پانا درمورد ضرورت مدیریت زمان در ایام امتحانات گزارش میدهد:
برنامهریزی مطالعه در ایام امتحانات؛ چگونه مدیریت زمان، موفقیت تحصیلی را افزایش میدهد؟
تهران (پانا) - با آغاز فصل امتحانات، بسیاری از دانشآموزان ساعتهای مطالعه خود را افزایش میدهند و گاهی تا نیمههای شب برای مرور درسها بیدار میمانند. با این حال، پژوهشهای علمی نشان میدهد که افزایش ساعت مطالعه، بهتنهایی تضمینکننده موفقیت نیست؛ بلکه آنچه بیشترین تأثیر را بر عملکرد تحصیلی دارد، برنامهریزی صحیح، مدیریت زمان و استفاده از روشهای علمی مطالعه است.
کارشناسان حوزه روانشناسی تربیتی معتقدند یکی از رایجترین اشتباهات دانشآموزان، موکول کردن بخش زیادی از مطالعه به روزهای پایانی امتحانات است. این شیوه که به «مطالعه فشرده» یا Cramming معروف است، اگرچه ممکن است در کوتاهمدت باعث حفظ موقت اطلاعات شود، اما تأثیر چندانی بر یادگیری عمیق و ماندگار ندارد و معمولاً پس از امتحان، بخش زیادی از مطالب فراموش میشود.
بررسی نتایج دهها مطالعه علمی نشان میدهد دانشآموزانی که برای هر روز برنامه مشخصی دارند، اهداف مطالعاتی خود را به بخشهای کوچک تقسیم میکنند و زمان مشخصی برای مرور در نظر میگیرند، نهتنها اضطراب کمتری را تجربه میکنند، بلکه نمرات بالاتری نیز کسب میکنند.
برنامهریزی؛ اولین گام برای کاهش استرس
متخصصان توصیه میکنند دانشآموزان پیش از آغاز مطالعه، فهرستی از امتحانات، زمان باقیمانده و حجم هر درس تهیه کنند. سپس بر اساس میزان دشواری هر درس و فاصله تا امتحان، برنامهای واقعبینانه تنظیم کنند.
در این برنامه بهتر است درسهای دشوار در ساعتهایی مطالعه شوند که ذهن بیشترین آمادگی را دارد؛ معمولاً ساعات ابتدایی روز یا زمانی که فرد احساس تمرکز بیشتری میکند. همچنین بهتر است مطالعه هر روز با مرور کوتاه مطالب روز قبل آغاز شود تا اطلاعات در حافظه تثبیت شوند.
مطالعه طولانی؛ همیشه بهتر نیست
برخلاف تصور رایج، پژوهشهای علوم شناختی نشان میدهد مغز انسان پس از مدتی مطالعه مداوم، بهتدریج تمرکز خود را از دست میدهد. به همین دلیل بسیاری از پژوهشگران پیشنهاد میکنند هر جلسه مطالعه بین ۲۵ تا ۵۰ دقیقه باشد و پس از آن، ۵ تا ۱۰ دقیقه استراحت کوتاه در نظر گرفته شود.
در این فاصله، انجام فعالیتهایی مانند نوشیدن آب، چند دقیقه راه رفتن یا انجام حرکات کششی میتواند خستگی ذهن را کاهش داده و بازده مطالعه را در جلسه بعدی افزایش دهد.
مرور فاصلهدار؛ روشی که پژوهشها آن را تأیید میکنند
یکی از مهمترین یافتههای پژوهشهای آموزشی، اثربخشی روش «مرور فاصلهدار» است. در این روش، دانشآموز به جای اینکه یک مبحث را تنها یکبار و برای مدت طولانی مطالعه کند، آن را در چند نوبت و با فاصله زمانی مرور میکند.
پژوهشگران معتقدند این فاصلهها باعث میشود مغز برای بازیابی اطلاعات تلاش بیشتری انجام دهد و همین موضوع موجب تثبیت بهتر مطالب در حافظه بلندمدت میشود. به همین دلیل بسیاری از مشاوران تحصیلی توصیه میکنند مرور درسها از هفتههای قبل آغاز شود و به شب امتحان موکول نشود.
بازیابی فعال؛ آزمون گرفتن از خود
یکی دیگر از روشهای مورد تأیید، «بازیابی فعال» است. در این شیوه، دانشآموز پس از مطالعه، کتاب را میبندد و تلاش میکند مطالب را از حافظه خود بازگو کند یا به سؤالات مربوط پاسخ دهد.
تحقیقات نشان دادهاند که حل نمونه سؤال، پاسخ دادن به آزمونهای کوتاه، توضیح دادن مطالب برای دیگران و نوشتن نکات کلیدی از حفظ، نسبت به چندین بار روخوانی کتاب یا هایلایت کردن متن، تأثیر بسیار بیشتری بر یادگیری دارد.
خواب؛ بخشی از برنامه درسی
برخی دانشآموزان تصور میکنند کم کردن ساعات خواب میتواند فرصت بیشتری برای مطالعه ایجاد کند؛ اما مطالعات علوم اعصاب خلاف این موضوع را نشان میدهد.
در هنگام خواب، مغز اطلاعاتی را که در طول روز یاد گرفته است سازماندهی و تثبیت میکند. کمبود خواب علاوه بر کاهش تمرکز، سرعت یادگیری، قدرت تصمیمگیری و حافظه را نیز کاهش میدهد. توصیه میشود نوجوانان در ایام امتحانات بین ۸ تا ۱۰ ساعت خواب شبانه داشته باشند.
تغذیه و فعالیت بدنی را فراموش نکنید
مصرف صبحانه، نوشیدن آب کافی، استفاده از میوه، مغزها و وعدههای غذایی سبک میتواند عملکرد مغز را بهبود ببخشد.
همچنین فعالیت بدنی سبک مانند ۱۵ تا ۲۰ دقیقه پیادهروی یا نرمش روزانه، با کاهش استرس و افزایش جریان خون در مغز، به حفظ تمرکز و یادگیری بهتر کمک میکند.
اشتباهات رایج در برنامهریزی امتحانات
متخصصان آموزش چند اشتباه را از عوامل اصلی کاهش بازده مطالعه میدانند:
* برنامهریزی غیرواقعبینانه و فشرده
* حذف زمان استراحت
* مطالعه همزمان چند درس بدون اولویتبندی
* استفاده مداوم از تلفن همراه هنگام مطالعه
* موکول کردن مرور مطالب به شب امتحان
* حذف خواب برای افزایش ساعت مطالعه
یک برنامه مطالعاتی مناسب باید انعطافپذیر باشد و علاوه بر ساعات مطالعه، زمان مشخصی برای استراحت، خواب، تغذیه، مرور و حل نمونه سؤال در نظر بگیرد. همچنین بهتر است دانشآموزان پس از پایان هر جلسه مطالعه، میزان پیشرفت خود را ارزیابی کنند تا در صورت نیاز، برنامه روزهای بعد را اصلاح کنند.
ریحانه خوافی 
ارسال دیدگاه