کنترل بیولوژیک، راهکاری پایدار برای مدیریت آفات کشاورزی
تهران (پانا) - کنترل بیولوژیک، راهکاری مناسب و پایدار برای مدیریت آفات کشاورزی است که در آن، آفات بهطور کامل حذف نمیشوند بلکه جمعیت آنها به سطحی کاهش مییابد که خسارت اقتصادی ایجاد نکند و تعادل طبیعی حفظ شود، کارشناسان معتقدند این روش برای بهبود تولید محصولات و تامین امنیت غذایی مفید است.
بر اساس آمار موجود سالانه ۴۰ درصد محصولات کشاورزی کشور بر اثر بروز آفات و بیماریها از بین میرود که زیانی جدی به بخش کشاورزی محسوب میشود.تاکنون بیش از ۶۰۰ عامل خسارت زا به محصولات در کشور شناسایی شده است.
بر مبنای برآورد سازمان خوار و بار و کشاورزی ملل متحد (فائو) میانگین خسارت آفات به حوزه کشاورزی جهان ۴۰ درصد است و بر این اساس زیان کشور ما از این ناحیه در حد میانگین (نرم) جهانی است.
کارشناسان معتقدند که تولید کود و سم، مسیر تحقق کشاورزی پایدار و افزایش بهرهوری است و با این شرط میتوان امنیت غذایی، بهبود کیفیت محصولات، افزایش تولید و رونق صادرات را انتظار داشت.
محققان اعتقاد دارند که کنترل بیولوژیک راهکار مناسبی برای کنترل آفات همزمان با حفظ محیط زیست است که تولید محصولات بیشتر و بقای موجود مفید در طبیعت را تضمین میکند.
این روش اثرات جانبی کمتری دارد و با دشمنان طبیعی و گردهافشانها، از ایجاد مقاومت در آفات جلوگیری می کند؛ مقاومتی که در اثر مصرف گسترده سموم شیمیایی متداول شکل میگیرد.
در این پیوند مریم جلیلی مقدم رییس سازمان حفظ نباتات کشور گفت: استفاده از روشهای غیرشیمیایی و کنترل بیولوژیک، نقش مهمی در حفظ منابع طبیعی و سلامت انسانها دارد و چنین اقداماتی نشاندهنده مسوولیت اجتماعی و ارتقای کیفیت غذا و بهبود وضعیت بهداشتی محصولات کشاورزی است.
در همین ارتباط پژوهشگر و عضو هیات علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان گفت: زیرساخت علمی کنترل بیولوژیک در کشور تا حد قابل توجهی فراهم است و دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی و شرکتهای دانشبنیان در حوزه عوامل میکروبی، فرومونها و تکثیر دشمنان طبیعی فعال هستند.
بابک خیامباشی افزود: چالش اصلی، تولید صنعتی در مقیاس بالا، یکنواختی کیفیت، نگهداری، انتقال و سازگاری این عوامل در مزرعه است و در کنار آن، جلب اعتماد بهرهبرداران و توسعه شبکه آموزش و ترویج اهمیت ویژهای دارد.
این محقق اظهار داشت: احداث مجتمعهای تولید کود و سموم کشاورزی با فناوری بومی، در صورت اتکا به استانداردهای علمی، دانشبنیان و ملاحظات زیست محیطی، میتواند نقش تعیینکنندهای در تحقق کشاورزی پایدار، افزایش بهرهوری و مدیریت بهینه منابع در کشور ایفا کند.
او با اشاره به اهمیت بومیسازی نهادههای کشاورزی تامیدغ کرد: تولید مجتمعهای بومی، در صورتی که مبتنی بر استانداردهای علمی و کیفیت مناسب باشد، بهطور مستقیم به پایداری تولید کمک میکند؛ زیرا مهمترین اثر آن، فراهم شدن نهادههایی متناسب با اقلیم و خاک کشور است.
وی افزود: خاکهای بخش عمدهای از اراضی کشاورزی ایران آهکی بوده و با معضلاتی مانند شوری و کمآبی مواجه است، بنابراین فرمولاسیون کودها و سموم باید بهگونهای طراحی شود که هم قابلیت جذب در این خاکها را داشته باشد و هم بتواند از تشدید شوری جلوگیری کرده و تنشهای خشکی را تا حدی برای گیاه کنترل کند و در نهایت مقاومت گیاه را افزایش دهد.
دسترسی پایدار کشاورزان به نهادههای استاندارد
این محقق کشاورزی با بیان اینکه احداث این مجتمعها موجب دسترسی پایدار و به موقع مصرف کننده به نهادهها میشود، گفت: این موضوع امکان مدیریت دقیقتر تغذیه گیاه و کنترل آفات را نیز فراهم میکند، از انبار کردن و مصرف بیرویه جلوگیری کرده و بهرهبرداری را هدفمند میسازد.
خیامباشی ادامه داد: فناوریهای بومی این ظرفیت را دارند که نوآوریهای مرتبط با کودهای کارآمد، کودهای زیستی و آفتکشهای کمخطر را سریعتر تجاریسازی کنند؛ بهویژه زمانی که تولید بر مبنای دانشبنیان و با توجه به اثرات زیست محیطی صورت گیرد.
عضو هیات علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی گفت: اگر این مجتمعها در کنار تولید، خدمات مشاورهای به کشاورزان نیز ارائه دهند، میتوانند نقش بسیار مؤثری در بهبود شرایط تولید و افزایش بهرهوری ایفا کنند.
ویژگیهای نهادههای کمخطر و تفاوت با سموم متداول
خیامباشی در تشریح تفاوت نهادههای کمخطر با کودها و سموم متداول گفت: نهادههای کمخطر معمولاً دارای سه ویژگی اصلی هستند؛ انتخابپذیری بالاتر، دوز مصرف کمتر و کارایی بیشتر و در نهایت سازگاری بالاتر با محیط زیست.
وی افزود: انتخابپذیری بالا به این معناست که سم تنها بر آفت هدف اثر میگذارد و به سایر موجودات زنده، حشرات مفید و دشمنان طبیعی آسیب وارد نمیکند یا آسیب آن به حداقل میرسد، مفهوم کمخطر بودن نیز به کاهش سمیت حاد و مزمن، بهویژه برای انسان و موجودات غیرهدف، و همچنین کاهش ماندگاری در طبیعت مربوط میشود؛ بهطوری که این ترکیبات سریعتر در محیط تجزیه میشوند و دوره کارنس کوتاهتری دارند.
این استاد دانشگاه با اشاره به موضوع کودها گفت: اگرچه اصطلاح «کود کمخطر» بهطور رسمی رایج نیست، اما کود مناسب باید آبشویی کمتری داشته باشد، شوریزایی آن محدود باشد و میزان عناصر سنگین موجود در آن در حد مجاز قرار گیرد.
خیامباشی تأکید کرد: استفاده نادرست و بیتوجه به این معیارها، باعث کاهش ماده آلی خاک، افت تنوع میکروبی و در نهایت تخریب ذخایر خاک و آلودگی منابع آب میشود، کودهای مناسب معمولاً کودهای کندرها هستند که رهایش عناصر غذایی در آنها کنترلشده است یا بهگونهای طراحی شدهاند که عناصر ریزمغذی مانند آهن و روی در فرم قابل جذب برای گیاه قرار گیرند.
حفظ موجودات مفید و مدیریت پایدار اکوسیستم
وی با اشاره به مزایای زیست محیطی استان نهادههای کمخطر گفت: استفاده از این نهادهها موجب حفظ میکروارگانیسمهای مفید خاک و حشرات سودمند میشود و از حذف غیرهدفمند موجودات زنده جلوگیری میکند، در این رویکرد، آفات هدف کنترل میشوند، نه اینکه کل اکوسیستم مزرعه تخریب شود، و این موضوع به مدیریت بهتر منابع و افزایش بهرهوری منجر میشود.
خیامباشی با اشاره به شرایط اقلیمی استان اصفهان گفت: این دیار از قطبهای مهم تولید محصولات کشاورزی کشور است و در تولید محصولاتی مانند گندم، انار و سیب در رتبههای بالای کشور قرار دارد، وجود کارخانههای تولید نهاده در کنار مراکز تولید، هزینهها را برای کشاورزان کاهش میدهد و مفهوم بهرهوری را که همان تولید بیشتر با آب و نهاده کمتر است، محقق میکند.
وی ادامه داد: این واحدها میتوانند کودهایی متناسب با شرایط خاکهای آهکی استان تولید کنند؛ بهویژه کودهای ویژه آهن و روی و همچنین استفاده از مواد هیومیکی که دسترسی سریع و آسان کشاورزان به اصلاحکنندههای خاک را فراهم میکند.
خیامباشی با اشاره به تولید داخلی کود و سم گفت: در حوزه کودهای تخصصی، بومیسازی میتواند هم بهرهوری را افزایش دهد و هم وابستگی به واردات را کاهش دهد، زیرا بسیاری از منابع اولیه در داخل کشور وجود دارد.
وی افزود: در بخش سموم نیز، حتی اگر مواد پایه وارداتی باشند، تولید داخلی فرمولاسیونها میتواند واردات محصول نهایی و ارزبری کشور را بهشدت کاهش دهد و از ورود محصولات قاچاق و غیراستاندارد جلوگیری کند.
وی نقش دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی را انجام پژوهشهای کاربردی، استانداردسازی، تربیت نیروی متخصص، توسعه آزمایشگاههای مرجع و انتقال دانش فنی دانست و گفت: این مراکز با اجرای طرحهای پایلوت و ارزیابی میدانی، ریسک تولید را کاهش میدهند.
خیامباشی افزود: آموزش کشاورزان و کارشناسان در قالب دورههای ترویجی، بخش مهمی از این زنجیره است و ارتباط نظاممند صنعت، دانشگاه و مراکز تحقیقاتی میتواند کیفیت محصولات را بهطور چشمگیری ارتقا دهد.
عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی اصفهان گفت: این طرحها زنجیرهای از مشاغل تخصصی در حوزههای خاکشناسی، گیاهپزشکی، شیمی، میکروبیولوژی، کنترل کیفیت، تولید عوامل بیولوژیک، HSE، تحقیق و توسعه را ایجاد میکنند.
وی افزود: این ظرفیتها میتواند فرصتهای شغلی پایدار برای فارغالتحصیلان کشاورزی و محیط زیست ایجاد کرده و از مهاجرت نیروهای متخصص جلوگیری کند.
خیامباشی بر لزوم ایجاد نظام ثبت و ارزیابی کارآمد، حمایت هدفمند از تحقیق و توسعه، تقویت آزمایشگاههای مرجع، مشوقهای اقتصادی برای کشاورزان، توسعه شبکه ترویج و شفافیت در مسوولیتپذیری تولیدکنندگان تأکید کرد و گفت: از سوی دیگر هم افزایی میان دولت، دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی و بخش خصوصی، شرط اصلی حرکت سریع، پایدار و مؤثر در مسیر کشاورزی دانشبنیان و کمخطر است.
عملیات اجرایی احداث مجتمع تولید کود و گیاه پزشکی اصفهان
همچنین یک فعال اقتصادی در این ارتباط گفت: استفاده از عوامل کنترل بیولوژیک که ماهیتی طبیعی دارند، نهتنها به برهم خوردن اکوسیستم منجر نمیشود، بلکه از نابودی موجودات مفید جلوگیری کرده و مقاومت آفات را نیز افزایش نمیدهد، از این رو این روشها در سلامت کشاورزی و انسان نقش بسزایی دارند.
محمدمهدی انصاریپور در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: بر همین مبنا ما طرح توسعه شرکت تولیدی بهاران را با رویکرد کشاورزی سالم، تولید آفتکشهای کمخطر، عوامل کنترل بیولوژیک و کودهای زیستی آغاز کردهایم و این مجموعه در زمینی به وسعت ۳۰ هزار مترمربع و در مجاورت کارخانه قبلی اجرا میشود.
مدیرعامل شرکت بهاران خاطرنشان کرد: این طرح در چند گام طی سالهای آینده به بهرهبرداری خواهد رسید و پیشبینیهای لازم برای سرمایهگذاری آن انجام شده است.
انصاریپور با بیان اینکه هدف اصلی این طرح حرکت در مسیر تولید محصول سالم، غذای سالم و در نهایت انسان سالم است، اظهار داشت: با اجرای این پروژه، گام مؤثری در جهت حفاظت از آب و خاک کشور برای نسلهای آینده و ارتقای سلامت جامعه برداشته میشود.
وی تصریح کرد: اصفهان هماکنون نیز یکی از قطبهای تولید محصولات گلخانهای و تازهخوری کشور است و با تداوم حمایتهای مسوولان، میتواند به الگویی ملی در تولید محصولات سالم، ارگانیک و عوامل بیولوژیک تبدیل شود.
این تولیدکننده صنعت کشاورزی خاطرنشان کرد: در صورت تحقق این اهداف، علاوه بر تأمین سلامت داخلی، ظرفیت صادرات محصولات کشاورزی استان نیز افزایش خواهد یافت، چرا که کاهش باقیمانده کود و سموم در محصولات، پتانسیل صادراتی بالایی ایجاد میکند.
به گزارش ایرنا، اصفهان از پیشتازان صنعت کشاورزی ایران با ۵۶۸ هزار هکتار اراضی(معادل پنج درصد از مساحت استان و سه درصد از اراضی کشاورزی کشور) محسوب میشود.
شرایط متنوع آب و هوایی این استان، استعداد تولید انواع محصولات را دارد بهگونهای که در مناطق گرم و خشک آن خرما، انار و پسته، در مناطق سرد و کوهستانی بادام و گردو و در مناطق معتدل و سرد انواع محصولات دانهدار و هستهدار کشت میشود.
مجموع اراضی زراعی قابل کشت استان حدود ۴۸۵ هزار هکتار است که در سالهای نرمال از حیث بارش حدود ۷۰ درصد آن به کشت محصولات زراعی مانند انواع غلات، حُبوبات و محصولات علوفهای، جالیزی و انواع سبزی و صیفی اختصاص مییابد.
تولید سالانه محصولات زراعی استان در شرایط عادی حدود ۴.۶ میلیون تُن و مجموع اراضی باغی استان حدود ۸۵ هزار هکتار است و مجموع تولیدات باغی و گلخانهای این خطه در شرایط عادی حدود ۸۸۶ هزار تُن برآورد میشود.
ارسال دیدگاه