پانا گزارش می‌دهد؛
عضو کمیسیون کشاورزی مجلس: آموزش سواد مالی باید از دوران مدرسه آغاز شود
تهران (پانا) - عضو کمیسیون کشاورزی مجلس، با تأکید بر ضرورت آموزش سواد مالی به دانش‌آموزان گفت: آشنایی کودکان و نوجوانان با اصول مدیریت پول و نحوه صحیح هزینه‌کرد می‌تواند به شکل‌گیری رفتار مالی مسئولانه در آینده کمک کند.
«پول توجیبی‌ات را برای چه چیزی خرج می‌کنی؟» شاید سؤال ساده‌ای به نظر برسد، اما پشت همین سؤال روزمره، مجموعه‌ای از تصمیم‌های مالی قرار دارد؛ اینکه چه چیزی نیاز است و چه چیزی خواسته، امروز چقدر خرج کنیم، چقدر کنار بگذاریم و برای رسیدن به یک هدف مالی از چه چیزی صرف‌نظر کنیم.
دانش‌آموز برای مواجهه با این تصمیم‌ها لازم نیست حساب بانکی پرپول یا درآمد خانوادگی بالایی داشته باشد. اتفاقاً هرچه منابع مالی محدودتر باشد، تصمیم‌گیری درباره همان منابع محدود می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند. از همین‌جا می‌توان به یک برداشت متفاوت از «سواد مالی» رسید: سواد مالی قرار نیست دانش‌آموز را پولدار کند؛ قرار است کمک کند با هر میزان منابعی که در اختیار دارد، تصمیم سنجیده‌تری بگیرد.
داده‌های برنامه ارزیابی بین‌المللی دانش‌آموزان در سال ۲۰۲۲ نیز نشان می‌دهد سواد مالی موضوعی مربوط به گروه خاصی از دانش‌آموزان نیست. در کشورهای عضو و اقتصادهای شرکت‌کننده در ارزیابی سواد مالی، دانش‌آموزان برخوردار از نظر اقتصادی ـ اجتماعی به‌طور میانگین ۸۷ امتیاز بیشتر از دانش‌آموزان کم‌برخوردار کسب کردند؛ اختلافی که بیش از یک سطح مهارتی است. OECD در تحلیل خود تأکید کرده که سواد مالی برای کسانی که بودجه محدودی دارند اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا در شرایطی که حاشیه خطا کم است، یک تصمیم مالی نادرست می‌تواند پیامد بیشتری داشته باشد.
مسئله فقط «پول داشتن» نیست
تصور رایج این است که آموزش مالی بیشتر به درد نوجوانانی می‌خورد که قرار است با پول قابل‌توجهی سروکار داشته باشند؛ دانش‌آموزی که قرار است در آینده سرمایه‌گذاری کند، حساب بانکی داشته باشد یا درباره وام و اعتبار تصمیم بگیرد. اما این نگاه، سواد مالی را به مرحله‌ای از زندگی موکول می‌کند که شاید بسیاری از عادت‌های مالی تا آن زمان شکل گرفته باشند.
در حالی که تجربه مالی از سال‌های کودکی آغاز می‌شود. خرید از فروشگاه، انتخاب خوراکی در مدرسه، دریافت پول توجیبی، پس‌انداز برای خرید یک وسیله، استفاده از کارت بانکی والدین یا حتی مواجهه با تبلیغات و خریدهای اینترنتی، همگی موقعیت‌هایی برای تصمیم‌گیری مالی هستند.
بنابراین، پرسش اصلی برای مدرسه نباید این باشد که «دانش‌آموز چقدر پول دارد؟» بلکه باید این باشد که «دانش‌آموز با پولی که در اختیار دارد، چگونه تصمیم می‌گیرد؟»
داده‌های PISA ۲۰۲۲ نیز این موضوع را از زاویه دیگری تأیید می‌کند. دانش‌آموزانی که گفته‌اند می‌توانند به‌طور مستقل درباره خرج کردن پول خود تصمیم بگیرند، در ارزیابی سواد مالی عملکرد بالاتری داشته‌اند. در میانگین کشورهای عضو و اقتصادهای OECD، اختلاف عملکرد این دو گروه، پیش از در نظر گرفتن سایر عوامل، ۳۴ امتیاز بوده و پس از کنترل برخی ویژگی‌های دانش‌آموز همچنان ۳۰ امتیاز باقی مانده است. البته این داده‌ها «رابطه» را نشان می‌دهند و به‌تنهایی اثبات نمی‌کنند که استقلال مالی علت مستقیم افزایش سواد مالی است.
دانش‌آموز کم‌پول، لزوماً دانش‌آموز کم‌مهارت نیست
اگر آموزش سواد مالی فقط با مفاهیمی مانند سرمایه‌گذاری، بورس، سود مرکب یا مدیریت دارایی تعریف شود، بخش بزرگی از دانش‌آموزان ممکن است احساس کنند این آموزش ارتباطی با زندگی آنها ندارد.
اما اگر نقطه شروع آموزش، «مدیریت منابع محدود» باشد، موضوع کاملاً تغییر می‌کند.
یک دانش‌آموز ممکن است هر هفته مبلغ کمی پول توجیبی دریافت کند. او باید تصمیم بگیرد همه آن را خرج کند یا بخشی را کنار بگذارد. شاید بخواهد برای خرید یک کتاب یا وسیله مورد علاقه‌اش چند هفته صبر کند. شاید در برابر پیشنهاد خرید یک کالا یا بازی آنلاین قرار بگیرد. در هر یک از این موقعیت‌ها، مفاهیم پایه سواد مالی بدون نیاز به سرمایه قابل‌توجه وارد زندگی او می‌شوند: اولویت‌بندی، برنامه‌ریزی، مقایسه، پس‌انداز، کنترل خرید هیجانی و تشخیص نیاز از خواسته.
حتی مفهوم «بودجه» را می‌توان از همین مقیاس کوچک آموزش داد. بودجه الزاماً جدول دخل‌وخرج یک خانواده یا شرکت نیست؛ برای دانش‌آموز می‌تواند برنامه‌ای ساده برای مدیریت پول توجیبی یک هفته باشد.
از این منظر، کم بودن پول مانع آموزش سواد مالی نیست؛ بلکه می‌تواند یکی از واقعی‌ترین موقعیت‌های یادگیری آن باشد.
از حفظ اصطلاحات تا تمرین تصمیم‌گیری
البته آموزش سواد مالی صرفاً با اضافه کردن چند اصطلاح اقتصادی به کتاب‌های درسی اتفاق نمی‌افتد. دانش‌آموز ممکن است تعریف «بودجه»، «وام» یا «پس‌انداز» را حفظ کند، اما هنگام خرید همچنان نتواند بین نیاز و خواسته تفاوت بگذارد یا برای یک هدف مالی برنامه‌ریزی کند. بنابراین مسئله فقط «چه چیزی آموزش داده شود» نیست؛ بلکه «چگونه آموزش داده شود» نیز اهمیت دارد.
برای دانش‌آموز دوره ابتدایی می‌توان از بازی، پس‌انداز و انتخاب بین چند گزینه شروع کرد. در دوره متوسطه می‌توان بودجه شخصی، مقایسه قیمت، تبلیغات، خرید آنلاین و اعتبار را وارد آموزش کرد. در سال‌های بالاتر نیز می‌توان مفاهیمی مانند حساب بانکی، وام، بهره، ریسک و تصمیم‌گیری مالی را با مثال‌های واقعی آموزش داد.
در چنین مدلی، کلاس سواد مالی قرار نیست یک کلاس خشک اقتصادی باشد؛ بلکه می‌تواند تمرین تصمیم‌گیری باشد.
منظور از سواد مالی برای دانش‌آموزان، آموزش مسائل تخصصی اقتصادی نیست
عبدالغفور امان‌زاده؛ نماینده مجلس و عضو کمیسیون اقتصادی مجلس در گفت‌وگو با پانا با اشاره به اهمیت آموزش سواد مالی در مدارس اظهار کرد: «منظور از سواد مالی برای دانش‌آموزان، آموزش مسائل تخصصی اقتصادی نیست، بلکه باید کلیات و اصولی به آنها آموزش داده شود که متناسب با سن و سطح درکشان باشد و بتوانند از آن برای مدیریت مالی خود استفاده کنند.»
وی افزود: «دانش‌آموز باید از همان دوران مدرسه یاد بگیرد پولی را که در اختیار دارد چگونه مدیریت و برای هزینه‌های مختلف برنامه‌ریزی کند. آموزش نحوه استفاده از پول توجیبی نیز می‌تواند بخشی از این فرایند باشد.»
مدرسه می‌تواند نقش مهمی در آموزش مدیریت مالی داشته باشد
عضو کمیسیون کشاورزی مجلس با بیان اینکه آموزش سواد مالی نباید تنها به توصیه‌های خانوادگی محدود شود، گفت: «اگر این آموزش در محیط مدرسه و از سوی معلمان، مدیران و مربیان ارائه شود، تأثیر بیشتری خواهد داشت.»
امان‌زاده با ارائه پیشنهادی اظهار کرد: «بیاد در صورت نیاز از مربیان یا مدرسان تخصصی در مدارس برای آموزش اصول مدیریت مالی استفاده شود تا دانش‌آموزان متناسب با سن خود با مفاهیمی مانند مدیریت هزینه، اولویت‌بندی نیازها و نحوه صحیح خرج کردن آشنا شوند.»
وی ادامه داد: «دانش‌آموزان باید ارزش پول و زحمتی را که برای به دست آوردن آن کشیده می‌شود نیز درک کنند. چنین آموزشی می‌تواند به آنها کمک کند میان نیازها و خواسته‌های خود تفاوت قائل شوند و برای هزینه‌هایشان تصمیم مناسب‌تری بگیرند.»
ضرورت توجه بیشتر آموزش‌وپرورش به سواد مالی
امان‌زاده با انتقاد از کم‌رنگ بودن موضوع سواد مالی در نظام آموزشی گفت: «این موضوع آن‌طور که باید در مدارس مورد توجه قرار نگرفته و لازم است مسئولان آموزش‌وپرورش و مدیران آموزشی درباره آن بیشتر گفت‌وگو و برنامه‌ریزی کنند.»
وی تأکید کرد: «آموزش مدیریت مالی از دوران دانش‌آموزی می‌تواند جایگاه مهمی در تربیت نسل آینده داشته باشد و بهتر است این موضوع به‌صورت آموزشی و از منظر مدیریتی در مدارس دنبال شود.»
آرمیتا رزاقیان
ارسال دیدگاه