همکاری کتابخانه ملی و دانشگاه اصفهان برای احیای میراث مکتوب و راهاندازی آرشیو دیجیتال روزنامهها
تهران (پانا) - رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در دیدار با رئیس دانشگاه اصفهان، بر توسعه همکاریهای علمی و تخصصی در زمینه حفاظت و فهرستنویسی اسناد دانشگاهی، تصحیح نسخههای خطی و دسترسی پژوهشگران به منابع آرشیوی تأکید کرد. در این دیدار، پیشنهادهایی از جمله راهاندازی آرشیو ملی دیجیتال روزنامههای ایران، ایجاد مرکز تخصصی نسخهشناسی در اصفهان و ارائه خدمات کتابخانهای به دانشگاههای مناطق مرکزی و جنوبی کشور مطرح شد.
غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، یکشنبه اول آذرماه ۱۴۰۵، همزمان با روز اصفهان، در دانشگاه اصفهان با رسول رکنیزاده، رئیس این دانشگاه، دیدار کرد. علیرضا دباغی، معاون اسناد ملی، رضا شهرابی، معاون کتابخانه ملی، مهشید برجیان، مدیرکل حوزه ریاست، روابطعمومی و امور بینالملل، محسنحسام مظاهری، مدیر اسناد و کتابخانه ملی منطقه مرکزی کشور (اصفهان)، و میترا پشوتنیزاده، عضو هیئت علمی گروه علم اطلاعات و دانششناسی دانشگاه اصفهان نیز در این نشست حضور داشتند.
در این دیدار، دو طرف درباره شیوه نگهداری و فهرستنویسی اسناد دانشگاهی، مشارکت استادان در تصحیح نسخههای خطی و دسترسی پژوهشگران به آرشیو نشریات گفتوگو کردند. رئیس دانشگاه اصفهان پیشنهاد کرد این دانشگاه با نظارت کتابخانه ملی، بخشی از خدمات کتابخانهای مورد نیاز دانشگاههای مرکز و جنوب کشور را ارائه کند. تدوین پیشنویس تفاهمنامه برای پیگیری این همکاریها نیز در نشست مطرح شد.
حفاظت از اسناد دانشگاهی و همکاری با کتابخانههای دانشگاهی
امیرخانی در آغاز نشست، با اشاره به تأسیس کتابخانه ملی ایران در سال ۱۳۱۶ و سازمان اسناد ملی ایران در سال ۱۳۴۹ و ادغام این دو نهاد در سال ۱۳۸۱، درباره نقش مراکز استانی در نگهداری اسناد گفت: «ما در حوزه اسناد ۱۳ شعبه استانی داریم که یکی از آنها در اصفهان است. دو استان چهارمحال و بختیاری و مرکزی نیز زیر پوشش مرکز اصفهان هستند.»
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با اشاره به ارزش مکاتبات اداری برای شناخت تاریخ دانشگاهها و ضرورت حفاظت از اصل این مدارک گفت: «این اسناد میتوانند تاریخچه یک مؤسسه، وزارتخانه یا دانشگاه را نشان دهند. بایگانیها خیلی وقتها شرایط مناسبی برای نگهداری اصل اسناد، بهویژه مکاتبات، ندارند. درباره دیجیتالسازی و فهرستنویسی آنها هم به هر شیوهای که برای آن مؤسسه یا دانشگاه مناسب باشد، همکاری میکنیم.»
امیرخانی همچنین فعالیت اعضای هیئت علمی سازمان در رشتههای تاریخ و علم اطلاعات را از زمینههای همکاری پژوهشی با دانشگاهها دانست و درباره نقش کتابخانه ملی در سازماندهی منابع گفت: «ردهبندیهای کتابخانهای، گسترشها و اصطلاحنامهها از جمله استانداردهایی هستند که کتابخانه ملی تولید میکند و کتابخانههای سراسر ایران از آنها استفاده میکنند. ما در خدمت کتابخانههای عمومی، تخصصی و دانشگاهی هستیم. اینها حوزههایی است که میتوانیم در آنها همکاری کنیم.»
پیشنهاد دانشگاه برای تشکیل آرشیو دیجیتال روزنامهها و ایجاد مرکز نسخهشناسی در اصفهان
در ادامه، میترا پشوتنیزاده، عضو هیئت علمی گروه علم اطلاعات و دانششناسی دانشگاه اصفهان، پیشنهادهای دانشگاه را در چهار محور زیرساختهای اطلاعاتی و فناوری، پژوهش و آموزش تخصصی، میراث مکتوب و نسخههای خطی، و توسعه خدمات کتابخانهای و دسترسی به منابع ارائه کرد. او با اشاره به مجموعه روزنامههای کتابخانه دانشگاه اصفهان گفت: «پیشنهاد ما یک پروژه مشترک برای راهاندازی آرشیو ملی دیجیتال روزنامههای ایران است. آرشیو بهتنهایی کفایت نمیکند. این منابع باید در دسترس باشند و بازیابی اطلاعات آنها امکانپذیر باشد. میتوان روی همین آرشیو، سامانه نمایهسازی خودکار و بازیابی هوشمند اطلاعات را پیاده کرد.»
پشوتنیزاده در بخش پژوهش و آموزش، ایجاد آزمایشگاه تخصصی سازماندهی دانش در دانشگاه اصفهان، تشکیل مخزنی از متون فارسی با برچسبگذاری استاندارد و بهرهگیری از تجربه کتابداران کتابخانه ملی در دورههای آموزشی و فرصتهای مطالعاتی را پیشنهاد کرد. او درباره استفاده مشترک از نتایج پژوهشهای دانشگاهی گفت: «پژوهشگران ما در حوزههای مختلف روی هستیشناسیها و گرافهای دانش کار میکنند، اما حاصل این کار کجا میرود؟ اگر کتابخانه ملی این پژوهشها را گردآوری کند، زمینه برای تقویت سامانههای بازیابی اطلاعات فراهم میشود.»
این عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان همچنین دسترسی دانشگاهها به کتابهای الکترونیکی با رعایت حقوق ناشران را از موضوعات قابل پیگیری دانست و درباره پیشنهاد دانشگاه در حوزه میراث مکتوب گفت: «پیشنهاد ما ایجاد یک مرکز تخصصی نسخهشناسی در اصفهان است. با توجه به ظرفیتی که در شهر اصفهان، کتابخانه دانشگاه و مرکز اسناد اصفهان وجود دارد، میتوانیم برای مناطق مرکزی و جنوبی کشور یک مرکز تخصصی نسخهشناسی داشته باشیم.»
اعلام آمادگی دانشگاه اصفهان برای ارائه خدمات منطقهای و مشارکت در احیای نسخههای خطی
رسول رکنیزاده، رئیس دانشگاه اصفهان، با اشاره به تخصص اعضای گروه علم اطلاعات و دانششناسی و امکانات کتابخانه این دانشگاه، درباره نحوه تقسیم کار میان دو نهاد گفت: «ما میتوانیم در دانشگاه اصفهان در بخشی از کارهای کتابخانه ملی کمک کنیم. اگر حجم زیادی از کار به مرکز ارجاع میشود، بخشی از آن میتواند اینجا با نظارت خود شما انجام شود. میتوانیم دانشگاه را برای ارائه خدمات به منطقه مرکز و جنوب کشور تجهیز کنیم تا دانشگاههایی مانند شیراز و دانشگاههای اهواز بتوانند در بعضی کارها از ما کمک بگیرند.»
رکنیزاده با اشاره به تجربه استادان ادبیات، تاریخ و فلسفه دانشگاه اصفهان در تصحیح نسخههای خطی، بر شناسایی آثار در اولویت تصحیح تأکید کرد و افزود: «گاهی به سراغ اثری میرویم که بارها به شکلهای گوناگون تصحیح شده، در حالی که هنوز آثار بسیاری از متفکران ایرانی در انتظار تصحیح است. کسی که نسخههای مختلف را با هم تطبیق میدهد و اثری را برای چاپ آماده میکند، به پشتیبانی نیاز دارد. اگر کتابخانه ملی محور این کار باشد، میتوان با اعضای هیئت علمی دانشگاهها قرارداد بست و برای احیای میراث مکتوب مشترک با کشورهای دیگر هم همکاری کرد.»
تأکید بر هماهنگی نهادهای اصفهان در شناسایی و فهرستنویسی نسخههای خطی
محسنحسام مظاهری، مدیر اسناد و کتابخانه ملی منطقه مرکزی کشور (اصفهان)، با اشاره به جایگاه اصفهان در کنار مشهد و قم بهعنوان یکی از مراکز مهم نسخههای خطی گفت: «برای خرید نسخههای خطی از کشورهای دیگر هم به اصفهان مراجعه میکنند و گاهی مطلع میشویم که تعدادی نسخه از اصفهان خارج شده است. بخشی از نسخههای خطی در کتابخانههای شهرداری و بخشی در کتابخانههای حوزه علمیه نگهداری میشود. هنوز فهرست نسخههای برخی از کتابخانههای حوزه کامل نیست.»
مظاهری با اشاره به گفتوگوی اولیه با شهرداری اصفهان، تشکیل شورای هماهنگی نسخههای خطی با مشارکت شهرداری، کتابخانه ملی، دانشگاه اصفهان، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و نمایندگان حوزه علمیه را پیشنهاد کرد و درباره نقش دانشگاه در این همکاری گفت: «اگر دانشگاه اصفهان هم در این ترکیب حضور داشته باشد، این چرخه کامل میشود. اکنون چند مجموعه به موازات هم روی نسخهها کار میکنند. میتوان یک پایگاه مشترک برای معرفی نسخهها داشت، دانشگاه کار علمی و تصحیح آثار را بر عهده بگیرد و کتابخانه ملی هم در فراهم کردن بستر تبادل اطلاعات میان این مجموعهها مشارکت کند.»
وی همچنین با اشاره به ظرفیتهای دانشگاه اصفهان و مرکز اسناد و کتابخانه ملی منطقه مرکزی کشور، تقسیم کار میان دو مجموعه را زمینهای برای توسعه همکاریها دانست و گفت: «دانشگاه در حوزه کتاب و کتابداری امکاناتی دارد و در مقابل، ما در حوزه اسناد از مخازن نگهداری، کارشناسان باتجربه فهرستنویسی و امکانات دیجیتالسازی برخورداریم. اکنون حدود ۱۲ میلیون برگ سند در آرشیو مرکز اصفهان نگهداری میشود. با وجود برخورداری از کتابخانه و منابع کتابی و نشریاتی، تمرکز فعالیتهای مرکز بیشتر بر حوزه اسناد است. اگر این ظرفیتها در قالب تفاهمنامه و با تقسیم کار به کار گرفته شود، میتواند برای هر دو طرف راهگشا باشد.»
در ادامه نشست، امکان استفاده از آرشیو مرکز اسناد و کتابخانه ملی منطقه مرکزی کشور در تدوین پایاننامههای مبتنی بر اسناد بررسی شد. رئیس دانشگاه اصفهان نیز تهیه پیشنویس تفاهمنامه همکاری دو نهاد را به پشوتنیزاده سپرد. امیرخانی پیشنهاد کرد این تفاهمنامه پس از آمادهشدن متن، در جریان بازدید رئیس دانشگاه اصفهان از سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در تهران امضا شود.
در پایان این دیدار، امیرخانی یک جلد از کتاب نفیس «کتابخانه ملی ایران» را بهعنوان یادبود به رکنیزاده اهدا کرد.
رئیس و معاونان سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران پس از این نشست، از موزه و مرکز اسناد دانشگاه اصفهان بازدید کردند.
ارسال دیدگاه