معرفی آثار مستند بیان کرد: «ما در کشوری زندگی می‌کنیم که آدم‌های زیادی قصه‌های شنیدنی دارند. وقتی این قصه‌ها، گفت‌وگوها و معضلات در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، می‌توانند زمینه اتفاق‌های خوبی را فراهم کنند. سینماحقیقت کمک می‌کند روایت‌های واقعی در سطح گسترده‌تری مطرح شوند.»

زمانی در پایان گفت: «یکی از ویژگی‌های مهم این جشنواره، حضور رسانه‌های مختلف و افرادی از حوزه‌های گوناگون است؛ به همین دلیل سوژه‌هایی که مستندسازان به آن‌ها پرداخته‌اند، می‌توانند در رسانه‌های دیگر نیز جدی‌تر دنبال شوند. امیدوارم در صورت حضور بازی خانوادگی در جشنواره، موضوع این فیلم از نظر رسانه‌ای مورد توجه قرار بگیرد و زمینه گفت‌وگو و آگاهی بیشتر درباره آن فراهم شود.»