در گفتوگو با پانا مطرح شد
یک سؤال کودکی چگونه به ساخت مستندی درباره فرهنگ بوشهر رسید؟
سکههای ضرب شده در بوشهر، موضوع مستند شدند/ «سینماحقیقت» محل تلاقی سلیقهها، فرمها و موضوعات مختلف است
تهران (پانا) - مهدی انصاری، کارگردان مستند «عاموها» که در نوزدهمین جشنواره سینماحقیقت به نمایش درآمد، با اشاره به ۱۰ سال پژوهش و تصویربرداری برای این فیلم، از جستوجوی ریشههای موسیقی و آیینهای بوشهر، واکنش مخاطبان به روایت زندگی افراد در این اثر و خاطرات تلخ و شیرین مسیر ساخت این مستند گفت.
مهدی انصاری، کارگردان مستند «عاموها»، در گفتوگو با پانا درباره شکلگیری نگاه خود به فرهنگ و آیینهای بوشهر گفت: «سیر و سفر در تاریخ همیشه برای من لذتبخش بوده است؛ بهخصوص کشف علتهای شکلگیری هر رویداد و آیین. از طرفی، من و هر بوشهری دیگری در اتمسفر آیین متولد شدهایم، کودکی را سپری کردهایم و بزرگ شدهایم. در بوشهر آیینها تا مرگ و حتی بعد از مرگ هم با ما هستند.»
وی ادامه داد: «از کودکی، سنج و دمام برایم شگفتانگیز بود و هنوز هم همینطور است. همیشه برایم سوال بود که چرا این سازها نواخته میشوند، این ریتمها از کجا آمدهاند، چرا نوازندگان به این شکل میایستند و چرا مراسم با بوق آغاز و با بوق تمام میشود. این پرسشها همیشه با من بود تا زمانی که به گروه تئاتر استاد صغیری، پدر تئاتر آیینی ایران، پیوستم. تجربه کار با صغیری و نگاه او به آیین برایم بسیار جالب و جذاب بود.»
انصاری افزود: «یک روز در خانه استاد صغیری به کتاب «ریشهها» اثر الکس هیلی برخوردم؛ کتابی درباره جستوجوی یک سیاهپوست برای پیدا کردن ریشههایش. این سفر به ریشهها برای من به مهمترین رویکرد تبدیل شد و در فیلم «عاموها» نیز برای حرکت سوژه از همین ایده استفاده کردم.»
این مستندساز درباره چگونگی شکلگیری ساختار روایی «عاموها» بیان کرد: «ابتدا بر اساس پژوهشهای کتابخانهای و میدانی، یک گفتار متن ۱۳ صفحهای برای فیلم نوشتم، اما بعدها متوجه شدم در بخشهایی وارد مسائل کاملا فنی حوزه موسیقی شدهام که با وجود اطلاعات ارزشمند، احتمالاً برای مخاطب خستهکننده خواهد بود. این متن بر سه پایه استوار بود؛ ابتدا از دریچه تاریخ ورود بردگان آفریقایی و تأثیر آنها بر موسیقی بوشهر به موضوع نگاه کردم، سپس به خود موسیقی و در مرحله دیگر به آیین رسیدم.»
وی ادامه داد: «بعد با کمک تدوینگر، عابدین رمضانی، ساعتها درباره چگونگی استفاده از این متریال برای پرداخت روایت بحث کردیم و نتیجه نهایی همان فیلمی شد که در سینماحقیقت به نمایش درآمد. فیلم را به دوستان زیادی نشان دادم و پیشنهادهای متفاوت و حتی متناقضی شنیدم. بعضی از آنها را اعمال کردم، اما در مجموع همین اتفاق باعث شد بر ساختار روایی کنونی فیلم بیشتر پافشاری کنم. بنابراین ساختار فیلم با حرکت در تاریخ، از موسیقی و آیینها استفاده میکند؛ روایت از این موضوع تغذیه میکند و در نهایت تلاش دارد حالوهوای بخشی از فرهنگ بوشهر را منتقل کند.»
انصاری درباره واکنش مخاطبان به «عاموها» در نوزدهمین جشنواره سینماحقیقت گفت: «تماشاگران فیلم را دوست داشتند و این برایم بسیار خوشایند بود، بهخصوص در بخش تحقیق و پژوهش فیلم. آنها با اطلاعات تازهای از بوشهر و فرهنگ بوشهر مواجه میشدند که برایشان جالب و جذاب بود. یکی از نکاتی که از مخاطبان دریافت کردم، علاقه آنها به زندگی و نوع زیست سیاهان بود. بسیاری از تماشاگران میگفتند دوست داشتیم از زندگی راوی فیلم، حسین اعتمادی، بیشتر ببینیم و بشنویم.»
وی افزود: «اتفاقا این بخشها را هم تصویربرداری کرده بودم، اما در ساختار فعلی فیلم نمینشست و اگر آنها را وارد میکردم، فیلم به اثری با زمان طولانیتر تبدیل میشد.»
این کارگردان در ادامه از خاطرات طولانی مسیر تولید «عاموها» گفت و توضیح داد: «به دلیل مناسبتی بودن زمان تصویربرداری که در ماههای محرم و صفر انجام میشد و همچنین مسافت زیاد، چراکه فاصله شمال تا جنوب استان بیش از ۷۵۰ کیلومتر است، طی این ۱۰ سال شاید چند هزار کیلومتر سفر کردم. به همین دلیل تقریباً همه لحظات ساخت فیلم برایم خاطره بود، اما دو خاطره تلخ و یک خاطره شیرین دارم.»
انصاری درباره یکی از خاطرات تلخ خود بیان کرد: «اولین باری که به جزیره خارگ سفر کردیم، در خوابگاه محیط زیست خارگ اسکان داشتیم. شب قبل از برگشت تصمیم گرفتیم راشها را روی هارد کپی کنیم، اما کامپیوتر آنجا ویروسی بود و تمام راشها از بین رفت. اجازه اقامت ما هم تمام شده بود. این اتفاق بعد از مصاحبه با معلم و استاد عزیز، مرحوم حسین دهقانی، افتاد و شرایط را برایمان سختتر کرد.»
وی ادامه داد: «در سفر دیگری به دیلم، با فردی مصاحبه کردیم و در پایان گفت «ما اینجا سیاه نداریم» و خواست مصاحبهاش را پاک کنیم. در سفر دیگری به شهرستان جم و بخش ریز رفتیم. حسین اعتمادی از قبل تماس گرفته و هماهنگ کرده بود. وقتی رسیدیم، حسین از یک موتورسوار پرسید که سیاهان را کجا میتوانیم پیدا کنیم. چند دقیقه بیشتر نگذشته بود که فردی آمد و خواست ما را بزند و اعتراض کرد که چرا گفتهایم «سیاه»؛ در حالی که خودش سیاهپوست بود. متاسفانه هنوز در بعضی مناطق با این مشکلات مواجه هستیم؛ مشکلاتی که ریشه در اختلافات قدیمی دارد.»
این مستندساز در آستانه بیستمین دوره جشنواره سینماحقیقت، درباره ویژگی این جشنواره عنوان کرد: «جشنواره محل تلاقی سلیقهها، فرمها و موضوعات مختلف و همچنین محل تلاقی آدمهاست. جایی که کارگردانها و دیگر هنرمندان میتوانند هم خودشان را پیدا کنند و هم دیگران را. این اتفاق فرصتهای جدیدی به همراه ایدههای نو ایجاد میکند و اگر این ایدهها جامه عمل بپوشند و به فیلمهای تازه تبدیل شوند، مسلماً اتفاق خوبی برای جشنواره رقم خورده است.»
مهدی انصاری در پایان درباره فعالیتهای تازه خود نیز گفت: «مدتی است مشغول فیلمبرداری مستندی درباره گروه مفتون و اعضای آن هستم. مفتون یکی از تأثیرگذارترین گروههای تاریخ موسیقی پس از انقلاب بوشهر است که دو دهه در جشنوارههای موسیقی کشور حضور فعال داشت.»
وی افزود: «با کمک سید قاسم یاحسنی در حال پژوهش برای ساخت مستندی درباره سکههای ضربشده در بوشهر هستم که «ضرب بوشهر» نام دارد.»
ارسال دیدگاه