یادداشت مهمان/
رنج درونی شورا چیست؟
«شورا» یکی از آرزوهای دیرین مردم ایران بود. وقتی که مردم در مسیر انقلاب اسلامی قرارگرفتند و مفهوم جمهوریت و حاکمیت بر سرنوشت خودشان مطرح شد، مساله وجود شوراهای محلی و روستا، به یکی از مطالبات اصلی بدل شد به همین دلیل در متن قانون اساسی به صراحت به آن اشاره شد.
به گزارش خبرنگار پانا، «شورا» یکی از آرزوهای دیرین مردم ایران بود. وقتی که مردم در مسیر انقلاب اسلامی قرارگرفتند و مفهوم جمهوریت و حاکمیت بر سرنوشت خودشان مطرح شد، مساله وجود شوراهای محلی و روستا، به یکی از مطالبات اصلی بدل شد به همین دلیل در متن قانون اساسی به صراحت به آن اشاره شد. اما تا سال ۷۶ بنا به دلایل متفاوت از جمله نداشتن ظرفیت لازم برای اجرا و بهخصوص وقوع جنگ تحمیلی، این اصل اساسی مغفول مانده بود تا سال ۷۶ که با روی کارآمدن اولین دولت اصلاحات، مورد توجه قرارگرفت و سال ۷۸ اولین انتخابات شهر و روستا در سراسر کشور برگزارشد.
ریشه مساله اهمیت شورا، این بود که با توجه به ساختار نظام سلطنتی وابسته به یک فرد، که بر رویکرد دولت و نهادهای تصمیمگیری موثر بود، مردم به دنبال پررنگ کردن سهم خود در این زمینه بودند؛ اوایل انقلاب کمیتههای متفاوت و نهادها به شکل شورایی اداره می شد و به این دلیل که در اسلام هم (مشخصا با آیاتی در قرآن؛ وامرهم شورا بیانهم) مورد توجه قرارگرفته بود، ان مطالبه اجتماعی و این مطالبه دینی با هم گره خورد و منجر به یک مطالبه عمومی شد و توانست جای خودش را در قانون اساسی باز کند.
همانطور که گفته شد، در آغاز انقلاب، به دلیل شرایط موجود، آماده کردن افراد زیاد برای پذیرش این مسئولیت سنگین برای دولت مهیا نبود از سوی دیگر مساله توسعه سیاسی تا پیش از دولت اصلاحات، مورد توجه قرارنگرفته بود.
اولین دوره شوراهای شهر و روستا در نهم اردیبهشت ۷۸ گشایش پیداکرد؛ شوراهای شهر که تا پیش از آن تجربه عملیاتی نداشتند و سازوکار قانونی و حقوقی در حد معقولی برای آنها تعریف نشده بود؛ در مسیر اجرا با افت و خیززیادی مواجه شدند که این امر، در نهایت منجر به منحل شدن شورای دور اول شورای تهران شد.
رشد شوراها و مشارکت بیشترشان در مسیر تصمیم گیری و تصمیمسازی، منجر به این شد تا قوانین و چالشهای حقوقی در این زمینه عملیاتی تر شود و اقدامات لازم برای نهادینه کردن آن صورت بگیرد.
اما آنچه شوراهای شهر و روستا را برای مردم ما به خصوص در دهه چهارم تولد جمهوری اسلامی، معنادارتر کرده این است که رشد سیاسی مردم، مطالبه پیشین آنها و درخواستشان برای اینکه بتوانند سهمشان را در مدیریتهای شهری و روستایی ارتقا دهند، روز به روز بیشتر شد.
جایگاه شورای شهر تا حدی بالارفته که امروزه بسیاری از سرشناسان و صاحبان مناصب و تجربه داران سیاسی علاقهمند به فعالیت در این حوزه شده اند. این نشاندهنده «نزدیک شدن» شورای شهر به جایگاه واقعی خود در طول این چهاردورهای است که گذشت. از سوی دیگر شورا توانسته ظرفیتهای لازم را برای نهادهای سیاسی، اجتماعی به عنوان یک فرصت برای اعمال نظرهای مدیریتی فراهم کند.
این فرآیند منجرشده شورای شهر در سطح شورای پیشرفته سایر نقاط دنیا قرار بگیرد؛ با این همه، همواره از یک ضعف درونی رنج میبرده؛ و شاید همان نبود سابقه دیرین و ساز و کار جدی دلیل آن بوده؛ شوراهای شهر و روستا در کشور ما از بالا به پایین هستند؛ در کشورهایی که از فرایند شورایی استفاده کرده و پارلمان محلی خود را شکل دادهاند، معمولا این شوراها از محلات شکل گرفتهاند؛ افراد به صورت سیستماتیک و همجوار با مشکلات شهر و مردم، پایشان را به عرصه شوراهای شهر و روستا میگذارند؛ این ضعف عمدهای است که امید می رود، شورای پنجم با ننگاهی تعاملی با مجلس شورای اسلامی و دولت بتواند آن را برطرف کند.
اما چرا مجلس؛ متاسفانه در متن قانون شوراها به این نکته اشارهای نشده که ما میتوانیم انتخابات شورایاریها را انجام بدهیم؛ تشکیل شورایاریها بر اساس یک توافق داخلی بین دولت و شورای شهر تهران صورت گرفت و موید این نکته بود که شوراها میتوانندکمیسیونهای تخصصی را ایجاد کنند؛ بر اساس آن شورایاریها شکل گرفتند اما به این دلیل که جایگاه قانونی مشخصی ندارند هنوز نتوانسته نقش موثر خود را در تصمیمگیریهای قانونی، عملیاتی کند؛ بنابراین نیاز به اصلاح قانونی در این زمینه احساس میشود تا مجلس شورای اسلامی از این طریق بتواند نقش پایین به بالای شوراها را معنادار کند.
در کنار آن دولت هم باید ساز و کار لازم را برای برگزاری انتخابات مربوطه به کار بگیرد تا هم اصالت این شوراها مورد تایید قراربگیرد و هم از نظر قانونی محملی برای عملیاتی شدن پیداکند.
زهرا نژادبهرام
ارسال دیدگاه