آیا تنها نامگذاری روزی در تقویم به نام بزرگان کشور کافیست؟

عطار نیشابوری نماینده شعر و عرفان اصیل ایران

خبرگزاری پانا: نامگذاری روزی در تقویم به نام شاعر بزرگ عطار نیشابوری بهانه ای شد تا به کندوکاوی میان آثار هنری کشورمان بپردازیم تا ببینیم آیا آنگونه که باید به این نماینده شعر و عرفان اصیل ایرانی پرداخته شده و از آثاری که توسط وی خلق شده به عنوان منبع الهام بهره برده ایم یا خیر... بزرگانی که نیازمند به معرفی نیستند ولی نیاز است هرچه بیشتر از آن ها گفت و شنید...

کد مطلب: ۳۳۶۰۴۰
لینک کوتاه کپی شد

به گزارش خبرنگار فرهنگی پانا، سال ها سپری می شوند و گنجینه ای عظیم از این گذر تاریخ و انسان هایی که بر روی کره زمین زیسته اند برجای می ماند؛ این گنجینه منبع الهامی برای بازماندگان و افرادی است که هنوز این سیاره خاکی را ترک نگفته اند. گنجینه ای که با سختی های فراوان به دست آمده و به دست خالقین آن ها برای ما به یادگار مانده است و این وظیفه را بر دوش بازماندگان گذاشتند که از این یادگارها نهایت استفاده را ببرند.

نامگذاری هایی که در تقویم رسمی کشور به عنوان بزرگداشت، سالروز تولد و درگذشت بزرگان ادب و هنر کشور و هنرمندان صورت گرفته است بهانه ای است برای یادآوری همان گنجینه ای که گفته شد و شناخت هرچه بهتر و بیشتر آن و ادا کردن دین خود نسبت به آنچه که نزدمان به امانت مانده است.

روز ۲۵ فروردین ماه در تقویم رسمی کشور به عنوان بزرگداشت عطار نیشابوری نامگذاری شده است. شاعر بزرگ قرن ششم و هفتم هجری قمری، خالق آثار بزرگ و ارزشمندی چون دیوان اشعار، منطق الطیر، مصیبت نامه، الهی‏نامه، خسرو نامه و تذکرة الاولیا که شرح حال ۷۲ تن از بزرگان و عارفان است و ...

جای خالی عطار نیشابوری در کتاب های درسی
عطار نیشابوری و آثار وی نه تنها در ایران بلکه در جهان شناخته شده است ولی به راستی در کشورمان چقدر برای شناسایی این چهره ارزشمند و بزرگ گام برداشته شده است. نامگذاری روزهای تقویم به نام بزرگان و سرمایه های ادبی و فرهنگی و هنری کشور حرکت شایسته ای است ولی این تنها باید گام نخست باشد برای برداشتن گام های بلند تر تا چهره های ارزشمند کشورمان را هرچه بیشتر معرفی کرده و نسل های بعدی را نیز با آن ها آشنا کنیم.

کتاب های درسی می توانند در زمینه شناساندن بزرگان و آثارشان موثر عمل کنند ولی در این زمینه هیچ توجهی نشده است. برپایی کلاس های آموزشی در فرهنگسراها و در سطح شهر برای بررسی و شناساندن آثار بزرگان نیز گام دیگری در این خصوص است. در زمینه الهام و اقتباس نیز در حوزه های سینما، تئاتر، موسیقی و هنرهای نمایشی نیز حرکت هایی صورت گرفته ولی نه آنگونه که در خور و شایسته است. آثار عطار از قابلیتی برخوردار است که می توان با بهره گرفتن از آن به آثار ارزشمند هنری دست یافت.

آثار عطار نیشابوری و بحث اقتباس
این نکته حائز اهمیت است که هرکدام از بزرگان ایران زمین گنجینه ارزشمندی هستند که می توانند منبع خوبی برای سرچشمه گرفتن و شکوفا شدن آثار فرهنگی و هنری کشور قرار گیرند. اقتباس از اشعار و آثار عطار نیشابوری در هنرهای نمایشی، تئاتر و سینما، هنرهای تجسمی و موسیقی قابل تامل است.

ساختن آثار تلویزیونی و سینمایی برای شناساندن این بزرگان قدم ارزنده ای در هرچه بهتر شناساندن بزرگان مان در عرصه های مختلف فرهنگ و هنر است اما متاسفانه جای خالی اقتباس از آثار و اشعار بزرگان شعر و ادب ایران همچون عطار نیشابوری به شدت در سینما و تئاتر ما حس می شود خیلی از متون قدیمی ما می تواند دست مایه آثار نمایشی و سینمایی کشور قرار بگیرند شود خیلی از این اشعار به دلیل تصویر سازی های زیبایی که دارند می توانند سوژه و موضوع خوبی برای آثار زیبا و جذاب سینمایی و نمایشی شوند. اما متاسفانه حق مطلب در این مورد ادا نشده است و هنرمندان از این بحث غافل مانده اند.

در موسیقی آلبوم ها و قطعاتی بوده اند که با بهره گیری از اشعار عطار ساخته شده اند. و در هنرهای تجسمی نیز منبع غنی ای از حوزه های مختلف این هنر اشعار و آثار این شاعر است که می تواند در راهگشایی هنرمندان و نشان دادن مسیر و دادن سوژه موثر باشد. هر سال شاهد برپایی نمایشگاه های نقاشی، خوشنویسی و ... با این موضوع بوده ایم.

حال ببینیم تا به امروز چه آثاری در این زمینه تولید شده اند:

آثاری که تا به امروز از نگاه و آثار عطار نیشابوری سرچشمه گرفته اند و زیبایی های هنری خود را با طناب مستحکم این شاعر بزرگ گره زده اند؛ آثار گوناگونی بوده که در حوزه هنرهای تجسمی، موسیقی، تئاتر و ... نمایان شده اند.

آلبوم موسیقی «عطارنامه»
آلبوم موسیقی «عطارنامه» اثری از محسن کرامتی در اسفندماه سال ۹۰ توسط مرکز موسیقی حوزه هنری منتشر شد. این آلبوم به آهنگسازی سعید خاورنژاد و آواز محسن کرامتی برگرفته از مجموعه اشعار عطار نیشابوری است که قطعاتی چون آهنگ ترانه هوای تو، ضربی آذران، بداهه نوازی نی، آهنگ ترانه زاهدان، آواز چوگان کفر، ضربی از بی نشانی، بداهه نوازی نی و آهنگ ترانه راه را در برمی گیرد.

در این آلبوم موسیقایی فرید یداللهی به عنوان نوازنده تنبک، حمیدرضا زبر دست به عنوان نوازنده نی، علی اکبر داداش زاده به عنوان نوازنده رباب، شروین مهاجر به عنوان نوازنده کمانچه، اصغر عربشاهی به عنوان نوازنده تار، حسین روز بهانی به عنوان نوازنده موراژ، ندا چراغی به عنوان نوازنده عود، سعید خاورنژاد به عنوان نوازنده کمانچه و عرفان قوی قلب به عنوان نوازنده دمام و استوانه هنرنمایی کردند. همچنین نوشی طافی، زهرا صادق زاده، بهار صفاریان، مریم پارسی، بهمن سلیمانی، سعید رجبی، آصف همتی، سید احسان شهیدی و و لی رحیمیان به عنوان هم خوان گروه تولید کننده این اثر را همراهی کردند.

آلبوم «منطق الطیر عطار» اثر محمد جعفر محجوب
این آلبوم شامل شرح و تفسیر آثار عطار با صدای دکتر محمد جعفر محجوب است که در هشت لوح فشرده گردآوری و تولید شده است. هر لوح شامل دو بخش است. در لوح اول مقدماتی درباره ی آثار عطار و مطالبی درباره مقدمه های آثار نظم نثر فارس، مطالبی درباره هدهد و سلیمان و آغاز کتاب، لوح های بعدی به بیان دیگر اشعار و داستان ها پرداخته شده است.

این مجموعه توسط موسسه فرهنگی هنری ماهور منتشر شده است.

استاد شجریان، آواز مخالف سه گاه
محمدرضا شجریان نیز قطعه ای برگرفته از اشعار عطار نیشابوری خوانده است که در سال ۷۵ در آلبوم «رسوای دل» منتشر شد. این آلبوم برگرفته از کنسرت محمدرضا شجریان و گروه آوا بوده که ضبط اجرایی زنده از محمدرضا شجریان و گروه آوا در خارج از کشور بوده است.

آلبوم رسوای دل، حاصل همکاری محمدرضا شجریان با داریوش پیرنیاکان، جمشید عندلیبی، محمد فیروزی، سعید فرجپوری، جواد بطحایی، و فرزندش، همایون شجریان بود. این آلبوم در دستگاه سه‌گاه است و با پیش‌در‌آمدی از داریوش پیرنیاکان آغاز شده‌است.
یکی از ویژگی‌های اصلی این کنسرت، همین رویکردش به موسیقی سنتی ایرانی، بدون نوآوری است. برنامه‌ای که در آن چند تصنیف از قدما خوانده می‌شود، تا به جهانیان بگوید که موسیقی ایرانی چه قدرتی دارد! شجریان در انتخاب شعر هم به شاعران کهن روی آورده و سعدی و عطار را از میان آنها برگزیده که زیباترین مفاهیم عاشقانه را بیان می کند

استاد شجریان از جمله خوانندگان موسیقی اصیل ایرانی است که در آثار خود از اشعار عطار بسیار استفاده کرده است. «آلبوم آسمان عشق» یکی دیگر از آثاری است که با صدای محمد رضا شجریان م و هم نوازی داریوش پیرنیاکان در دستگاه سه گاه اجرا شده‌است. در این اثر نیز غزلیاتی از عطار به زیبایی هرچه تمام تر خوانده شده است.

«وصف عشق»، «درد فراق»، «عاشق رسوا»، «ره میخانه» و ... از جمله دیگر قطعات آوازی است که برگرفته از اشعار عطار توسط استاد شجریان خوانده شده است. برخی از قطعات آلبوم «شب، سکوت، کویر» نیز برگرفته از اشعار عطار بوده است.

اشعار عطار نیشابوری با صدای استاد بنان در آلبوم شاخه گل ۶ و ۷
آلبوم موسیقی شاخه گل ۷ در سبک سنتی ایرانی باصدای غلام حسین بنان است که توسط انتشارات ایران صدا منتشر شده است. این آلبوم، هفتمین آلبوم از مجموعه آلبوم شاخه گل بوده است. در این اثر اشعار عارف قزوینی، عطار نیشابوری، فقیه کرمانی، رهی معیری، مهدی حمیدی شیرازی، ابوالحسن ورزی و شیخ‌نجم‌الدین کبری خوانده شده و مرتضی محجوبی آهنگ ساز و نوازنده پیانو، عارف قزوینی به عنوان آهنگ ساز، جواد معروفی به عنوان تنظیم کننده، لطف الله مجد به عنوان نوازده تار و روح الله خالقی به عنوان رهبر ارکستر حضور دارند.

شاخه گل ۶ نیز ششمین آلبوم از مجموعه آلبوم شاخه گل بوده است. در این اثر اشعار عطار نیشابوری، نظام وفا، فخرالدین عراقی، حافظ، یغما جندقی، صائب تبریزی، منصوره اتابکی (زهره) خوانده شده و مرتضی محجوبی به عنوان آهنگ ساز و احمد عبادی، علی تجویدی، مرتضی محجوبی، روح الله خالقی و حسن کسایی به عنوان نوازنده حضور دارند.

آلبوم «سفر عشق» عبدالحسین مختاباد
آلبوم «سفر عشق» سال ۱۳۷۱ منتشر شد. این آلبوم به خوانندگی مختاباد و آهنگ سازی و تنظیم ملیحه سعیدی برگرفته از اشعار عطار نیشابوری و مولانا است.

وحید تاج و خواندن اشعار عطار نیشابوری با همراهی گروه «سروشان»
وحید تاج از خوانندگان موسیقی اصیل ایرانی است که در میان هنرنمایی های وی به آثار زیادی برمی خوریم که شعر آن برگرفته از اشعار عطار نیشابوری بوده است. این هنرمند روز گذشته کنسرت مشترکی را به همراه آرش کامور در فرهنگسرای سیمرغ نیشابور به مناسبت روز بزرگداشت عطار نیشابوری به روی صحنه برد.

در این اجرا که آهنگسازی قطعات بر عهده آرش کامور بوده است، قطعاتی به صورت مرکب خوانی و مرکب نوازی در آواز اصفهان، دشتی و نوا روی اشعاری از عطار نیشابوری به اجرا در آمد.

اجرای نمایش «مجمع مرغان» عطار در واشنگتن
نمایش «مجمع مرغان» به کارگردانی آرون پازنر کارگردان برنده جایزه، آبان ماه ۹۱ در «فولگر تیه‌تر» در واشنگتن دی. سی. روی صحنه رفت.

این نمایش با اقتباس «منطق‌الطیر» از مثنوی‌های تمثیلی عرفان اسلامی اثر عطار نیشابوری شاعر و عارف ایرانی قرن دوازدهم میلادی اجرا شد. «مجمع مرغان» درباره گروهی از مرغان است که برای پیدا کردن سیمرغ پادشاه خود سفری را آغاز می‌کنند. در هر مرحله، گروهی از مرغان از راه باز می‌مانند و به بهانه‌هایی پا پس می‌کشند تا این که پس از عبور از هفت مرحله، از گروه انبوهی از پرندگان تنها «سی مرغ» باقی می‌مانند و با نگریستن در آینه حق در می‌یابند که سیمرغ در وجود خود آن‌هاست. در نهایت با این خودشناسی مرغان جذب جذبه خداوند می‌شوند و حقیقت را در وجود خویش می‌یابند.

نمایشنامه «مجمع مرغان» را پیتر بروک کارگردان سرشناس بریتانیایی و ژان-کلود کری‌یر نویسنده و فیلمنامه‌نویس فرانسوی نوشته‌اند. این کتاب در ایران با عنوان «مجمعی کردند مرغان جهان» ترجمه و اقتباس داریوش مؤدبیان منتشر شده است.

اجرای نمایش «مجمع مرغان» به سال ۱۹۷۱ بازمی‌گردد. پیتر بروک دوست داشت تئاتری را روی صحنه ببرد که ورای مرزهای فرهنگی باشد. او گروهی بازیگر بداهه‌‌پرداز از جمله هلن میرن را که آن زمان ۲۶ ساله بود، برای اجرای صحنه‌ای «منطق‌الطیر» عطار به توری در آفریقا برد. اجرای دیگری از «مجمع مرغان» سال ۱۹۷۹ در جشنواره آوینیون در فرانسه روی صحنه رفت. از آن به بعد شعر عطار در انگلستان و آمریکا در عرصه تئاتر مورد توجه نبود.

اما پازنر که در چند سال اخیر چند بار برنده جوایز هلن هیز (معادل جوایز تونی در منطقه دی. سی) شده، از مدت‌ها قبل مجذوب این قطعه رنگارنگ، اما معمایی بود.پازنر با اشاره به اینکه «مجمع مرغان» در سطوح مختلف قابل ارتباط است، می‌گوید: «همه ما برای رسیدن به اهدافی دور در حال سفر هستیم. اهدافی مانند عشق، موفقیت، خودشناسی، روشنگری یا اهداف معنوی، معقول یا زیبایی‌شناختی. و از آنجا که «مجمع مرغان» داستانی با موضوع سفر است، مردم به اشکال مختلف می‌توانند با آن ارتباط برقرار کنند».

نمایش «سیمرغ» به کارگردانی کیومرث مرادی
نمایش «سیمرغ» نوشته محمد چرمشیر و کارگردانی کیومرث مرادی اثر دیگری است که در حوزه تئاتر از «منطق الطیر» عطار نیشابوری اقتباس شده است. به گفته کارگردان این نمایش، «سیمرغ» نگاه متفاوتی به منطق الطیر عطار دارد و در واقع نوعی بازخوانی بسیار متفاوت از داستان سیمرغ است و به نوعی چگونگی شکل‌گیری منطق‌الطیر عطار را مورد توجه قرار می‌دهد.

این اثر شهریور ماه ۹۱ در تئاتر شهر به صحنه رفت و پیام دهکردی، امین طباطبایی، محمدرضا علی اکبری، نازگل نادریان و محسن رستگار ازجمله بازیگرانی بودند که در این نمایش ایفای نقش کردند.

نمایش‌نامه اسماعیل خلج تنها تلخیص قصه‌ی عطار
اما آثاری هم بوده اند که به عنوان نمایشنامه با بهره گرفته از اشعار عطار به نگارش درآمده اند ولی هنوز اثر نمایشی ای براساس آن ساخته نشده است. نمایشنامه‌ی اسماعیل خلج تنها تلخیصی از قصه‌ی عطار است که در آن رویدادهای داستان عطار، گزارش می‌شود. خود نمایشنامه، ماجرا و گره و کششی ندارد و مرتب یک صحنه تکرار می‌شود. هیچ نکته‌ی تازه‌ای در این نمایشنامه دیده نمی‌شود، جز تلخیص روایت عطار. نمایشنامه‌نویس حتا فرصت به نثر درآوردن شعر‌ها را نمی‌دهد و بیت‌های عطار را می‌آورد. به سخن دیگر، عمل و خلاقیتی در این نمایشنامه دیده نمی‌شود.

«سیمرغ» نمایشنامه‌ی به قلم قطب‌الدین صادقی
نمایش‌نامه‌ی قطب‌الدین صادقی به نام «سیمرغ» جنبه‌های نمایشی «منطق‌الطیر» را به‌کار برده است. در داستان، هدهد گزارشی از سیمرغ می‌دهد. آغاز نمایشنامه، نمایشی از درگیری مرغان است اما پرداخت نمایشی ندارد. هنگامی که راوی، بیت‌های عطار را تکرار می‌کند، مدام یک مرد بی‌سر، از کنار صحنه رد می‌شود.

عطار و هنرهای تجسمی
در عرصه هنرهای تجسمی نیز آثاری بوده اند که برگرفته از اشعار عطار نیشابوری کار شده اند و سالانه نمایشگاه هایی برپا شده اند که موضوع شان برگرفته از تاثیر این چهره ارزشمند ادب و هنر ایران زمین بوده است.

برگزاری نخستین کارگاه‌ تخصصی نقاشی عطار در نیشابور
فروردین ماه ۹۳ نخستین ورك شاپ نقاشی با رویكرد بزرگداشت شیخ فریدالدین عطار نیشابوری با حضور هنرمندان مطرح نقاشی با اهتمام اداره كل هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و موسسه توسعه هنر های تجسمی كشور در فرهنگسرای سیمرغ نیشابور برپا شد.

این ورك شاپ نقاشی با رویكرد بزرگداشت شیخ فریدالدین عطار نیشابوری در شهر نیشابور به مدت یک روز به خلق آثاری با برداشت از مفاهیم و مضامین آثار عطار پرداخت.

نمایشگاه نقش برجسته‌هایی از اشعار عطار نیشابوری در نگارخانه شیث
این نمایشگاه اردیبهشت ۹۳ برپا شد و در آن ۱۶ تابلو با ابعاد متفاوت به نمایش گذاشته شده بود که هر یک بیانگر موضوع خاصی بود. هر یک از تابلوهایی که به نمایش گذاشته شده روایتی از اشعار عطار نیشابوری است.

برپایی نمایشگاه خوشنویسی «الف» در نیشابور
در نمایشگاه خوشنویسی الف ۲۳ اثر برگزیده بانوی هنرمند خوشنویس نیشابوری اکرم سلیمانی بصورت نستعلیق به نمایش گذاشته شد که بخشی از این آثار اشعار عطار نیشابوری بود که به زیبایی خوشنویسی شده است. این نمایشگاه نیز فروردین ماه سال گذشته برپا شد.

امیدوارم در سال جاری و سال های آتی هرچه بیشتر به اینگونه آثار توجه شده و شاهد آثار موسیقی، سینمایی، تئاتر، هنرهای تجسمی و ... باشیم که با الهام گرفتن از اشعار و آثار بزرگان کشورمان خلق شده اند تا هرچه بیشتر با رمز و راز اینگونه آثار آشنا شده و در خور آنان هنرمندان به تولید آثار جدید بپردازند. چه بهتر که منبع الهام آثارمان بزرگان کشورمان باشند تا خلایی که در این زمینه شکل گرفته است برطرف شده و از بین برود مطمئنا هرچه سرچشمه زلال تر و پاک تر باشد میوه ای که به ثمر می رسد نیز لذت بخش تر و دلچسب تر خواهد بود.

زهرا صفایی

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار