از حساب دخل و خرج خانواده تا کلاس درس؛
نماینده مجلس شورای اسلامی: آموزش سواد مالی باید از سال‌های ابتدایی تحصیل آغاز شود
سواد مالی چگونه باید به دانش‌آموزان آموزش داده شود؟
تهران (پانا) - نماینده مجلس شورای اسلامی، با تأکید بر اهمیت آموزش سواد مالی به دانش‌آموزان گفت: آشنایی با مبانی اقتصادی و مالی باید از سال‌های ابتدایی تحصیل آغاز شود و در کنار آموزش نظری، بر تجربه و کاربرد عملی نیز تکیه داشته باشد.
سواد مالی شاید در نگاه اول مفهومی اقتصادی و مرتبط با بازار و حساب‌های بانکی به نظر برسد، اما در واقع بخش مهمی از مهارت‌های زندگی است؛ مهارتی که در گذشته بخش زیادی از آموزش آن نه در کلاس درس، بلکه در دل خانواده و زندگی روزمره شکل می‌گرفت.
کودکی که در کنار پدر و مادر کار می‌کرد، خرید روزانه را می‌دید، با مفهوم درآمد و هزینه آشنا می‌شد و در بسیاری از خانواده‌ها نیز حرفه خانوادگی را ادامه می‌داد، عملاً بدون آنکه کتابی درباره اقتصاد بخواند، بخشی از سواد مالی را تجربه می‌کرد.
امروز اما شرایط زندگی تغییر کرده است. بسیاری از کودکان و نوجوانان فاصله بیشتری با محیط کسب‌وکار خانواده دارند و مشاغل نیز تخصصی‌تر از گذشته شده‌اند. از سوی دیگر، مدرسه بخش قابل توجهی از زمان آموزش و تربیت دانش‌آموز را به خود اختصاص داده است. همین تغییر، نقش مدرسه را در آموزش مهارت‌هایی مانند سواد مالی پررنگ‌تر می‌کند.
وقتی آموزش یک مهارت از خانواده به مدرسه منتقل می‌شود
در گذشته، آموزش اقتصادی کودک بیشتر در جریان زندگی اتفاق می‌افتاد. کودک می‌دید که خانواده برای خرید تصمیم می‌گیرد، درآمد را میان هزینه‌های مختلف تقسیم می‌کند، برای آینده پس‌انداز دارد یا میان یک خواسته و یک نیاز تفاوت قائل می‌شود.
این نوع آموزش یک ویژگی مهم داشت؛ عملی بود. کودک صرفاً تعریف «درآمد» یا «هزینه» را حفظ نمی‌کرد، بلکه مفهوم آن را در زندگی می‌دید. همین مسئله می‌تواند امروز نیز یک اصل مهم در آموزش سواد مالی باشد؛ یعنی اگر مدرسه قرار است بخشی از مسئولیت آموزش این مهارت را برعهده بگیرد، نباید سواد مالی صرفاً به مجموعه‌ای از تعاریف و اصطلاحات اقتصادی تبدیل شود.
مسئله اصلی این نیست که دانش‌آموز بداند «بودجه» چیست؛ مسئله این است که بتواند در یک موقعیت واقعی یا شبیه‌سازی‌شده، برای یک بودجه تصمیم بگیرد.
کلاس درس می‌تواند محیط تمرین اقتصاد خانواده باشد
آموزش سواد مالی در مدرسه می‌تواند از فعالیت‌های ساده و متناسب با سن دانش‌آموز آغاز شود. برای دانش‌آموز دوره ابتدایی، مفاهیمی مانند تفاوت نیاز و خواسته، انتخاب، پس‌انداز و مصرف مسئولانه می‌تواند در قالب فعالیت‌های ساده آموزشی مطرح شود.
در دوره‌های بالاتر نیز می‌توان دانش‌آموز را با موقعیت‌هایی مواجه کرد که نیازمند تصمیم‌گیری هستند؛ برای نمونه، دانش‌آموز یک درآمد فرضی در اختیار دارد و باید هزینه‌های ضروری، پس‌انداز و سایر مخارج را اولویت‌بندی کند.
در چنین فعالیتی، دانش‌آموز به جای حفظ کردن یک تعریف، با یک مسئله مواجه می‌شود، گزینه‌ها را بررسی می‌کند، پیامد تصمیم خود را می‌سنجد و در نهایت انتخاب می‌کند. این همان ویژگی‌ای است که آموزش سواد مالی را از یک درس نظری جدا می‌کند.
از «یادگیری درباره پول» تا «یادگیری تصمیم‌گیری مالی»
هدف آموزش سواد مالی نباید صرفاً افزایش اطلاعات اقتصادی دانش‌آموز باشد. مهم‌تر از دانستن اصطلاحات اقتصادی، توانایی تصمیم‌گیری مسئولانه است.
دانش‌آموز باید به تدریج بیاموزد که هر درآمدی محدودیت دارد، هر خریدی یک انتخاب است، نیاز با خواسته تفاوت دارد و تصمیم امروز می‌تواند بر شرایط آینده اثر بگذارد.
به همین دلیل، فعالیت‌هایی مانند طراحی بودجه فرضی یک خانواده، مقایسه قیمت کالاها، برنامه‌ریزی برای یک خرید، تعیین هدف پس‌انداز یا بررسی اولویت‌های هزینه‌ای می‌تواند بخشی از آموزش سواد مالی در مدرسه باشد.
این فعالیت‌ها حتی می‌توانند به شکل گروهی انجام شوند تا دانش‌آموز علاوه بر مهارت اقتصادی، گفت‌وگو، مسئولیت‌پذیری، کار گروهی و پذیرش پیامد تصمیمات خود را نیز تمرین کند.
مدرسه جای خانواده را نمی‌گیرد
البته ورود مدرسه به حوزه سواد مالی به معنای حذف نقش خانواده نیست. خانواده همچنان نخستین محیط تربیتی کودک است و رفتار اقتصادی والدین نیز به شکل مستقیم و غیرمستقیم بر نگرش فرزندان اثر می‌گذارد.
نقش مدرسه می‌تواند تکمیل و منسجم‌کردن این آموزش باشد؛ به‌ویژه برای دانش‌آموزانی که ممکن است در محیط خانوادگی خود فرصت تجربه برخی فعالیت‌های اقتصادی را نداشته باشند.
مدرسه می‌تواند شرایطی فراهم کند که همه دانش‌آموزان، فارغ از نوع شغل والدین یا شرایط اقتصادی خانواده، با اصول اولیه تصمیم‌گیری مالی آشنا شوند و فرصت تمرین داشته باشند.
سواد مالی؛ یک مهارت برای زندگی آینده
دانش‌آموز امروز، فردا با تصمیم‌های متعددی درباره درآمد، هزینه، پس‌انداز، خرید و برنامه‌ریزی مالی مواجه خواهد شد. بنابراین آموزش سواد مالی را می‌توان بخشی از آماده‌سازی دانش‌آموز برای زندگی آینده دانست.
در این میان، شاید مهم‌ترین تغییر در نگاه به سواد مالی این باشد که آن را از یک موضوع صرفاً اقتصادی خارج کنیم و به عنوان یک مهارت زندگی ببینیم؛ مهارتی که مانند بسیاری از مهارت‌های دیگر، با تمرین بهتر آموخته می‌شود.
همان‌طور که در گذشته کودک در کنار خانواده و در جریان زندگی واقعی با کار و پول آشنا می‌شد، امروز نیز می‌توان بخشی از همان تجربه را در محیط مدرسه بازسازی کرد؛ البته متناسب با سن دانش‌آموز و در قالب فعالیت‌های آموزشی.
سواد مالی اگر قرار است در مدرسه آموزش داده شود، نباید فقط درباره پول باشد؛ دانش‌آموز باید تصمیم‌گرفتن درباره پول را هم تمرین کند.
شاید مسیر آموزش سواد مالی را بتوان در یک جمله خلاصه کرد: دیروز کودک اقتصاد را در زندگی خانواده می‌آموخت؛ امروز مدرسه می‌تواند همان تجربه عملی را به کلاس درس بیاورد.
غلامرضا میرزایی؛ نماینده مجلس شورای اسلامی در تشریح اهمیت آموزش سواد مالی به دانش‌آموزان اظهار کرد: «لازم است مبانی مالی و اقتصادی از دوره‌های ابتدایی، متوسطه اول و دبیرستان به دانش‌آموزان آموزش داده شود تا نسل آینده از همان سال‌های نخست تحصیل با مفاهیم اقتصادی و نحوه مدیریت امور مالی آشنا شود.»
وی با اشاره به تجربه‌های سنتی در یادگیری مهارت‌های مالی افزود: «در گذشته، بسیاری از دقیق‌ترین حساب‌وکتاب‌های مالی در مغازه‌ها توسط افرادی انجام می‌شد که شاید تحصیلات رسمی و سواد دانشگاهی نداشتند، اما این مهارت را به شکل عملی و در محیط کار فرا گرفته بودند.»
تجربه عملی؛ مکمل آموزش اقتصادی
این نماینده مجلس ادامه داد: «بسیاری از افراد از کودکی در کنار پدر، برادر یا سایر اعضای خانواده در محیط کسب‌وکار حضور پیدا می‌کردند و به‌تدریج با شیوه حساب‌وکتاب، مدیریت امور مالی و اصول اقتصادی آشنا می‌شدند؛ دانشی که بعدها در زندگی و فعالیت اقتصادی خود از آن استفاده می‌کردند.»
میرزایی تأکید کرد: «آموزش مباحث مالی و اقتصادی صرفاً نباید به ارائه مفاهیم نظری محدود شود، بلکه لازم است دانش‌آموزان در کنار آموزش علمی، با نمونه‌های واقعی و کاربردهای عملی این مفاهیم نیز آشنا شوند.»
تأکید بر اهمیت دانش اقتصادی
وی با اشاره به آموزه‌های دینی درباره مدیریت اقتصادی، به داستان حضرت یوسف(ع) در قرآن کریم اشاره کرد و گفت: «در قرآن نیز بر اهمیت دانش و مدیریت اقتصادی تأکید شده است و حضرت یوسف(ع) پس از آزادی از زندان، آمادگی خود را برای مدیریت امور اقتصادی کشور مطرح می‌کند.»
عضو مجلس افزود: «این موضوع نشان می‌دهد که دانش اقتصادی و توانایی مدیریت منابع، از موضوعات مهم در اداره امور جامعه است و باید برای پرورش چنین دانشی از سنین پایین برنامه‌ریزی کرد.»
میرزایی با تاکید بر اهمیت آغاز آموزش‌های سواد مالی در دوران دانش‌آموزی خاطرنشان کرد: «آموزش سواد مالی باید از دوره مدرسه آغاز شود و در کنار دانش نظری، بر یادگیری عملی و تجربه نیز تکیه کند تا دانش‌آموزان بتوانند این آموخته‌ها را در زندگی و فعالیت‌های اقتصادی آینده خود به کار بگیرند.»
آرمیتا رزاقیان
ارسال دیدگاه