پیروز واقعی روایت است، نه اسلحه

ابوالفضل دولتشاهی کارشناس رسانه در گفت‌وگو با پانا با خصوص تأثیر روایت درست در بحران هایی مثل جنگ اخیر اسرائیل و آمریکا علیه ایران گفت: در شرایط بحرانی مانند جنگ اخیر اسرائیل و آمریکا علیه ایران، روایت درست می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در مدیریت افکار عمومی داخل کشور و واکنش‌های بین‌المللی داشته باشد.

وی ادامه داد: وقتی رسانه‌های معتبر و مسئول، اطلاعات شفاف، مستند و به‌موقع را در اختیار مردم قرار می‌دهند، از شکل‌گیری شایعات، ترس‌های غیرواقعی و تحلیل‌های تخریبی جلوگیری می‌شود. 

این کارشناس رسانه خاطرنشان کرد:روایت درست به مردم کمک می‌کند تا ماهیت تهدید، اهداف دشمن و میزان آسیب‌پذیری خود را واقع‌بینانه درک کنند و از دامن زدن به فضای یأس یا شعارهای افراطی پرهیز نمایند. در چنین شرایطی، اعتماد عمومی به نهادهای حکمرانی و نظامی حفظ شده و همبستگی ملی تقویت می‌شود.

وی با اشاره به این موضوع که روایت‌پردازی دقیق و حرفه‌ای در سطح بین‌المللی می‌تواند افکار جهانی را تحت تأثیر قرار داده و از مشروعیت اقدامات نظامی دشمن بکاهد، گفت: در جنگ اخیر شاهد بودیم که روایت درست از سوی ایران نشان داد که کدام طرف آغازگر تجاوز است و کدام طرف در چارچوب حقوق بین‌الملل از خود دفاع می‌کند. انتشار تصاویر مستند، گزارش‌های شفاف از تلفات غیرنظامیان و ارائه تحلیل‌های حقوقی معتبر از طریق رسانه‌های بین‌المللی می‌تواند موجب فشار افکار عمومی بر دولت‌های مهاجم و حتی ایجاد شکاف در ائتلاف آن‌ها شود.

دولتشاهی گفت: روایت درست پس از پایان بحران نیز نقشی حیاتی در بازسازی اعتماد، تحلیل دقیق وقایع و جلوگیری از تکرار فاجعه دارد. اگر رسانه‌ها و نهادهای مسئول در طول جنگ، اطلاعات را با صداقت و دقت منتقل کرده باشند، در مرحله پساجنگ می‌توان بدون حباب‌های تبلیغاتی به ارزیابی نقاط قوت و ضعف پرداخت. 

وی خاطرنشان کرد: روایت واقعی از دستاوردها و آسیب‌ها، جامعه را قادر می‌سازد تا درس‌های لازم را بیاموزد، از قهرمان‌نمایی‌های کاذب بپرهیزد و به جای سرزنش‌های داخلی، بر بازسازی متمرکز شود. در مقابل، روایت‌های تحریف‌شده یا یک‌سویه چه از طرف خودی و چه از طرف دشمن، می‌تواند زخم‌های جامعه را عمیق‌تر کرده و زمینه را برای بحران‌های آینده هموار سازد.

این کارشناس رسانه یادآور شد: روایت درست در بحران‌هایی مانند جنگ اسرائیل و آمریکا علیه ایران زمانی می‌تواند موفق و کارآمد باشد که پیش از وقوع بحران، بسترهای اعتمادسازی میان مردم و رسانه‌های رسمی ایجاد شده باشد. همچنین در لحظات نخست بحران، سرعت انتشار اطلاعات مستند و قابل راستی‌آزمایی از اهمیت حیاتی برخوردار است.

وی ادامه داد: هر تأخیری باعث می‌شود فضای خالی از خبر با شایعات و روایت‌های دشمن پر شود. افزون بر این، روایت درست باید در میانه بحران انعطاف‌پذیر باشد و بدون افتادن در دام سیاه‌نمایی یا بزرگ‌نمایی افراطی، تصویری شفاف از توانایی‌ها، آسیب‌ها و اقدامات متقابل ارائه دهد. در نهایت پس از بحران، موفقیت روایت به شفافیت در پذیرش نقاط ضعف و قوت وابسته است؛ روایتی که خطاها را پنهان کند، در بلندمدت اعتبار خود را از دست می‌دهد.

دولتشاهی گفت: در نبرد روایت‌ها، پیروز کسی نیست که حتماً جنگ نظامی را برده یا رسانه‌های پرنفوذتری دارد، بلکه کسی پیروز است که روایتش در آزمون زمان تاب بیاورد و با واقعیت‌های ملموس مردم گره بخورد.

وی یادآور شد: گاه کشوری که در میدان نبرد آسیب دیده، اما موفق شده روایتی اصیل، صادقانه و همبسته‌ساز از مقاومت و درس‌های بحران ارائه دهد، در درازمدت از جامعه‌ای منسجم‌تر و آگاهانه‌تر برخوردار می‌شود؛ در مقابل، کشوری که روایت فریبنده از «پیروزی مطلق» می‌سازد، پس از فروکش بحران با شوک واقعیت و فروپاشی اعتماد عمومی روبه‌رو خواهد شد. از سوی دیگر، در عرصه بین‌المللی پیروز کسی است که بتواند روایت رقیب را بی‌اعتبار کرده و دست‌کم از شکل‌گیری اجماع جهانی علیه خود جلوگیری کند.

این کارشناس رسانه گفت: روایت درست زمانی عملکرد مؤثری در بحران دارد که زمان‌بندی (پیش از بحران، حین بحران، پس از بحران)، صداقت (قابلیت انطباق با واقعیت) و سرعت (پر کردن به‌موقع خلأ اطلاعاتی) را با هم رعایت کند.

وی افزود: پیروز نهایی در این عرصه نیز نه لزوماً قدرتمندترین بازیگر نظامی، بلکه کسی است که روایتش بیشترین هماهنگی را با ادراک عمومی، حقوق بین‌الملل و منافع پایدار جامعه خود داشته باشد. در بحرانی مثل جنگ احتمالی اسرائیل و آمریکا علیه ایران، هر طرفی که بتواند افکار عمومی خود را از سرگردانی و یأس نجات دهد و همزمان در سطح جهان مشروعیت اقدامات حریف را کاهش دهد، حتی بدون پیروزی در میدان نبرد، در «جنگ روایت‌ها» به پیروزی مهمی دست یافته است.