تأسیس «ساواک»؛ راهکار واشنگتن برای خلق «جزیره ثبات»

بحران مشروعیت پس از سرکوب‌های کور

سه سال نخست پس از بازگشت محمدرضا پهلوی (۱۳۳۲ تا ۱۳۳۵)، با سرکوب‌های خشن، اعدام‌ها و شکنجه‌های بی‌ضابطه همراه بود. تصاویر نشان می‌دهند که اگرچه این خشونت‌ها مخالفان را سرکوب کرد، اما به دلیل ماهیت وحشیانه‌اش، مشروعیت رژیم شاه را حتی نزد متحدان غربی‌اش زیر سوال برد.

نگرانی آمریکا از نفوذ کمونیسم و امنیت نفت

در سال ۱۹۵۷ (۱۳۳۵ شمسی)، جلسه‌ای استراتژیک در کاخ سفید برگزار شد. مقامات آمریکایی نگران بودند که سرکوب‌های کورکورانه باعث واکنش عکس شده و زمینه را برای نفوذ شوروی فراهم کند. از سوی دیگر، شرکت‌های نفتی خواهان تضمین امنیت سرمایه‌گذاری‌های خود در ایران بودند.

دستور آیزنهاور برای خلق هیولا

راهکار پیشنهادی رئیس سازمان سیا به «دوایت آیزنهاور»، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، تأسیس یک سازمان امنیتی «متمرکز» و «آموزش‌دیده» بود. آیزنهاور با بیان اینکه «ایران پایگاه مهم ماست»، دستور فوری تشکیل این سازمان را صادر کرد. بدین ترتیب، لایحه تشکیل ساواک با بودجه و آموزش مستقیم آمریکا به مجلس فرمایشی ایران رفت تا ماشینی مخوف برای سرکوب سیستماتیک و حفظ «جزیره ثبات» آمریکا در منطقه متولد شود.