پانا از بررسی ابعاد قانونی مسئولیت کیفری اطفال و نوجوانان گزارش میدهد؛
رسیدگی قضایی به جرایم افراد زیر ۱۸ سال وابسته به بیگانه در اغتشاشات اخیر
تهران (پانا) - افرادی که در جریان اغتشاشات اخیر با انتساب به همکاری با سرویسهای اطلاعاتی بیگانه مرتکب جرم شدهاند و سن آنها زیر ۱۸ سال باشد، تحت قوانین ویژه اطفال و نوجوانان محاکمه میشوند و در صورت اثبات عدم درک کامل از ماهیت اقدامات خود، مجازاتهای مقرر برای بزرگسالان در مورد آنها اعمال نخواهد شد.
در پی اغتشاشات اخیر و حضور برخی افراد زیر ۱۸ سال در حوادث منجر به ارتکاب جرم، بررسی ابعاد قانونی مسئولیت کیفری اطفال و نوجوانان از اهمیت ویژهای برخوردار است. طبق قانون مجازات اسلامی، تبعات ارتکاب جرم برای افراد زیر ۱۸ سال با افراد بزرگسال متفاوت بوده و این تفاوتها بر اساس سن، جنسیت و نوع جرم تعیین میشود.
بر اساس قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، مواد ۸۸ تا ۹۵ بهطور مشخص به جرایم و اقدامات تأمینی و تربیتی مربوط به اطفال و نوجوانان اختصاص دارد. در این چارچوب افراد زیر ۹ سال شمسی از مسئولیت کیفری معاف بوده و در بازه سنی ۹ تا ۱۲ سال، فقط اقدامات تأمینی و تربیتی برای آنان اعمال میشود. نوجوانان ۱۲ تا ۱۵ سال بسته به نوع و شدت جرم، ممکن است به نگهداری در کانون اصلاح و تربیت از سه ماه تا یک سال محکوم شوند. برای افراد ۱۵ تا ۱۸ سال نیز مجازاتهای پیشبینیشده در ماده ۸۹ از جمله نگهداری در کانون اصلاح و تربیت، جزای نقدی یا خدمات عمومی رایگان اعمال میشود.
درخصوص جرایم حدی و قصاص، قانونگذار میان مرتکبان دختر و پسر تفکیک قائل شده است. در جرایم حدی و قصاص با مرتکب دختر، چنانچه سن فرد زیر ۹ سال قمری باشد، اقدامات تأمینی و تربیتی اعمال میشود و در بازه ۹ تا ۱۸ سال قمری، اصل بر اجرای مجازات است مگر آنکه عدم درک ماهیت جرم یا عدم کمال رشد احراز شود. در مورد پسران نیز، زیر ۱۲ سال قمری صرفاً مشمول اقدامات تأمینی و تربیتی هستند و در سنین ۱۲ تا ۱۵ سال، امکان نگهداری در کانون اصلاح و تربیت وجود دارد. برای پسران ۱۵ تا ۱۸ سال، اصل بر اعمال مجازات قانونی است مگر خلاف آن اثبات شود.
یکی از مهمترین اقدامات پیشبینیشده در این قانون، نگهداری در کانون اصلاح و تربیت است که مدت آن از سه ماه تا پنج سال متغیر است. با این حال، کیفیت و شرایط اجرای این مجازات به عواملی نظیر امکانات، بودجه، تعداد نیروهای متخصص، شرایط فرهنگی و اجتماعی استانها و وضعیت کلی سیستم قضایی بستگی دارد.
یاسر میرزا جعفری، حقوقدان در گفتوگو با پانا درباره تبعات قانونی ارتکاب جرم توسط افراد زیر ۱۸ سال اظهار کرد: «طبق قانون مجازات اسلامی، تبعات جرم برای افراد زیر ۱۸ سال، که شامل اطفال و نوجوانان میشود، با تبعات افراد بالای ۱۸ سال تفاوتهایی دارد. این تفاوتها بهویژه در مواردی که فرد مرتکب جرم قبل از رسیدن به سن قانونی است، اهمیت بیشتری پیدا میکند. تبعات قانونی برای افراد زیر ۱۸ سال بهطور دقیقتر، بسته به سن، جنسیت و نوع جرم ارتکابی، متفاوت خواهد بود.»
وی افزود: «در این قانون، سنین مختلف بهطور جداگانه طبقهبندی شدهاند. برای مثال، در قوانین مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، مواد ۸۸ تا ۹۵ به مجازاتها و اقدامات تامینی و تربیتی اطفال و نوجوانان اختصاص یافته است. بر اساس این مواد، سه نوع طبقهبندی کلی برای جرایم مختلف در نظر گرفته شده است. جرایم تعزیری که در این دسته، افراد بر اساس سنشان مجازات متفاوتی خواهند داشت. برای مثال، اطفال زیر ۹ سال شمسی از هر نوع مجازات معاف هستند. اگر مرتکب بین ۹ تا ۱۲ سال سن داشته باشد، اقدامات تامینی و تربیتی طبق بندهای ماده ۸۸ قانون مجازات اسلامی به وی اعمال خواهد شد.»
میرزاجعفری ادامه داد: «در صورتی که سن فرد بین ۱۲ تا ۱۵ سال باشد، بسته به شدت جرم، فرد به نگهداری در کانون اصلاح و تربیت از ۳ ماه تا یک سال محکوم میشود. برای افرادی که بین ۱۵ تا ۱۸ سال دارند، مجازاتهای متناسب با ماده ۸۹ قانون مجازات اسلامی در نظر گرفته میشود که شامل نگهداری در کانون اصلاح و تربیت، جزای نقدی یا خدمات عمومی رایگان است.»
وی افزود: «مورد بعد جرایم حدی و قصاص با مرتکب دختر که در این دسته از جرایم، اگر مرتکب زیر ۹ سال قمری باشد، به اقدامات تامینی و تربیتی مطابق با ماده ۸۸ محکوم میشود. اگر سن فرد بین ۹ تا ۱۸ سال قمری باشد، اصل بر اعمال مجازات جرم ارتکابی است، مگر در صورتی که عدم درک ماهیت جرم یا عدم کمال رشد فرد ثابت شود.»
این حقوقدان افزود: «مورد بعد جرایم حدی و قصاص با مرتکب پسر که برای پسران زیر ۱۲ سال قمری، مجازات به اقدامات تامینی و تربیتی محدود میشود. در صورت ۱۲ تا ۱۵ سالگی، مجازاتهای تامینی و تربیتی شامل نگهداری در کانون اصلاح و تربیت نیز خواهد بود. برای پسرانی که بین ۱۵ تا ۱۸ سال سن دارند، اصل بر اعمال مجازات جرم ارتکابی است، مگر اینکه عدم درک ماهیت جرم یا عدم کمال رشد ثابت شود.»
وی گفت: «یکی از مجازاتهایی که در این قانون مورد اشاره قرار گرفته، نگهداری در کانون اصلاح و تربیت است. مدت زمان نگهداری در این کانونها از ۳ ماه تا ۵ سال متغیر است. با این حال، شرایط نگهداری در کانونهای اصلاح و تربیت بستگی به چند عامل دارد؛ از جمله امکانات موجود، بودجه اختصاصی، تعداد متخصصان به کار گرفتهشده، وضعیت جغرافیایی، فرهنگی و اقتصادی استانها و چالشهای سیستم قضائی در هر دوره.»
نکته قابل توجه این است که در خصوص افرادی که در جریان اغتشاشات اخیر و با انتساب به همکاری با سرویسهای اطلاعاتی بیگانه از جمله موساد مرتکب جرم شدهاند، چنانچه سن آنها زیر ۱۸ سال باشد، رسیدگی قضایی همچنان تابع مقررات ویژه اطفال و نوجوانان خواهد بود. بر اساس قانون مجازات اسلامی، حتی در جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی کشور، سن، میزان رشد عقلی و درک ماهیت جرم توسط دادگاه مورد بررسی قرار میگیرد و در صورتی که ثابت شود فرد زیر ۱۸ سال فاقد درک کامل از ماهیت اقدامات خود بوده یا بهصورت ابزاری، فریبخورده یا تحت هدایت دیگران عمل کرده است، مجازاتهای مقرر برای بزرگسالان در مورد وی اعمال نخواهد شد و اقدامات تأمینی و تربیتی از جمله نگهداری در کانون اصلاح و تربیت، آموزش و مراقبتهای کنترلی جایگزین میشود.
ارسال دیدگاه