دیپلماسی انرژی در قلب مسکو؛ از تاکید بر امنیت خطوط انتقال تا همگرایی راهبردی با کرملین و دوحه

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری اسلامی ایران، شامگاه دوشنبه ۴ آبان ۱۴۰۵ در رأس هیاتی دیپلماتیک و اقتصادی، تهران را به مقصد مسکو ترک کرد. وی پیش از پرواز در فرودگاه، مجمع صادرکنندگان گاز را سازوکاری شبیه به «اوپک گازی» با سهمی بالغ بر ۷۰ درصد از کل ذخایر جهان توصیف کرد و با اشاره به تنش‌های ژئوپلیتیک و سیاست‌های یک‌جانبه‌گرایانه واشنگتن، امنیت پایدار مسیرهای انتقال انرژی و تجارت آزاد را دغدغه‌ای حیاتی برای همه مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان جهان دانست. پزشکیان همچنین ناکارآمدسازی بهره‌گیری ابزاری از دلار و تکیه بر ارزهای ملی در قالب همکاری‌های بریکس و شانگهای را از محورهای کلیدی مناسبات فرامنطقه‌ای ارزیابی کرد.

تریبون مسکو و دفاع از بازار باثبات انرژی

رئیس‌جمهور در روز سه‌شنبه، ۵ آبان، در نشست رسمی سران GECF به ایراد سخنرانی پرداخت. وی در ابتدای سخنان خود ضمن قدردانی از میزبانی ولادیمیر پوتین و تلاش‌های دبیرخانه مجمع، یاد و خاطره رهبر فقید انقلاب اسلامی، شهید آیت‌الله خامنه‌ای را در بنیان‌گذاری و تقویت این نهاد بین‌المللی گرامی داشت.

پزشکیان با اشاره به چالش‌های روزافزون ژئوپلیتیک جهانی، تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به تاسیسات انرژی ایران در میانه مذاکرات سیاسی، تحریم‌های یک‌جانبه، تروریسم اقتصادی و محاصره‌های دریایی و هوایی را از عوامل اصلی اخلال در نظام تعیین قیمت و ثبات بازار جهانی دانست و از عرضه‌کنندگان عمده انرژی خواست با این قبیل اقدامات مداخله‌جویانه در خلیج فارس مقابله کنند.

وی در ادامه، نقشه راه توسعه مجمع را در دو بعد تفکیک کرد: بعد اول، «حاکمیت و مدیریت راهبردی» با تمرکز بر ثبات و افزایش حجم تجارت؛ و بعد دوم، «عملیات فنی و مهندسی» از طریق سرمایه‌گذاری مشترک در تمام زنجیره ارزش، ارتقای فناوری و کاهش آثار زیست‌محیطی. رئیس‌جمهور با اشاره به اینکه ایران علی‌رغم تحریم‌ها به ظرفیت تولید سالانه ۳۰۰ میلیارد مترمکعب دست یافته، رتبه سوم تولید گاز در دنیا را دارد و ۹۵ درصد از جمعیت کشورش تحت پوشش شبکه گاز قرار دارند، از آمادگی کامل تهران برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی و اعطای مشوق‌های لازم در بخش‌های بالادستی، پایین‌دستی و ترانزیت خبر داد.

رایزنی‌های دیپلماتیک در حاشیه اجلاس: از مسکو تا دوحه

حاشیه اجلاس هشتم سران گاز برای هیات ایرانی با دو دیدار کلیدی همراه بود:

• دیدار با امیر قطر: پزشکیان در دیدار با شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، آخرین وضعیت همکاری‌های مشترک تهران و دوحه را بررسی کرد. در این نشست، راهکارهای ارتقای روابط اقتصادی و به‌ویژه هماهنگی‌های نزدیک میان دو کشور مهم دارنده ذخایر گازی جهان در حوزه انرژی مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت.
• گفت‌وگوی ویژه با ولادیمیر پوتین: در دیدار روسای جمهور ایران و روسیه، ابعاد مختلف روابط راهبردی مرور شد. رئیس‌جمهور روسیه با مثبت خواندن روند همکاری‌ها اعلام کرد که حجم تبادلات تجاری دو کشور در هشت‌ماهه نخست سال ۲۰۲۶ میلادی ۱۰.۴ درصد رشد داشته است؛ وی همچنین بر پایبندی کامل مسکو به تعهدات خود در زمینه تداوم ساخت نیروگاه هسته‌ای بوشهر تاکید کرد. در این نشست، پزشکیان نیز توانمندی درون‌منطقه‌ای را برای حل چالش‌ها کافی دانست و ضمن استقبال از توسعه مناسبات علمی، اقتصادی، صنعتی، دفاعی و فرهنگی، موافقت ایران را با راه‌اندازی دفتر نمایندگی رادیو و تلویزیون دولتی روسیه در تهران اعلام کرد.

پایان ماموریت با دستاوردهای چندبخشی

رئیس‌جمهور شامگاه سه‌شنبه‌ ۵ آبان، پیش از ترک پایتخت روسیه در ارزیابی نتایج سفر فشرده خود، اجلاس GECF را «سازنده و ثمربخش» توصیف کرد و گفت‌وگوهای صورت‌گرفته با رهبران روسیه و قطر را راهگشا خواند. به گفته وی، در جریان مذاکرات مسکو، تفاهم‌های مشخصی در حوزه‌های نفت و گاز، پروژه‌های راه‌سازی، صنعت کشاورزی و مسائل امنیتی حاصل شد که بستری تازه برای پیگیری برنامه‌های دوجانبه و چندجانبه کشور فراهم می‌سازد.