قصه‌گویی در مسیر پرورش اندیشه کودکان؛ از تأکید بر کاربردی‌شدن پژوهش‌ها تا معرفی برگزیدگان جشنواره
تهران (پانا) - آیین پایانی بخش علمی بیست‌وهفتمین جشنواره بین‌المللی قصه‌گویی در حالی برگزار شد که مسئولان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بر ضرورت تبدیل دستاوردهای پژوهشی به فعالیت‌های کاربردی در مراکز فرهنگی و تربیتی تأکید کردند؛ رویدادی که با معرفی برگزیدگان چهار بخش علمی و رونمایی از پنجمین جلد مجموعه «قصه‌جو» همراه بود.
آیین پایانی بخش علمی بیست‌وهفتمین جشنواره بین‌المللی قصه‌گویی روز دوشنبه ۲۰ مهر ۱۴۰۵، هم‌زمان با هفته ملی کودک، در مرکز آفرینش‌های فرهنگی هنری کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان برگزار شد.
این مراسم با حضور مسئولان کانون، پژوهشگران، نویسندگان، قصه‌گویان و فعالان فرهنگی همراه بود و در جریان آن، علاوه بر معرفی آثار برگزیده در بخش‌های جستار، مقاله، کتاب و پایان‌نامه، موضوع‌هایی همچون نقش قصه در تربیت عقلانی کودکان، ضرورت ارتباط دانشگاه و مراکز فرهنگی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در فعالیت‌های آموزشی مورد توجه قرار گرفت.
یکی از محورهای اصلی این آیین، تأکید بر جایگاه پژوهش در توسعه قصه‌گویی و ضرورت استفاده از نتایج مطالعات علمی برای ارتقای کیفیت فعالیت‌های مربیان کانون بود.
پژوهش‌های قصه‌گویی باید وارد میدان تربیت کودکان شوند
حامد علامتی، مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، در این مراسم با تأکید بر ضرورت پیوند میان پژوهش و فعالیت‌های تربیتی، قصه‌گویی را فراتر از یک فعالیت سرگرم‌کننده دانست و بر نقش آن در رشد فکری و تقویت توانایی‌های شناختی کودکان تأکید کرد.
وی با اشاره به مأموریت اصلی کانون در پرورش فکر کودکان و نوجوانان، اظهار کرد که قصه می‌تواند زمینه‌ای برای اندیشیدن، پرسشگری، تقویت تخیل و شناخت رفتار انسان‌ها فراهم کند.
به گفته علامتی، کودکان هنگام شنیدن قصه تنها مخاطب یک روایت نیستند، بلکه با شخصیت‌های داستان همراه می‌شوند، درباره تصمیم‌ها و رفتارهای آنان می‌اندیشند و درستی یا نادرستی انتخاب‌هایشان را ارزیابی می‌کنند.
مدیرعامل کانون با تأکید بر اهمیت نقش مربیان در هدایت این فرایند، خاطرنشان کرد که گاهی مهم‌ترین بخش فعالیت قصه‌گویی پس از پایان روایت و با پرسش‌هایی آغاز می‌شود که کودکان درباره داستان مطرح می‌کنند.
وی همچنین خواستار ارتباط نزدیک‌تر پژوهشگران با مربیان مراکز فرهنگی شد و تأکید کرد که یافته‌های علمی باید به انتخاب قصه‌های مناسب‌تر، طراحی پرسش‌های مؤثرتر و شناخت بهتر نیازها و تجربه‌های کودکان کمک کند.
علامتی با اشاره به ضرورت استفاده عملی از نتایج پژوهش‌ها، پیشنهاد کرد آثار علمی جشنواره در کارگاه‌های آموزشی و برنامه‌های مرکز تربیت مربی کانون مورد بررسی و استفاده قرار گیرند.
بخش علمی نباید در حاشیه جشنواره قرار گیرد
مدیرعامل کانون در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اهمیت جایگاه پژوهش در جشنواره بین‌المللی قصه‌گویی، بر ضرورت تقویت بخش علمی این رویداد تأکید کرد.
وی معتقد است بخش علمی جشنواره نباید صرفاً به‌عنوان برنامه‌ای جانبی در کنار اجراهای قصه‌گویی شناخته شود، بلکه لازم است به یکی از ارکان اصلی این رویداد تبدیل شود و در ارتقای کیفیت آثار و شیوه‌های روایت نقش داشته باشد.
علامتی همچنین توجه هم‌زمان به کیفیت محتوایی و جذابیت آثار را ضروری دانست و بر اهمیت گسترش دامنه مخاطبان جشنواره تأکید کرد.
او در ادامه با اشاره به مسئولیت اجتماعی قصه‌گویان و نویسندگان، خواستار توجه به روایت زندگی و مظلومیت کودکان قربانی خشونت و جنگ، از جمله کودکان شهید میناب، در آثار ادبی و هنری شد.
مدیرعامل کانون بر ضرورت ثبت این روایت‌ها در حافظه تاریخی و فرهنگی جامعه تأکید کرد و توجه به ابعاد انسانی چنین موضوع‌هایی را از مسئولیت‌های فعالان عرصه قصه‌گویی دانست.
بازآفرینی فعالیت‌های کانون با محور پرورش فکر
فرهاد فلاح، معاون فرهنگی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نیز در این آیین با اشاره به تغییر سبک زندگی کودکان و نوجوانان و تحولات سریع فناوری، بر ضرورت بازنگری در شیوه‌های فعالیت‌های فرهنگی و تربیتی تأکید کرد.
وی با بیان اینکه قصه‌گویی ظرفیت قابل‌توجهی برای ماندگاری مفاهیم و تقویت توانایی‌های ذهنی کودکان دارد، اظهار کرد که فعالیت‌های کانون باید متناسب با نیازهای نسل جدید بازآفرینی شوند.
فلاح همچنین جداسازی بخش علمی از بخش اصلی جشنواره را فرصتی برای بررسی تخصصی‌تر موضوع قصه‌گویی و بهره‌گیری از دیدگاه‌های پژوهشگران و صاحب‌نظران این حوزه دانست.
معاون فرهنگی کانون در تشریح رویکرد این مجموعه برای پرورش فکر کودکان و نوجوانان، سه محور فراشناخت، خودتنظیمی عقلانی و خویشتن‌داری عقلانی را از مهم‌ترین زمینه‌های فعالیت تربیتی معرفی کرد.
به گفته وی، فراشناخت با تقویت کنجکاوی، حقیقت‌جویی و علاقه به یادگیری ارتباط دارد و قصه‌ها می‌توانند کودکان را به کشف موضوع‌های تازه و طرح پرسش‌های بیشتر تشویق کنند.
فلاح همچنین در توضیح خودتنظیمی عقلانی، بر اهمیت پرورش خلاقیت هدفمند، تفکر انتقادی، ژرف‌نگری و استدلال‌ورزی تأکید کرد و یادآور شد که تفکر انتقادی به معنای مخالفت با دیگران نیست، بلکه توانایی بررسی موضوع‌ها، شناخت ابعاد مختلف مسائل و ارزیابی استدلال‌ها را شامل می‌شود.
وی خویشتن‌داری عقلانی را نیز از موضوع‌های مهم در تربیت کودکان دانست و انعطاف‌پذیری ذهنی، بردباری، تحمل ابهام و توانایی درک دیدگاه دیگران را از مؤلفه‌های این حوزه برشمرد.
معاون فرهنگی کانون معتقد است قصه‌گویی می‌تواند به کودکان کمک کند تا با دیدگاه‌های متفاوت آشنا شوند و در مواجهه با مسائل پیچیده، قدرت تحلیل و تحمل بیشتری داشته باشند.
آموزش مفاهیم هوش مصنوعی با ۱۸۰ فعالیت کانونی
یکی دیگر از موضوع‌های مطرح‌شده در این مراسم، برنامه کانون برای آموزش مفاهیم مرتبط با هوش مصنوعی به کودکان و نوجوانان بود.
فرهاد فلاح در این زمینه از آماده‌سازی کتابی خبر داد که آموزش مفاهیم هوش مصنوعی را بدون نیاز به استفاده از ابزارهای دیجیتال دنبال می‌کند.
به گفته معاون فرهنگی کانون، این کتاب شامل حدود ۱۸۰ فعالیت آموزشی است که با بهره‌گیری از روش‌های فرهنگی و تربیتی طراحی شده و در آستانه انتشار قرار دارد.
وی با اشاره به ضرورت مواجهه هدفمند با فناوری‌های نوین، تأکید کرد که کانون تلاش دارد در کنار بهره‌گیری از ظرفیت‌های جدید، فعالیت‌های خود را بر پایه تقویت تفکر و توانایی‌های عقلانی کودکان و نوجوانان توسعه دهد.
پیشنهاد تدوین نقشه راه پژوهشی برای قصه‌گویی
در ادامه این آیین، ابوالفضل حری از دیگر سخنرانان مراسم، بر ضرورت برنامه‌ریزی بلندمدت برای توسعه پژوهش‌های حوزه قصه‌گویی تأکید کرد.
وی پیشنهاد داد نقشه راهی پژوهشی با افق پنج یا ۱۰ ساله برای این حوزه تدوین شود تا موضوع‌های اولویت‌دار مشخص شوند و فعالیت‌های علمی در مسیری هدفمند ادامه پیدا کنند.
حری همچنین تقویت ارتباط میان کانون و دانشگاه‌ها را ضروری دانست و بر اهمیت شناسایی پژوهش‌های مرتبط، توجه به ارزش کاربردی آثار و انتقال یافته‌های علمی به فعالیت‌های مربیان تأکید کرد.
معرفی برگزیدگان چهار بخش علمی جشنواره
در بخش دیگری از این مراسم، برگزیدگان بخش علمی بیست‌وهفتمین جشنواره بین‌المللی قصه‌گویی در چهار بخش جستار، مقاله، کتاب و پایان‌نامه معرفی و تجلیل شدند.
در بخش جستار، آسیه رحمتی با اثر «شهرزاد قصه‌های زیرزمینی»، هیوا ملکی با اثر «کلاف خیال؛ سفری شخصی در دل قصه‌ها»، زینب الهی‌نژاد با اثر «قصه‌ای که با مکث‌ها گفته شد» و عباس حدادیان نائینی با اثر «وقتی قصه‌ها در بخار می‌پیچیدند» به‌عنوان برگزیدگان این بخش معرفی شدند.
در بخش مقاله نیز فهیمه مسلمی با پژوهش «تحلیل مجموعه داستان‌های فکری برای کودکان ایرانی با رویکرد انتقادی در برنامه فبک (فلسفه برای کودکان)» و سمیه محمدی با مقاله «طراحی الگوی برنامه درسی تلفیقی قصه‌گویی و نمایش خلاق در دوره پیش‌دبستان» عنوان برگزیده را کسب کردند.
همچنین جابر افتخاری با مقاله «بررسی اثربخشی داستان‌های ایرانی گروه سنی جیم و تفکر مراقبتی دانش‌آموزان دوره ابتدایی» و انیسه وحیدی با مقاله «قصه‌درمانی به‌عنوان مداخله‌ای خلاقانه در کاهش مشکلات هیجانی‌ـ‌رفتاری کودکان؛ مرور نظام‌مند سازوکارها و اثربخشی» شایسته تقدیر شناخته شدند.
در بخش کتاب، امیرسلیمان شهبازی با کتاب «قصه‌گویی و سلامت روان» و محمد فاطمی‌منش با کتاب «اسطوره‌شناخت» موفق به کسب عنوان برگزیده شدند.
در بخش پایان‌نامه نیز جابر افتخاری با پژوهش «بررسی داستان‌های ایرانی و خارجی با رویکرد تفکر مراقبتی و اثربخشی آن‌ها در دانش‌آموزان دوره ابتدایی» به‌عنوان برگزیده معرفی شد.
تأکید داوران بر نوآوری و کاربردی بودن پژوهش‌ها
در ادامه مراسم، از داوران بخش‌های جستار، مقاله، کتاب و پایان‌نامه قدردانی شد.
هیئت داوران در بیانیه خود بر ضرورت ارتقای روش‌مندی علمی، نوآوری در انتخاب موضوع‌ها، انسجام ساختاری آثار و توجه به نیازهای واقعی حوزه قصه‌گویی تأکید کردند.
داوران همچنین موضوع‌هایی مانند هوش مصنوعی را از ظرفیت‌های جدید پژوهشی در حوزه قصه‌گویی معرفی کردند و توجه بیشتر پژوهشگران به مسائل روز و نیازهای تربیتی کودکان را ضروری دانستند.
در بخش دیگری از این آیین نیز از رازی صدری، قصه‌گوی شرکت‌کننده از شهرضا، به دلیل اجرای اثرگذار و برانگیزاننده تقدیر شد.
رونمایی از پنجمین جلد مجموعه «قصه‌جو»
پایان‌بخش آیین علمی جشنواره، رونمایی از پنجمین جلد مجموعه «قصه‌جو» بود؛ مجموعه‌ای که با هدف گردآوری و انتشار جستارهای برتر دوره‌های جشنواره بین‌المللی قصه‌گویی تهیه شده است.
انتشار این مجموعه با هدف گسترش مطالعات تخصصی، ثبت تجربه‌های پژوهشی و تقویت جریان علمی در حوزه قصه‌گویی دنبال می‌شود.
برگزاری بخش علمی بیست‌وهفتمین جشنواره بین‌المللی قصه‌گویی در حالی به پایان رسید که تأکید مشترک سخنرانان و داوران بر یک موضوع متمرکز بود؛ اینکه پژوهش‌های حوزه قصه‌گویی زمانی می‌توانند اثربخش باشند که نتایج آن‌ها از فضای نظری فراتر برود و در فعالیت‌های روزمره مربیان، شیوه‌های روایت و فرایند پرورش فکر کودکان و نوجوانان مورد استفاده قرار گیرد.
فاطمه آبروش
ارسال دیدگاه