نگاهی به فیلم ˝مهمان داریم ˝
مراسم تکریم دفاع مقدس در سینما
خبرگزاری پانا: با نگاهی به فیلم مهمان داریم باید بگوییم ؛ دفاع مقدس بستره وسیعی برای بهترین هنرها و به خصوص سینما است. این ژانر، از لحاظ ظرفیتهای هنری، درام و تصویر، عالی است. سینما در ژانر دفاع مقدس بی نهایت فضای کار دارد. هر انسانی از دیدگاه خود با جنگ مسئلهای دارد که خود، موضوع یک داستان است؛ حتی کودکی که امروز در این سرزمین به دنیا بیاید سرنوشتش با دفاع مقدس نسبتهایی دارد اما چنانچه گفته شد سینما هم تعریف خاص خود را دارد!
به گزارش سرویس فرهنگی پانا؛ محمدمهدی عسگر پور با فیلمی بدیع از دیدگاه دفاع مقدس و تمهیدی تکراری ولی با پرداختی نسبتاً مقبول، در ششمین روز جشنوراه فجر امسال که از حیث دفاع مقدس پربار بوده، سینمای رسانه و منتقدین برج میلاد را میزبانی کرد. دفاع مقدس بحثی ارزشی و دارای جایگاهی اساسی برای نظام این مملکت است. از دیگر سو چون یک حکایت بلندآوازه در فضای انسانی است، به شدت پتانسیل خلق آثار هنری را داراست و شاید بتوان گفت به عدد شهدا، جانبازان و تکتک دوستان و خویشانِ هر کدام، قصهای هست که میتوان آن را برای یک فیلم پرداخت کرد؛ اما آنچه در وجود مستقل هنر تعریف دارد، ساختار و پیکره هنری است که طبعاً در هر رشته، اصلوب و مبنایی دارد؛ کلاسی دارد و دستوری؛ و اگر قرار است در هر مضمونی فیلمی بسازیم ابتدا باید سعی کرد که از لحاظ اصولی فیلم خوبی باشد!
اگر کسی قصد دارد به صورت تجربی و با شکستن قالبها کار جدیدی خلق کند چون به نام سینما این فعل را صورت میدهد قانون است که اصول کلاسیک را بداند و بعد قالب را بشکند و در این ابتکار و شکستن اکیداً اصول را نشکند، قالب را بشکند... مثلاً این اشتباه است که نویسنده برای اینکه یک قصه بسته ندارد روایت را غیر خطی کند؛ او باید ابتدا یک خطی قصه را بر مبنای سه پرده با نقاط عطف و دیگر اصول فیلمنامه بسازد سپس روایت را غیر خطی کند. اگر برای درست کردن یک وسیله به پیچ نیاز داریم، هزاران مهره هم کار این پیچ را نمیکنند گرچه میشود همه مهره ها را بی دلیل به آن وسیله بست.
حکایت فیلم خوب مهمان داریم که بدون ضعف هم نیست در این مقدمه و قلم فرسایی فوق، نهفته؛ این فیلم با احترام ویژهای که به بحث دفاع مقدس دارد شاکله یافته، ماجرایی که در قالب یک داستان کامل و ساختاری نیست آن را ایجاد کرده؛ فیلمنامه در مقام دیالوگنویسی بسیار عالی است (اگه دنیا اینه؛ اوضاع دنیا خیلی بیریخته و مثالهای بسیاری دیگر از گفتگوها) ریزدیالوگهای پربار از مسائل تلخ مرتبط با کارکترها و تناسباتشان، از تغییرات (جامعه، تاریخ، مردم، وضعیت) از درد دلها، عشق، تعلقات و عواطف، از سیاست، پلشتی، آنها و اینها، زندگی ودرد و بسیاری معانی دیگر به خوبی صحبت دارد.
این دیالوگهای بسیار دقیق و موزون با هنر مناسبی هم ادا شده؛ مونوتونی که پرویز پرستویی در بیانش پیاده کرده بسیار حرفهای و ثمر بخش بوده، البته او در کل، این کاراکتر متفاوت را خلاقانه بازی کرده که انتظاری جز این هم نیست. دیگر بازیها تقریباً در یک سطح و هماهگند. بازی بدی نداریم ولی از آنجا که بیشتر نقشها تیپ هستند بازیها هم در سطح معمولی دیده میشوند حتی در مورد شعیبی که تیپش را خوب ایفا کرده، بازی فوقالعادهای نمیبینیم اما بهترین هنرنمایی را بازیگر کاراکتر دختری داشته که به نوعی قرار است عروس رضا (بهروز شعیبی) باشد. انتخاب او و دیگر بازیگران هم با تخصص و شناخت بوده؛ خیلی اقدامات فیلم، نشان از شاخت و آگاهی فرهنگ دفاع دارد که ای کاش نشان از سینمای حرفهای و به روز هم داشت!
فیلمنامه وحدت موضوعی هم ندارد. گاهی احساس میشود مسئله فقط جنگ است، گاهی خانواده جانباز، بعد پلشتی روزگارِ همیشگی و حتی در آخر میشود از حیث عالم مرگ به فیلم توجه داشت که این خاصیت در کنار نداشتن قصه، یک نقطه ضعف به حساب میآید ولی تمهیدی که فیلمنامه به کاربسته بسیاری از تناقضات را هم پوشش داده که یک امتیاز خوب برای فیلم عسگرپور است؛ تناقضاتی مثل اینکه بوی گاز، دیر فهمیده میشود، تعمیر خانه یک هفته کار است، رنگ چرخ و فلک اینقدر زود خشک نمیشود و نکاتی دیگر که با این تمهید (مرگ) در فیلم پوشیده شده؛ البته تماشاگر سینما شناس از آنجا که لوله گاز میشکند، چیزهایی دریافت میکند که با بیدار شدن پرستویی حدسش را کنار میگذارد؛ دوباره نشانههایی در دیالوگ پرستویی از مرگ دستگیر شده که باز فیلم به مسیر رئال خود بازگشته و درانتها تماشاگر، کلیت را درک میکند که جوابگوی آن سؤالات، درباره تناقضات فیلم هم هست. این موضوع بهترین اقدام فیلمنامه است که البته باز جای کار بیشتری داشته و میشد در اجرا و تکنیک هم تماشاگر را بیشتر غافلگیر کرد.
فیلم از مضامینی با استفاده از کلیشههایی ابتدایی و سنتی دم زده که هر چند کلاسیک و بی ایراد باشند در خور تمجید نیست؛ انگشتر شرف شمس نماد است، شکستن شمعدان، واژههایی مخصوص، تخریب جزعی دیوار و ترک خوردنها حین کابوسهای رضا چند بار، به خود سیلی زدن، از حال رفتنها و افتادنها به کرات و نوبتی، وجود خود چرخ وفلک که دیگر بسیار آماتور است، سکون و ریتم کند، نوستالژی دختر و پدر خانواده که همه بدون اشکال است اما متعلق به سینمای امروز نیست. این واقعیتی است که هر هنر خوب باید از خلاقیت روز بهره مند باشد! سینمای ایران در ژانر دفاع مقدس هم آثاری بسیار خوب دارد که از لحاظ ساخت مدرن دیده میشوند و تحقیقاً آنهایی ماندگارترند که ساختاری بر مبنای قصه دارند!
مادر که در مورد ناهار میپرسد یک موج خفیف ولی جذاب به فیلم داده شده که خوب هم پرداختهاند اما اپیزود پس گردنی همین جایگاه را در طرح فیلم دارد که در فیلمنامه مناسب نوشته نشده و در اجرا هم کمی بی مزه شده است. مثالهایی دیگر نیز داریم؛ این فیلم هم به هرحال مثل هر اثر هنری نقاط ضعف و قوتی دارد که تقریباً هر دو به یک اندازه احساس میشود.
جنگ، بسترهی وسیعی برای بهترین هنرها و به خصوص سینما دارد. این ژانر، از لحاظ ظرفیتهای هنری، درام و تصویر، عالیست. سینما در ژانر دفاع مقدس بی نهایت فضای کار دارد، میتوان فیلمهای تکنیکی ساخت، سه بعدیهای بی اندازه جذاب و جهانی، فیلمهای انیمیشن، داستانی در همه گونهها؛ رُماتیک، جنایی، مذهبی، معنوی، کمیک، معنا گرا و و و بسیاری گونههای دیگر! اصلاً مگر میشود ماهیتی که انسان به آن معنا داده به اندازه یکایک انسانهای آن، سوژه نداشته باشد؛ که هر انسانی از دیدگاه خود با جنگ مسئلهای دارد و این خود، موضوع یک داستان است؛ حتی کودکی که امروز در این سرزمین به دنیا بیاید سرنوشتش با دفاع مقدس نسبتهایی دارد... اما چنانچه گفته شد سینما هم تعریف خاص خود را داشته و به خصوص در شرایطی که تولید برای همگان میسر نیست و امکان فیلمسازی هزینههای زیادی را در بر دارد و دیگر اینکه دنیای هنر دنیای تحول است، باید بدئتها و سنتها را طوری شکست که اصول، حفظ و جذابیت دیده شود که متأسفانه در فیلم مهمان داریم علیرغم بسیاری محاسن که قید شد، این نتیجه حاصل نیامده است.
سید محمد حسین حسینی
ارسال دیدگاه