یک جامعهشناس خانواده در گفتوگو با پانا:
مدارس، بازوی مکمل خانواده در تربیت نسلی وطندوست هستند
پیوند محتوای درسی با فرهنگ بومی؛ مسیر مؤثر آموزشوپرورش به سوی تقویت وطندوستی در میان دانشآموزان است
تهران (پانا) - یک جامعهشناس خانواده با تأکید بر اینکه نخستین جرقههای حس تعلق و میهندوستی در بستر خانواده شکل میگیرد، میگوید گفتوگوهای ارزشمحور، الگو بودن والدین و تجربههای اجتماعی معنادار میتواند این احساس را در نوجوانان تقویت کند؛ در حالی که بدبینی مداوم، بیاعتمادی افراطی و نبود مشارکت واقعی آن را تضعیف خواهد کرد.
روحانگیز لطیفی در گفتوگو با پانا با اشاره به ضرورت تقویت عرق به وطن در جامعه، اظهار کرد: «عِرق به وطن یا میهندوستی نوعی احساس تعلق، تعهد و مسئولیت عاطفی نسبت به سرزمینی است که فرد آن را بخشی از هویت خود میداند؛ احساسی که در بسیاری از موارد از بستر خانواده و تجربههای اجتماعی اولیه شکل میگیرد و میتواند در دوران نوجوانی تقویت یا تضعیف شود.»
وی افزود: «بر اساس دیدگاههای جامعهشناختی، میزان حس تعلق نوجوانان به کشور یکسان نیست؛ برخی نوجوانان به دلیل رشد در خانوادههایی با گفتوگوهای مثبت و ارزشمحور، آموزشهای مشارکتی در مدرسه و تجربههای افتخارآمیز ملی مانند موفقیتهای علمی یا ورزشی، احساس قویتری از وطندوستی دارند؛ در مقابل، نوجوانانی که احساس بیقدرتی یا نادیدهگرفتهشدن میکنند، معمولاً پیوند عاطفی ضعیفتری با وطن پیدا میکنند.»
این جامعهشناس با اشاره به اهمیت و ارزش خانواده و اثر آن در افزایش عرق به وطن و میهندوستی بین نوجوانان عنوان کرد: «خانواده به عنوان نخستین نهاد اجتماعی، نقش مهمی در شکلگیری احساس وطن پرستی دارد؛ در این فضا کودک برای نخستین بار مفاهیم «من»، «ما» و «دیگران» را میآموزد. گفتوگوهای واقعگرایانه درباره تاریخ، طبیعت و فرهنگ کشور، بازدید از مکانهای تاریخی و ملی و همچنین الگوسازی والدین در رعایت قانون و کمک به هموطنان از جمله رفتارهایی هستند که میتوانند حس تعلق ملی را در کودکان و نوجوانان تقویت کنند.»
لطیفی تصریح کرد: «در مقابل، سرزنش مداوم کشور و مقایسههای منفی بدون تحلیل علمی، بیتفاوتی نسبت به مسائل عمومی و بیاعتمادی افراطی به نهادهای اجتماعی میتواند این احساس را تضعیف کند و تمام کارشناسان معتقدند گفتوگوهای انتقادی اما منصفانه در خانوادهها باعث رشد حس مسئولیت اجتماعی در نوجوانان میشود، در حالی که فضای آکنده از بدبینی و تحقیر ملی، هویت آنان را آسیبپذیر میکند.»
این جامعهشناس خانواده ادامه داد: «ایجاد تجربههای معنادار نیز از عوامل مهم تقویت حس تعلق است. مشارکت نوجوانان در فعالیتهای داوطلبانه مانند برنامههای محیطزیستی یا امدادی، سفرهای فرهنگی به مناطق مختلف کشور، آشنایی با چهرههای الهامبخش ملی و تشویق به تولید آثار خلاقانه درباره ایران، میتواند مفهوم کشور را از یک ایده انتزاعی به تجربهای شخصی و ملموس تبدیل کند.»
وی همچنین به نقش رسانهها برای تقویت حس میهندوستی اشاره کرد و گفت: «در این میان، رسانهها و مدارس نیز نقش مکملی دارند. رسانهها میتوانند با نمایش موفقیتهای ملی، حس غرور جمعی را تقویت کنند یا با تمرکز بیش از حد بر بحرانها احساس شکست را القا کنند. از سوی دیگر، مدارس و معلمان با پیوند دادن محتوای درسی با ارزشهای بومی، دعوت از الگوهای واقعی ملی و اجرای فعالیتهای اجتماعی گروهی، میتوانند نقش خانواده در تقویت هویت ملی را تکمیل کنند.»
لطیفی بیان کرد: «برخی تحلیلها نشان میدهد سیاستهای فرهنگی در بخش هویت ملی باید تقویت شود. از این رو، توجه به مناسبتهای ملی و تولید آثار هنری با مضامین ملی از نقاط قوت این سیاستها به شمار میرود، اما نبود پیوست تربیتی در آموزش، نگاه شعاری به وطندوستی و کمرنگ بودن فضای گفتوگوی انتقادی از چالشهای مهم محسوب میشود.»
این جامعهشناس تأکید کرد: «والدین بیش از آنکه نقش معلم داشته باشند باید الگو باشند، انتقاد را همراه با امید به بهبود مطرح کنند و به فرزندان خود نشان دهند که وطن نهتنها گذشتهای تاریخی بلکه آیندهای است که آنان در ساخت آن نقش دارند.»
لطیفی خاطرنشان کرد: «نسل نوجوان امروز با وجود چالشهای اقتصادی و رسانهای، نگاه انتقادیتر و جهانیتری دارد اما همچنان نسبت به سرنوشت کشور خود حساس است. بنابراین اگر فرصت مشارکت واقعی و احساس اثرگذاری برای آنان فراهم شود، حس تعلق و هویت ملی در این نسل میتواند عمیقتر و آگاهانهتر شکل بگیرد.»
ریحانه خوافی
ارسال دیدگاه