یکجامعهشناس در گفتوگو با پانا بررسی کرد؛
کاهش نرخ جانشینی جمعیت و تبعات آن بر نیروی کار و تولید
تهران (پانا) - یک جامعهشناس با تشریح مفاهیمی چون نرخ جانشینی، تله و چاه جمعیتی، کاهش نرخ باروری در سالهای اخیر را هشداری جدی برای آینده جمعیتی کشور دانست و گفت: تداوم این روند میتواند به سالمندی جمعیت، کمبود نیروی کار و افت تولید و پویایی اقتصادی منجر شود.
محمدرضا ذوالفقاری در گفتوگو با پانا با اشاره به مفهوم علمی جمعیتشناسی گفت: «جمعیتشناسی، علمی است که با استفاده از آن میتوان اینده جمعیتی کشور و پیامدهای ناشی از تغییرات جمعیت را پیشبینی کرد. در این علم، مفاهیم و شاخصهای مهمی وجود دارد که هر یک نقش تعیینکنندهای در تحلیل وضعیت جمعیت دارند.»
وی با اشاره به مفهوم نرخ جانشینی جمعیت اظهار کرد: «نرخ جانشینی جمعیت عددی معادل ۲.۱ است. زمانی که نرخ باروری در این سطح قرار داشته باشد، جمعیت میتواند خود را جایگزین نسل قبل کند و بهصورت متوازن باقی بماند. همزمان با حرکت بخشی از جامعه به سمت سالمندی، جمعیت جوان نیز در حال جایگزینی است و تداوم جمعیت حفظ میشود.»
این جامعهشناس ادامه داد: «مفهوم مهم دیگر در جمعیتشناسی تله جمعیتی است. زمانی که نرخ باروری در بازه ۱.۳ تا ۱.۵ قرار بگیرد، جامعه وارد تله جمعیتی میشود. این وضعیت یک هشدار جدی است که نشان میدهد سیاستهای افزایش جمعیت جوان باید تقویت شود، زیرا جامعه در مسیر پیر شدن قرار گرفته است.»
ذوالفقاری با تأکید بر پیامدهای کاهش بیشتر نرخ باروری اظهار کرد: «اگر نرخ باروری به کمتر از ۱.۳ برسد، کشور وارد چاه جمعیتی میشود. خروج از این وضعیت بسیار دشوار، پرهزینه و زمانبر است چراکه جمعیت سالمند افزایش مییابد، جمعیت جوان جایگزین وجود ندارد و بازتولید نیروی انسانی با مشکل جدی مواجه میشود.»
وی با اشاره به وضعیت سالهای اخیر کشور گفت: «در چند سال گذشته، نرخ باروری ایران در محدوده نزدیک به تله جمعیتی قرار داشته و گاهی به حدود ۱.۶ رسیده است. باقی ماندن در این شرایط، عوارض متعددی به همراه دارد که یکی از مهمترین آنها کمبود نیروی کار است.»
این جامعهشناس افزود: «جامعه سالمند برای ادامه حیات خود نیازمند نیروی کار جوان است؛ از کارخانهها و شرکتها گرفته تا ادارات و نظامهای بروکراتیک کشور. زمانی که جمعیت جوان به اندازه کافی تولید نشود، بحران نیروی کار شکل میگیرد و در نتیجه میزان تولید و پویایی اقتصادی کاهش مییابد.»
ذوالفقاری خاطرنشان کرد: «در صورت ورود به چاه جمعیتی، برای جبران این وضعیت ناچار به تغییر ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و هنجاری خواهیم بود. هر جامعهای با کار و تولید ثروت زنده میماند و نبود نیروی کار، کشور را ناچار به واردات نیروی انسانی یا پذیرش کاهش گسترده توان تولیدی میکند.»
وی با اشاره به نقش جوانان در جامعه گفت: «نیروی جوان موتور محرک جامعه است و در حوزههای اقتصادی و اجتماعی نقش اساسی دارد. کاهش جمعیت جوان و اختلال در نرخ جانشینی جمعیت، این نیروی محرکه را تضعیف میکند و پیامدهای آن بهصورت مستقیم در دو حوزه اقتصاد و اجتماع نمایان خواهد شد.»
ارسال دیدگاه