سینمای ما محتاج «نوزایی» است
خبرگزاری پانا: وقتی میگوییم بازیگر،چنداسم تکرار میشودواحساس میکنیم شخص دیگری نیست،باید تحولی صورت گیرد.
قانون نوشت:
پیام دهکردی را میتوان ازبرترین بازیگران حال حاضرتئاترایران دانست. وی بازیگر سینماوتئاتروهمچنین کارگردان و مدرس فن بیان وبازیگری است.دهکردی مدرک کارشناسی ارشدخوددررشته کارگردانی را ازدانشکده سینماتئاتر دانشگاه هنردریافت کرد. از بازیهای وی درسینما میتوان به فیلمهای «یک تکه نان»،«راه آبی ابریشم»و«یک بوس کوچولو» اشاره کرد.همچنین ازدیده شدهترین سریالهای وی میتوان به«مدارصفردرجه»و«شهریار»اشاره داشت.وی در فیلم«بیخداحافظی»نیزبازیگردانی درسینماراتجربه کرد.اما شاید از مهم ترین فعالیتهایش بایدبه تربیت نسلی جدیددرعرصه تئاتروسینمای ایران اشاره کرد.جوانانی که شاید تفاوت سنی زیادی باوی ندارندواین ازامتیازات پیام دهکردی است که درحالی که هنوزدرمیانه دهه چهارم زندگی خودقراردارد نسلی برای آینده سینمای ایران تربیت کرده است.بهانه گفت وگو باوی«جشنواره تئاترامید»بود.جشنوارهای که وی به تنهایی چراغ آن راروشن نگاه داشته است.
آقای دهکردی،شمایکی ازموفقترین بازیگران وفعالان تئاتر ایران محسوب میشویدامااین موفقیت وجلوه درسینماازشما دیده نمی شود.درکارهای سینمایی که بازی کردهاید مثل«یک تکه نان»یاتنها فیلمی که درجشنواره داشتید«تراژدی»که بدون تردیدبازی بسیار خوبی ارائه دادید،آن جلوهای که درتئاترهمواره درموردشمادیده وگفته میشودوجود ندارد.دلیل این تفاوت راخودشمادرچه چیزی میبینید؟
اگر من بخواهم این تفاوت را آسیب شناسی کنم دلایل بسیاری وجود داردکه میتوان بیان کرد. بخشی از آن درآغاز به خودمن باز میگردد. شاید به کم دانشی من ازمدیوم سینما بازگردد. منطقی هم به نظر میرسد.به هرحال تجربهای که من درتئاتردارم یک پشتوانه منسجم وپیوسته وشاید بتوان گفت که قوی است اماد سینمااین فضابرای من به شکلی که بتوانم این مانوررادرکنارتجربه گرایی داشته باشم، وجود نداشته است. البته همه این حرف هاگمانههای من هستندو فقط دلایلی که فکر میکنم میشود درمورد آن گفت وگو و آن رابیان كرد. دومین نکتهای که وجود دارد این است که اساسا امکان شناکردن و پرواز درخشان درسینما به من داده نشده است. اگر بوده به صورت گذرا و موقتی است مثل سریال«شهریار»که بزرگوارانی چون حبیب رضایی وکمال تبریزی اعتمادکردندو من رادعوت کردندیا«مدار صفر درجه».بیشتر هم این اتفاق درسریالها افتاده است ودرسینماکمتر.آن چه اکنون ازسینمابه یاد دارم،«راه آبی ابریشم»بوده است که درآن کمی این فرصت به من داده شدواتفاقا نقشی است که خودم هم دوستش داشتم وبه لحاظ کمی وکیفی فضای کارمناسبی رادراختیارم قرار داد. بنابراین یک بخش ماجرابه همین قضیه باز میگردد یعنی
عدم پیشنهادنقشهایی عمیق که فرصت ارائه درخشان را فراهم نماید. سومین علت به طورکلی به وضعیت حاکم برسینمای ایران باز میگردد.تقریباهمه میدانیم سینمای ایران چه معضلاتی رابه دوش خود میکشدواین یک واقعیت غیر قابل انکار است.بدون شک مسئله اقتصادی رکن اصلی است و طبیعتا چرخه سینما باید بچرخدواین نیازمند بازگشت سرمایه است.ما چه خوشمان بیایدوچه بدمان، طبیعتا سینمانیازمندکسانی است که بتوانندمردم رادعوت به حضورکنند،واصطلاح عوامانه آن شاید این باشدکه نیازمند حضورچهرههایاستارههایی هستیم که در گیشه توفیق ایجادمی کنند.سینمانیازمنداین قضیه است وکاری هم نمی شود کرد.دراین میان سهم پیام دهکردی چیست؟طبیعتا جایی نخواهدداشت واین واقعیت رامن باید بپذیرم وبا آن با نگاه منطقی و مهربانانه برخوردکنم.این شرایط سینمای ماست،آیا تهیهکنندهای که قراراست چندصدمیلیون تومان سرمایه خود را به خطر بیندازدبایداین ریسک را بکند،صرف این که میخواهداز«پیام دهکردی»درفیلمش استفاده کند.
در این میان آسیب هاوحاشیههای کوچکی نیز وجود دارند.یکی ازبزرگترین اشکالات وبه تعبیری ویژگیهای من این است که خیلی دارای روابط عمومی عجیب وغریب وگستردهای نیستم.صریح اللهجه هستم.از مسیری وارد این حرفه شدهام که مسیری سخت وصعب وکشنده بوده است بنابراین خیلی درگیر این موضوع نشده ام که بایددرخیلی ازجاها حضورداشته باشم صرف این که درچشم باشم وآدمها من را به یادبیاورندودعوت کنندوکار بکنم.آسیب دیگری نیز وجود دارد.اما قبلش یک نکته را بگویم،من همه این حرفها را برای بار اول است که مطرح میکنم وهیچ گاه به تفصیل درموردآنها حرف نزده ام.آسیب دیگر این است که سینمای ماچندان نمی پسنددبازیگرانی که سرکار میآیندخیلی حرف بزنند.حرف زدن نه به معنی خود«حرف زدن»که به معنی بحث و چالش،و اینکه جمعبندیهای چالشی را چندان برنمی تابد.این حرف من شامل همه سینما نمی شوداما اول این که شامل بخشی از این سینما که بخش غالبی شده میشودودیگر این که تقریبابه قاعده سینما تبدیل شده است.اگر چند کارگردان یا بخشی از عوامل این گونه نیستندخب دراین دسته بندی هم جای نمی گیرند.پس سینما این گونه افراد را بیشتر میپسنددکه حرف نزنندوبیایندوکارشان را انجام
داده وبروند.یادآور نشوندکه مثلا اکنون دربازیگری این نکته اشتباه است،یاروزبازیگری دنیا دارداین گونه عمل میکند.اصطلاح عوامانه این است که میگویند طرف میخواهدبگویدمن خیلی بلدهستم.درحالی که حداقل درموردخود من کارنامه کاری ام نشان داده است اصلا این گونه نبوده ام وسر هرکاری هم رفته ام با این فکر رفته ام که اکنون صفرهستم ومی خواهم ازنقطه آغازشروع کنم.بخش دیگرهم البته کارهاوپیشنهادهایی است که من دوست ندارم.فیلمی که تمیز باشد،فیلمنامه منسجمی داشته باشدوتیم درخشان وحرفهای داشته باشد.اینها کم پیش میآیدواز آنجا که من،عاشق بازیگری هستم وشهوتی نسبت به آن ندارم،همواره سعی کرده ام ازاین عشق مراقبت کنم پس طبیعی است که خیلی از کارها را نتوانستم انجام بدهم.
سهم سینمای مستقل مادرسال چیزی حدود ۸ فیلم است که همه این هاباخون دل ورنج ساخته میشود.درپیکره کلی این فیلم هامعمولا چندبازیگرهستندکه گردش دارند.من بسیارخوشحالم که این بازیگران همه یا دوستان من هستندیادانشجوی من بودهاندیااساسااشخاصی هستندکه من به شخصه دوستشان دارم وخوشحالم ازاین که همه اینهابازیگران خوبی هستندواین جای خوشبختی دارداما جای نگرانی نیز دارد. نگرانی ازدومنظر؛یکی این که ما خطری رابرای آنها رقم میزنیم.خطراین است که بازیگران جوان وخوش استعداد در ورطه افول میافتند و در آینده خود را تکرار میکنندودوم این که دراین صورت فرصت برای ورود دیگراستعدادها فراهم نمی شود.تاکید میکنم منظورم خودم نیستم.یک مقطعی سینمای ما چرخشی پیدا میکندوفضابرای ورود نیروهای تئاتری که پشتوانه دارند فراهم میشود.امثال محسن طنابنده،هدایت هاشمی،امیرجعفری وخیلیهای دیگرمی توانندواردشوندوتوان خودرا به مردم و سینما نشان دهند.اما این فرصت مگرچقدر فراهم میشود؟نتیجه این که بایدبپرسیم سهم من به عنوان پیام دهکردی دراین گشایشهای موقت مگرچقدراست؟من بارهاعنوان کردهام من بازیگری رادوست دارم، عاشق بازیگری هستم ومدیوم
سینماوتئاتروتلویزیون برایم فرقی نمی کنداماواقعا پیشنهاد درخوری وجود ندارد.زمانی که سینماازنظراقتصادی ضعیف است طبیعی است که بسیاری ازدوستانی که لطف به بنده دارندهم خطرنمی کنند که به سراغم بیایند.
اما بخشی ازهمین ستارهها که قرار است صنعت سینما را ازبحران اقتصادی خارج کنندهم که فیلم هایشان نمی فروشد.می بینیم این بازیگران فیلم بازی میکنند و بعدفیلم نمی فروشد، مردم به سراغ همین ستارهها هم نمی روند وجالب این که همچنان هم حضور دارند.بعدتازه بخشی ازهمین ستارهها بعد از سالها کاردرسینمایادشان میافتدکه باید سری به تئاتر بزنندوتوجیه موافقان نیز این است که این ستارهها را مردم دوست دارندحالا بیایند در تئاترکه مردم تئاترببینند.اماچطور ستارهای که درسینما هم مردم برای دیدنش نمی روند قرار است به تئاتررونق بدهد؟
به نظرمن پاسخ این سوال یک کلمه سه حرفی است:«جهل».جهل طبیعتا فقرفرهنگی به وجود میآورد.ممکن است شخصی بسیارکتاب خوانده باشد.کتاب خواندن ممکن است سوادبیاوردامافرهنگ نمی آورد. آن چه سینمای مارامریض احوال کرده براساس نوعی از بی فرهنگی وکم فرهنگی عمومی حاکم بر آن است. یک جهل عمومی که حاکم بر سینمای ماشده که تبدیل میشودبه همین وضعیت.سینمای ما حتما و صددرصد به استاروستاره نیازداردامامتاسفانه طبقه بندی فیلمها از دست رفته است. این اتفاق را در تئاترشهرهم شاهد بودیم، زمانی درسالن اصلی تئاترشهرماشاهداجرای نمایش ازحمیدسمندریان بودیم امایک باره دیدیم سالن اصلی دراختیار کارگردانی با اولین تجربه اجرایی قرار گرفت.وقتی روابط ازاصول خارج میشود همه چیزدرهم وتبدیل به یک خلط میشود. معتقدم همان قدرکه تئاتر،به نمایشهای جدی ازجنس تئاترهایی که درتئاترشهر اجرا میشود احتیاج دارد،به تئاتر آزادو... نیز نیاز دارد و این گونه نیست که مابگوییم مابهتریم وآنها بدتر هستند. سینما هم همینگونه است.معتقدم سینمای روشنفکری نیزبایدجای خودش راداشته باشدیعنی طبقه بندیای که درگذشته بوده است بایدوجودداشته باشد.فاجعه زمانی اتفاق میافتد که همه
اینهادرهم ترکیب میشود ویک فرزندی متولد میشودکه این نه سرش به تنش میارزدو نه دستش به پایش میخوردوهمین وضعیتی که میبینیم اتفاق میافتد.نکته دوم هم این است که گویا اکنون هیچ ضرورتی برای سینماگران وبازیگران ما دیده نمی شودکه آموزش ببینند.شما برای مثال بازیهای کسی مثل«دی کاپریو»که درکسوت یک ستاره ظاهرمیشودرا ازفیلم«تایتانیک» تاهمین آثار متاخرش مقایسه کنید.شک نکنیداودراین سالها مجاهدت کرده برای این که سوادودانشش را نسبت به مدیوم بازیگری ارتقا بدهداین اتفاق به صورت قاعده منددرموردستارههای ما نمی افتدبنابراین میبینیم همین آسیب واردتئاترهم میشود.سینماوتئاتروتلویزیون ملک پدری هیچ کسی نیست که بگوییم سینمامال سینمایی هاوتئاترهم مال تئاتریهاست.اساس نگرش من این است که «خب بازی کن،هر جامی خواهی بازی کن،سینما میخواهی بازی کنی خوب بازی کن،تئاتر میخواهی بازی کنی بلد شو و بعد بیا بازی کن.»اماآیاواقعا این سازوکاردرسینمای ما رعایت میشود؟آن چه حاکم شده فقر است.فقردربازیگری.بازیگران مردوزن ما،به ویژه درنسل جدید بدون آموزش به بدنه سینما تزریق شدهاند.اماسوال اینجاست که آیابازیگران آموزش دیده هم به این پیکره تزریق
شده و ورود کردهاند؟ نسل امثال بزرگانی چون مشایخی ها،نصیریها وکشاورزها وجلوتر،کیانیانها،آقالوها کجا به این سینما تزریق شده اند.تک تک این اسامی سرمایههای ملی ما هستند.حالا ما غیر ازچند نفری که برای نمونه یاد کردم مثل محسن طنابنده و هدایت هاشمی و صابر ابر آیا کس دیگری را هم داریم؟ ساختار معیوب،فرزندان معیوب به دنیا میآورد.مادری که میخواهد فرزند سالم به دنیا بیاورد باید سالم باشد، تحت مراقبت قرار بگیردودرنهایت بالطف خدا فرزندسالمی داشته باشداما مادری که خود بیمار و رنجور است چگونه میتواند فرزندی سالم به دنیابیاورد! من به سهم خودم بارهاوبارهاگفتهام سینمای مابایداین فرآیندرا به درستی زیست کند.به نظرمن باید یک نوزایی درسینما رخ بدهد،سینمای ما محتاج نوزایی است.یک رنسانس بایددرسینما اتفاق بیفتد.این رنسانس بایدیک رنسانس نگرشی باشدوبه شدت فرهنگ مدارانه وخردگرایانه عمل کند.مانیاز به این رفتار داریم واین فقرسینمای ماست که خروجی این فقر وضعیت فعلی است.امثال بنده دراین تئاترکم نیستنداما سهم شان درسینما تنهایک فیلم«تراژدی»می شود.
تنها در جشنواره فیلم«تراژدی» را هم داشتید.
بله،همین طور است واساسا این تنها پیشنهادمن هم بوده است.فکرنکنیدکه بازی دربسیاری از فیلمها به من پیشنهاد شده ونپذیرفتم،نخیراصلا این گونه نیست.این راهم بگویم که من،مدلم این گونه نیست که مثلادرپشت صحنه آزاری برای کسی داشته باشم یا اداوادعایی داشته باشم.اتفاقا بارها پای درددل کسانی چون «حبیب رضایی»هم نشسته ام که چه خون دل هاونامهربانیها و بینظمیهایی رابه عنوان بازیگردان تحمل کرده است.مناسبات سینمای ایران اکنون به گونهای نیست که اگرمثلا من امروز بد کار کنم نگران باشم کارم را از دست میدهم.اگر بد کار کنی،درکاربعدی هم حضورداری؛بداخلاقی کنی،پولت را بهتر میگیری.اگر مهربانی کنی ومنظم و کاربلد باشی به شکلهای مختلف موردجفاقرارمی گیری.برای همین فیلم«یک تکه نان»که اتفاقا از فیلمهای محبوب من هم هست چه اتفاقی میافتد؟حبیب رضایی بازیگردان است ومن را ازتئاترمی شناسد.پیام دهکردی را به کمال تبریزی معرفی میکندودراین فیلم بازی میکنم.بعدتردر سریال شهریار این همکاری ادامه پیدامی کند.خب آیا واقعا بستری برای حضور درمدیوم سینمافراهم شده؟نه.بستر مهیا نشده است.امروز بسیاری ازبازیگران خوب،که دارند میدرخشند پشت سرآنها خون
دلها خورده شده است که امروز آنها حضورداشته باشند.که دیگران باور کننداینها بازیگران خوبی هستندوبایدبه آنها اعتمادکرد.
در واقع برای حضور درسینما رابطه را ارجح برضابطه میدانید؟
بله،قطعا همین طور است.دربسیاری ازموارداستعدادهای جوان به خاطرعدم وجود این رابطه ونبودن در عرصه ویادرچشم نبودن حذف شده اند.ببینید من الان درجایی هستم که نه به این موارد فکر میکنم نه غبطه میخورم و اتفاقا فکر میکنم مسیری که تا کنون آمده ام بسیار هم درست بوده است.یک مقطعی من هم دچاراین تردیدشده بودم که نکنداشتباه میکنم وبایدبه کارگردانها ودفاترتهیه سربزنم واظهار ارادت کنم وگاهی هم رفتار ریاکارانه پیش بگیرم اما اکنون بسیارهم خوشحالم که این رفتاررا انجام ندادم.اعتراض من نه بر خودم و نه به دوستانم در این حرفه است بلکه اعتراض من به خود سینماست.حتی دربرههای احساس میکردم سینمای ایران تبدیل به مریض محتضردرحال وداع بادنیاست.هرچندحالاواقعا وضعیت متفاوتی میبینم وامیدوارهستم.چون الان فکر میکنم باحضور دولت جدید بستری درحال فراهم شدن است که سینمای ما دوباره به دوران اوج خودبازگردد.
ببینیددرهمین سینماوجشنواره امسال هم عدم حضوربسیاری از بازیگران در فیلمها غیرقابل انکار بود.این که مثلا محسن طنابنده فیلمی نداشت یابازیگران خوب دیگری فیلم نداشتند.این که بالاخره بعدازدیدن تراژدی بیننده ازخود میپرسیدچرا پیام دهکردی باید فقط یک فیلم داشته باشد.من خودم تراژدی رادرسینمای رسانه میدیدم وبالاخره این سوال حتی اگر قبلش نبودبعدازدیدن پیام دهکردی به وجود میآمد که چرا این همه محدودبایداین بازیگرباشد؟ازسویی اولین جشنواره دولت یازدهم را بدون تردیددرهردوبخش تئاتروسینماتنها میتوان ضعیف ارزیابی کرد.
این که چرا اکنون بسیاری ازبازیگران ما کارنمی کنندبایدازکارگردانان و تهیه کنندگان پرسیده شود.باید پرسیدچرااین بازیگران نیستند؟چرا محسن طنابنده نیست؟واقعیت این است که من دراین رابطه به بیتحلیلی رسیدم.اساساتوانی برای من باقی نمانده که به این مسئله فکر کنم.چراکه اگر بخواهم به این سوال فکرکنم ازکار زایشی وفکری خودم بازمی مانم.یک بارازخبرنگاری پرسیدم،آیا اشکالی درظاهر دارم؟گفت نخیر،گفتم خیلی چاقم یا خیلی لاغرم؟گفت:نخیر، گفتم«آن»بازیگری ندارم؟گفت چرا دارید.پرسیدم صداوبیانم مشکلی دارد؟گفت اصلا،گفتم پس فکر میکنید چرا نیستم؟حالا من خودم هم نمی دانم،همان طور که نمی دانم چراسینمای ایران نمی بیندکه طنابنده یاجعفری تاابددراین سن نمی مانندپس بایدبستری فراهم شودتاازتوانمندی آنها استفاده شود.بخش دوم هم این که به طورکلی مامردم کم حوصلهای هستیم وفکرمی کنیم اگردولت تغییر کرده باید یک شبه همه چیزدرست شود.برای نابودی یک فرهنگ ۸ تا ۱۰ سال کافی است امابرای ساختش به هیچ عنوان ۸ تا ۱۰ سال کافی نیست ممکن است ۵۰ سال زمان ببردتادوباره شرایط به حالت قبل برگردد.به هرحال فضا میکروبی شده است ونمی توان این فضای میکروبی را یک دفعه ویک
شبه ترمیم کردوبه نظرمن دولت داردسعی میکندبسترمناسب را فراهم کند.اما نکته سوم بگذاریدباشما صادق باشم وتندوتیزی حرفم را به رک وراستی آن ببخشیدمن معتقدم درسینماوتئاترمابیشترین سهم خسارت متوجه اهالی این حرفه است.به هیچ عنوان خسارتهای مدیران و نوع مدیریت فرهنگی حاکم در این سال هاراانکارنمی کنم.اما اگربخواهم بگویم چه کسی سهم داردهردو سهم داریم.مادریک گناه دسته جمعی سهیم هستیم.حاصل غفلت عمومی ماوضعیت امروز سینما و تئاتر ماست.با تنگ نظری ها،کوته فکری ها،با حسادتهای کینه توزانه هایمان،باخودخواهیهاوخودمحوریها وخودکامگیهایمان وخیلی مسائل دیگراین شرایط را به وجود آوردیم.حقیقت این است که مدیران فرهنگی رفتارغیرفرهنگی انجام دادند وبا بایدهاونبایدهاموجبات آزار را پدید آوردندوهمه این هاحتماسختی هایی رابه وجود میآوردامابخشی ازآن دست خود اهالی سینما و تئاتر است.آیااین دغدغه را داریم که کارمفیدی انجام دهیم.کسی مثل محمدعلی سجادی چه فضایی برایش ایجاد میشودکه سال هاست نمی تواندکارکند.محمدعلی سجادی سینمارانمی شناسد؟کسی که درحوزه سوادعملی وتئوری بسیارهم مدعی است چه موانعی رادرمقابل پای وی قرارمی دهندکه دقیقه ۹۰نمی
تواندکارش راانجام بدهد.بخشی از مشکلات متوجه دولت است امابخشی دیگرمتوجه غفلتهای کلی ماست ومن اعتقاددارم بستراکنون فراهم است وبا تدبیروامیدومهربانی میتوانیم شروع کنیم وشانه به شانه هم با احترام به سلایق تک تکمان کارکنیم.بدترین رفتارمان هم میتواند این باشدکه آب به آسیاب افراطیون بریزیم که اگراین کاررابکنیم دشمنشاد می شویم.رویه کنونی ماکاملا رفتاری دشمن شادکن است.کارگردانی ازجریانی ایدئولوژیک میآید،جریان روشنفکری درمقابل او میایستد،کارگردانی ازجریان روشنفکری که وارد میشودجریان ایدئولوگ درمقابل اومی ایستد.تا زمانی که به این باور نرسیم ماهمه یک پیکر هستیم اوضاع ازاین هم بدترخواهدشد.همه بایددرک کنیم که هیچ جهنمی یک شبه به بهشت تبدیل نخواهد شد.هردولتی هم که باشدبراساس فضای کنونی بستری رافراهم میکنداماوقتی ببینداشکالاتی وجود دارد،وقتی ببینداین پیکره با خوددراختلاف است فکرمی کند که اینهاخوددارندیکدیگرراحذف میکنندپس سنگ چه چیزی را باید به سینه بزند.درواقع ماخودمان به مدیران فرهنگی میگوییم باماچگونه رفتار کنند.اگر بخواهم با انصاف حرف بزنم آن چه فضای کنونی را رقم زده است محصول غفلت عمومی هنرمندان و
دولتمردان است.دولت سهمی داشته وخسارتش را زده اما هنرمندان نیز اشتباه کرده اند.بزرگ مرد هنرویکی از پایههای تئاتراین سرزمین«حمید سمندریان»به سفرآخرش میرودوسالها بوده دغدغه اجرای تئاتر«گالیله»را داشته است وحتی گفته بوداگر من این تئاتررابه روی صحنه نبرم دستم ازگور بیرون میماند.آیا از آن جمع بزرگ وچندهزار نفری در روز وداع وی،چندده نفرآمدندجمع شوندکه سمندریان باید تئاترش را به صحنه ببرد؟این درموردبسیاری دیگرهم صادق است وفکر نکنیدمن سنگ استاد خود را به سینه میزنم دیگرانی ازاین دست کم نداشته ایم.ماچه تلاشی برای امثال سمندریان وبزرگان تکرار نشدنی دیگرانجام دادیم.مامحصول عملکردخودمان هستیم.اگردرسال قبل وسالهای قبل تراین همه هجمه علیه سینمای مظلوم ما اتفاق میافتد محصول بستری است که فراهم شده است.کافی است سیستمی بیایدکه اصلاباسینما مشکل داشته باشددیگرحساب پاک است.
سینما سعی اش را در مقاومت انجام داده است وحالاتئاتربیشتر مقاومت کرده است.شما وضعیت تئاترراچگونه میبینید؟
پاسخ عوامانه این میشودکه بایدهمه چیزمان به همه چیزمان بیایدوخب الان میآیددیگر.سینمای ما چه وضعیتی را سپری میکندکه به گمانم هزار سال هم بنشینیدخون گریه کنیدبازکم است،تئاترهم همان.تلویزیون ماهم همین طور.تلویزیون به تکرار رسیده است به تکراری پخش کردن.بایددرحوزه سینماوتئاتروتلویزیون یک جهاد عمومی فرهنگی کنیم.بایدفکرکنیم دروضعیت جنگی هستیم.وضعیت جنگی یعنی این که من فراموش کنم«پیام دهکردی»هستم.بایدفکرکنم این سنگردرست شودوبایدفکر کنم این مریض راکشان کشان ببرم جایی که ازدست نرود.اکنون دراین وضعیت هستیم وهمگی بایدبی دریغ وجانانه وایثارگرانه واردعرصه شویم وامیدوار باشیم که درآینده این بیماری مرتفع شود و رشدحاصل شودواین جریان زمان میبرد.بنای خراب شده را درعرض ۱۰ دقیقه نمی شودترمیم کرد.شاید حتی ساخت بنای جدیدازترمیم قبلی راحت تر باشداماقرارنیست مابنای جدید بسازیم.مابایدبنایی که تخریب شده است رابازسازی کنیم وبسیارهم سخت است.
حضور نظارتی دولت راچگونه ارزیابی میکنید؟
درهمه جای دنیاودرآزادترین کشورها نیزنظارت وجوددارداماممیزی بایدبه معنی تمییزدادن اتفاق بیفتد.اگربه معنی تمییزدادن باشدهنرمندمشکلی ندارد، اماوقتی ممیزی به معنای صرف نابودکردن،قلعوقمع کردن باشد،می شودهمین وضعیتی که میبینید.کمااین که بنده اعتقاددارم کسانی که دراین سیوچندسال کار انجام میدهنداین سرفصل هاوخط قرمزهارابه خوبی میشناسندودولت بایدبارویه تعامل وگفتوگو،ماجراهاراپیش ببردوهدف ساخت باشدنه تخریب.نه این که منجر به قهر کردن سینماگر بشود.این که پاک کردن صورت مسئله است.بایدسازوکاری باشدکه سینماگران وهنرمندان ماآزادانه اثر خودراخلق کنند وسرفصل هاهم رعایت شود.حتی درصورت عدم هماهنگی هم بایدمسئله راباگفت وگو حل کردنه با جنجال وفریادوهیاهو.بایدبدانیم درصورت این برخورد،اول انسان مقابل خودمان راکه هم وطن ماست،مورد تخریب قرار میدهیم ودوم این که ویرانی فرهنگ سرزمین مان رارقم میزنیم.
با تجربهای که درمورد کارگردانی درتئاتر دارید،وسوسه کارگردانی درمدیوم سینما را نداشتهاید؟
حقیقت این است چه درتئاتروسینما؛وچه درشعروموسیقی وعکاسی وخوش نویسی که برای من بسیار با اهمیت است،هر گاه احساس کردم بایدازاین مسیر زایشی انجام بدهم آن راانجام میدهم.هیچ وقت خودم را شاعروعکاس وکارگردان ندانسته ام اما بازیگری حرفه من است.درموردکارگردانی سینماهرزمان احساس کنم بایدحرفی رااز این طریق بیان کنم حتما انجام میدهم اما این که فکر کنم حالا کارگردانی سینما را هم تجربه کنم،حالا حتما بایددرقامت شاعرحاضر شوم،نه این گونه نبوده است.
راجع به مجاهدت عمومی فرهنگی گفتید.«جشنواره تئاترامید»بخشی ازهمان مجاهدت است برای شما؟
دقیقا؛برای من همین است.درسال ۸۵ به بیماری سختی مبتلا میشوم وفکر میکنم که دیگردرپایان راه هستم امابعدمی بینم نه،زندگی ادامه دارداماتاکی،معلوم نیست.احساس میکنی فرصت کوتاه است،احساس میکنی میخواهی کارهایی راانجام بدهی که تاکنون انجام نداده ای.احساس میکنی آرزوهایی که به آن نرسیدی رامی خواهی درنسل جوان محقق کنی وباتحقق آن درنسل جدیدباور کنی که گویا برای خودت اتفاق افتاده است.جشنواره امیدبخشی ازشکل گیری آن ذیل این باوربه وجود آمد.بخشی نیز به این برمی گشت که وقتی میگوییم بازیگر،چنداسم تکرار میشودواحساس میکنیم شخص دیگری نیست.مثلا بازیگری مثل«سیامک صفری»درتئاتر.چرا نبایدتئاترازاین نمونه ۱۰نفرداشته باشد.یامثلا«صابرابر»درسینما،بازیگربسیارخوش فکروساعی وچرامانباید ۵۰ «صابر ابر»داشته باشیم. بستر رسیدن به این موضوع باید از چنین جشنوارهای فراهم شود.نیروهای جوان کار کنندونیروهای خبره وکاربلداین فعالیت هاراببینندواین جوانان دیده شوندوبتوانندبه جمع بسیاری ازاین بازیگران بپیوندند.بخش زیادی ازبازیگران بسیارخوب فعلی تئاتروسینمامحصول جشنواره امیدهستندوازسویی مشی دولتی محض اینجا وجود ندارد.من سعی کردم هیچ گاه جشنواره
امید به یک جناح یا جریان تعلق نداشته باشد.
نظرتان نسبت به این نسل جدیدکه باعلاقه واردعرصه تئاترمی شوندوتلاش میکنند و میخواهنددیده شوندچیست؟
به نظرمن نسل جدیددرخشان است وحرفی که میزنم به هیچ وجه تملق یادرشت نمایی درکلامم نیست.این نسل دراستعدادونبوغ ژنی اصلاقابل مقایسه بانسل قبل نیست.امااینجایک حلقه مفقودهای نیزوجودداردوآن ضعف بنیه دانشی وفرهنگی این نسل است.این نسل بایدخودش را تقویت کند.این نسل بایدخودراازنظر سوادودانش بالا ببرد،تنبلی که گهگاه گرفتار آن میشودراازبین ببرد،نگاه واقع بینانه وروبه رشدخودرا تقویت کندوآستانه صبروتحمل خودرانسبت به سختی هابالاببرد.مادریک بزنگاه سخت ویک پیچ تاریخی این سرزمین زندگی میکنیم ونسل جدیدباید کمی پوست کلفت شدن را تجربه کند.اگر این بخش رادر کنار بخش دیگرتقویت کندتبدیل به نسلی درخشان خواهدبود.
شمابارهابراین موردکه باید تصمیم فرهنگی درستی گرفته شود وآموزش داده شود تاکید داشته ایداما ازسویی شاهداین هم هستیم که به یکباره هرچندسال یکبارهمه دستورات فرهنگی وبرنامههاتغییرمی کند. خودشما سال قبل مشکلاتی برای جشنواره امیدداشتید امسال همان رایک جوردیگرداشتید،اصلایک برنامه طولانی مدت فرهنگی وجودندارد و این خودآسیب بدتری است.
این دقیقاهمان سهم سنگینی است که دولت وسیاستگذاران کلان برنامه فرهنگی برعهده دارندواین گناهی است که آنها مرتکب میشوند.همواره هردولتی که برسرکار آمد و مدیران جدید آمدند؛دولت قبلی طرد شده،خائن وجنایتکار بوده که درحوزه فرهنگ خیانت کرده ورفته است واین بحرانی است که روشهای سلیقهای به وجودمی آورد.کجای دنیا به این راحتی بخش و بدنه اصلی فرهنگ رااین گونه ظرف یک دهه زیرورو میکنند.نتیجه این رفتار بلاتکلیفی است.درسیاره ایران شما شب میخوابیدصبح بیدارمی شویدناگهان متوجه میشویداصلافوت کرده اید.یعنی اصلا پیش بینی وجود ندارد.همین جشنواره امید اصلاقرارنبوده است امسال اجرا شودوبرنامهای نداشتیم.بعدناگهان مدیران ارشادعوض شدند و به هرحال دولت تدبیرو امید بودوامیدهم که درذات خوب است وگفتندچرانمی خواهیداجرا کنیدحتما جشنواره برپاشود.این هم ازخصلتهای سیاره ایران است و تا این نگرش وجودداردآش همین آش است وکاسه همین کاسه.شمافکر کنیدتئاترکه بایددرهمه شهرها واستان هاحضورداشته باشدتنهادرهمین تهران چه تناسبی باجمعیت دارد.این تعداددانشجو که ازدانشگاههاخارج میشوندکجابایدبروندواشتغال زایی ایجاد شود.شاعرکه میگوید:مزرع سبز فلک دیدم
وداس مه نو،یادم از کشته خویش آمد و هنگام درو؛داردهمین وضعیت مارا نشان میدهد.مااینهارادرومی کنیم.پس اگربذر معیوب کاشتیم وکم وبدکاشتیم یاخاک معیوب داشتیم نتیجه همین است که امروزدرو میکنیم و باآمدن یک مدیرجدیدودرکوتاه مدت هیچ مشکلی یک شبه ویک روزه حل نخواهدشد.
ارسال دیدگاه