فواید مطالعه برای لذت؛ از کاهش استرس تا تقویت حافظه
تهران (پانا) - نتایج یک پژوهش تازه نشان می‌دهد که مطالعه با انگیزه لذت و سرگرمی، فراتر از یک تفریح ساده، نقشی کلیدی در ارتقای سلامت روان، تقویت عملکردهای شناختی و کاهش ریسک ابتلا به زوال عقل ایفا می‌کند.
وبگاه سای‌تِک‌دِیلی در گزارشی آورده است:
یک مرور علمی که در مجله سایکولاجیکال مدیسین/ Psychological Medicine منتشر شده، مطالعه برای لذت را با سلامت روان بهتر، توانایی‌های شناختی قوی‌تر و خطر کمتر زوال عقل مرتبط دانسته است. پژوهش‌ها نشان می‌دهد ساختار مغز افرادی که مطالعه می‌کنند، تفاوت‌هایی قابل مشاهده با دیگران دارد؛ هرچند دانشمندان هنوز در حال بررسی این هستند که آیا مطالعه مستقیماً این تغییرات را ایجاد می‌کند یا نه.
پژوهشگران دانشگاه کمبریج و مؤسسه خیریه اتاق مطالعه ملکه (The Queen's Reading Room) شواهدی را از دوران کودکی تا سالمندی افراد بررسی کردند و دریافتند مطالعه برای لذت، چه به‌تنهایی و چه با دیگران، می‌تواند از راه‌های مختلف به سلامت مغز کمک کند و برخی فواید آن ممکن است پس از چند دقیقه ظاهر شود.
فواید مطالعه از کودکی
قوی‌ترین شواهد از مطالعه‌ای بر روی بیش از ۱۰ هزار جوان به‌دست آمده است. کودکانی که از سنین پایین مطالعه برای لذت را آغاز کردند، در آزمون‌های توجه، حافظه و عملکرد اجرایی (توانایی‌های ذهنی مانند برنامه‌ریزی، تصمیم‌گیری و کنترل رفتار) بهتر عمل کردند. آن‌ها همچنین نمرات تحصیلی بهتری داشتند، کمتر با مشکلات سلامت روان روبه‌رو بودند، خواب سالم‌تری داشتند و زمان کمتری صرف صفحه‌نمایش می‌کردند.
مطالعه فقط به سوادآموزی کمک نمی‌کند؛ بلکه روی یادگیری ریاضیات هم تأثیر دارد. هر دو فعالیت به توانایی‌های ذهنی مشترکی مانند حافظه فعال (حافظه کوتاه‌مدت)، درک زبان و کنترل رفتار تکیه می‌کنند. با وجود این مزایا، نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد مطالعه تفریحی در میان کودکان و نوجوانان به‌ویژه در میان پسران نوجوان و کودکان خانواده‌های کم‌درآمد به پایین‌ترین سطح ثبت‌شده رسیده است.
سلامت روان در بزرگسالی
مطالعه در بزرگسالی هم فواید روانی دارد. نظرسنجی‌ها مطالعه برای لذت را با استرس کمتر، آرامش بیشتر، همدلی قوی‌تر و پذیرش بیشتر دیدگاه‌های مختلف مرتبط می‌دانند. در یک نظرسنجی، نزدیک به دو نفر از هر پنج بزرگسال (۳۸ درصد) مطالعه را راه مورد علاقه خود برای آرامش معرفی کردند.
در سال ۲۰۲۴ میلادی، مطالعه‌ای به سفارش اتاق مطالعه ملکه انجام شد که نشان داد تنها پنج دقیقه مطالعه داستان می‌تواند استرس را تا ۲۰ درصد کاهش دهد. این پژوهش همچنین بهبود تمرکز و حل مسئله و کاهش احساس تنهایی را نشان داد. این نتایج نشان می‌دهد حتی مطالعه کوتاه هم می‌تواند مفید باشد، هرچند برای اندازه و ماندگاری این اثرها به بررسی بیشتری نیاز است.
تفاوت‌های مغزی مرتبط با مطالعه
تصویربرداری مغز نشان داده است که میان مطالعه و چند ویژگی آناتومی مغز ارتباط وجود دارد؛ از جمله حجم بیشتر و سطح بزرگ‌تر لایه بیرونی مغز در مناطقی که در زبان، یادگیری، تنظیم هیجان و کنترل رفتار نقش دارند. پژوهشگران همچنین اتصالات قوی‌تر رشته‌های عصبی (ماده سفید) را که از پردازش زبان پشتیبانی می‌کند و ضخامت بیشتر لایه بیرونی مغز را در مناطق مهم برای مطالعه و درک مطلب مشاهده کرده‌اند.
بیشتر این یافته‌ها مشاهده‌ای هستند و نمی‌توانند ثابت کنند که مطالعه این تفاوت‌ها را ایجاد می‌کند یا ویژگی‌های مغزی موجود بر عادات مطالعه تأثیر می‌گذارد. با این حال، مطالعات مداخله‌ای شواهد اولیه‌ای ارائه می‌دهند که آموزش مرتبط با مطالعه می‌تواند ساختار مغز را تغییر دهد. در یک مطالعه کوچک، ۱۱ کودک ۷ تا ۱۱ ساله مبتلا به نارساخوانی (اختلال در خواندن)، هشت هفته آموزش شامل تصویرسازی ذهنی، بیان گفتاری و ردیابی حروف و کلمات را کامل کردند. توانایی خواندن آن‌ها همراه با افزایش حجم بافت اصلی مغز (ماده خاکستری) در مناطق خاصی بهبود یافت. این مداخله شامل آموزش تخصصی بود، نه مطالعه تفریحی؛ بنابراین، یافته‌های آن را نمی‌توان مستقیماً به مطالعه برای لذت تعمیم داد.
مطالعه، سپری برای سلامت شناختی سالمندان
فواید مطالعه تا دوران سالمندی، که حفظ حافظه و توانایی تفکر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، ادامه می‌یابد. در مطالعه‌ای که روی نزدیک به ۵ هزار و ۵۰۰ بزرگسال ۵۵ ساله و مسن‌تر انجام شد، شرکت‌کنندگانی که به‌طور مکرر در فعالیت‌های ذهنی محرک، از جمله مطالعه، شرکت می‌کردند، در طول پنج سال پیگیری، به‌طور چشمگیری کمتر در معرض اختلال شناختی قرار داشتند.
یک مطالعه دیگر خواندن روزنامه، مجلات و کتاب را با ۳۳ درصد کاهش خطر ابتلا به بیماری آلزایمر مرتبط دانست. این یافته‌ها از رابطه احتمالی میان فعالیت‌های ذهنی محرک و پیری شناختی سالم‌تر حمایت می‌کند، اما ثابت نمی‌کند که مطالعه از زوال عقل پیشگیری می‌کند. عوامل دیگر، از جمله تحصیلات، سلامت عمومی و سبک زندگی، ممکن است در این ارتباط نقش داشته باشند.
فواید مطالعه مشترک، فراتر از مطالعه فردی
مطالعه به همراه دیگران ممکن است مزایایی فراتر از مطالعه فردی داشته باشد. باشگاه‌های کتاب، جلسات مطالعه خانوادگی و گروه‌های مطالعه اجتماعی، هم ذهن را فعال نگه می‌دارند و هم فرصت ارتباط با دیگران را فراهم می‌کنند. این ترکیب می‌تواند به شرکت‌کنندگان کمک کند کمتر احساس تنهایی کنند، احساس کنند به دیگران نزدیک‌ترند و پیوند بیشتری با آن‌ها دارند. ارتباط با دیگران نیز به‌خودی‌خود با سلامت روانی و جسمی بهتر، به‌ویژه در سالمندان، مرتبط است.
باربارا ساهاکیان (Barbara Sahakian)، استاد دانشگاه کمبریج، گفت: به نظر می‌رسد گروه‌های مطالعه مشترک و باشگاه‌های کتاب از طریق تعامل اجتماعی مزایای بیشتری به افراد می‌رسانند. برنامه‌های مطالعه مشترک همچنین در پناهگاه‌های بی‌خانمان‌ها و مراکز حمایت از قربانیان خشونت خانگی اجرا می‌شوند؛ در این مکان‌ها از کتاب‌ها به‌عنوان بخشی از روند بهبود و درمان استفاده می‌شود.
نیاز به پژوهش بیشتر
ساهاکیان و کریستل لَنگلی (Christelle Langley)، پژوهشگر کمبریج، هنگام نوشتن کتاب خود با عنوان تقویت مغز: عادت‌های سالم برای زندگی شادتر (۲۰۲۵)، به بررسی فواید گسترده‌تر مطالعه پرداختند. آن‌ها شواهدی یافتند که نشان می‌دهد مطالعه برای لذت با نتایج مثبت زیادی همراه است، اما متوجه شدند که این موضوع تاکنون تحقیق علمی کمی روی آن انجام شده است.
پژوهشگران معتقدند تشویق مردم به مطالعه برای لذت می‌تواند به سلامت آن‌ها در سراسر زندگی کمک کند. آن‌ها تأکید می‌کنند که مطالعه نباید حتماً شامل رمان‌های سنتی باشد. کمیک‌ها (داستان‌های مصور)، رمان‌های گرافیکی (داستان‌های مصور بلندتر و کامل) و کتاب‌هایی که به علایق فرد مربوط می‌شوند، می‌توانند شروع مطالعه را برای او آسان‌تر کنند؛ به‌ویژه برای کودکانی که معمولاً علاقه‌ای به خواندن نشان نمی‌دهند.
ارسال دیدگاه